Hình sát trong loan đầu: góc nhọn, đường đâm, phản cung thủy — sách nói gì

Hình sát là những dáng địa hình, công trình quanh nhà hoặc mộ mà loan đầu coi là bất lợi: nước, đường đâm thẳng tới (xạ), nước quay lưng (phản), khối lớn đè sát (áp), góc nhọn chĩa vào (tiêm), thế đất đứt gãy (đoạn), nghiêng đổ (khuynh). Sách cổ chỉ dùng chừng ấy chữ để tả dáng. Phần lớn tên "sát" nghe đáng sợ hiện nay (sát điều hoà, sát cột điện, sát thang máy) là của người đời sau.

Danh sách "các loại sát" trên mạng có khi dài vài chục mục, mỗi mục kèm một món hoá giải. Bài làm ngược lại: đi từ những gì sách cổ thật sự viết, chỉ ra lớp tên gọi nào xuất hiện khi nào, và giữ lại phần có lý của từng dạng.

Sách cổ nói về "sát" bằng mấy chữ

Đọc Táng Thư, Hám Long Kinh, Tuyết Tâm Phú và phần ngoại hình của các sách dương trạch đời Minh, Thanh, sẽ thấy các sách ấy không lập danh mục "sát" có tên riêng như ngày nay. Chúng tả dáng bằng một bộ động từ, tính từ ngắn:

Bảng cho thấy hai điều. Thứ nhất, phần lớn chữ có một phần vật lý đọc được: nước, gió, đất. Thứ hai, chữ "tiêm" (góc nhọn) là chữ ít có cơ sở vật lý nhất, nhưng lại là chữ được phóng to nhất trong phong thủy hiện đại.

Hai bộ sách được nhắc nhiều nhất ở Việt Nam, Bát Trạch Minh Kính và Dương Trạch Tam Yếu, chủ yếu là sách lý khí: tính cung, tính hướng, xét cửa, phòng chủ, bếp. Phần hình sát trong hai sách không phải trọng tâm; những đoạn bàn ngoại hình nhà ở chi tiết hơn nằm ở các sách như Dương Trạch Thập Thư.

Ba lớp tên gọi

Các "sát" lưu hành hôm nay đến từ ba lớp, xếp theo thời gian:

Lớp cổ (trước thế kỷ 20). Mô tả dáng bằng các chữ ở bảng trên, chủ yếu cho núi, nước, mộ; về sau mở sang đường, nhà, cầu, cây lớn trước cửa, góc tường, mái nhà đối diện.

Lớp sách phổ thông thế kỷ 20. Từ khoảng giữa thế kỷ, sách phong thủy dương trạch in ở Hồng Kông, Đài Loan, rồi dịch sang tiếng Việt, đặt tên riêng cho từng dạng: "thiên trảm sát" (khe hẹp giữa hai toà nhà đối diện), "liêm đao sát" (đường cong như lưỡi liềm, tức phản cung), "xuyên tâm sát", "cách giác sát" (góc nhà người khác chĩa vào), "lộ xung sát". Phần lớn tên mới gắn với một dáng cổ; cái mới là tên gọi và việc mỗi tên đi kèm một món hoá giải.

Lớp mạng xã hội. Những "sát" gắn với đồ vật hiện đại: cục nóng điều hoà, cột điện, trạm biến áp, ống thoát nước, thang máy đối cửa, gương trong phòng ngủ, cây xương rồng. Một số có lý theo nghĩa thường thức (cục nóng thổi hơi nóng vào cửa sổ nhà người khác thì khó chịu thật; trạm biến áp ồn), nhưng không có trong sách cổ, và gọi chúng là "sát" là mượn uy của một hệ khái niệm để nói chuyện tiện nghi.

Góc nhọn: nỗi lo được phóng to nhất

Trong sách cổ, núi nhọn (Hỏa tinh) không xấu tự thân: núi nhọn xa xa có khi được coi là "văn bút", điềm học hành. Cái bị coi là xấu là góc nhọn ở gần, chĩa thẳng vào huyệt. Sách hiện đại chuyển thành: góc tường nhà đối diện, cạnh mái, cạnh biển quảng cáo chĩa vào cửa nhà mình là "sát".

Về vật lý, một góc tường không phát ra gì. Phần có thể đọc được là: góc nhà sát rạt ngay trước cửa làm hẹp minh đường, che tầm nhìn, gió xoáy ở góc. Nếu góc ấy ở xa, giữa có đường, có cây, thì theo chính sách cổ cũng không còn là "áp" hay "xạ". Một cách đọc tỉnh táo: hỏi góc ấy gần bao nhiêu, che cái gì, chứ không hỏi nó chĩa vào đâu.

Phản cung và đường đâm: hai dạng có lý nhất

Hai dạng có cơ sở vững nhất cũng là hai dạng sách cổ bàn nhiều nhất:

• Phản cung thủy: nhà ở phía ngoài khúc sông, khúc đường cong. Sông xói bờ lõm, xe văng ra phía ngoài khúc cua. Chi tiết ở bài phản cung thủy.
• Thủy xạ, lộ xung: nước, đường thẳng đâm vào. Chi tiết và cách xử lý về an toàn ở bài đường đâm thẳng vào nhà.

Cả hai được xử lý bằng kỹ thuật (kè bờ, rào chắn, giảm tốc, thoát nước), không cần vật phẩm.

Áp, đoạn, khuynh: những dạng nói về đất

Ba chữ này hay bị bỏ qua trong các danh sách "sát" hiện đại, dù là ba chữ có cơ sở vật lý mạnh nhất:

• Áp: núi hay khối nhà lớn áp sát. Trong phố là toà cao tầng sát nách nhà thấp: thiếu nắng, thiếu gió, có khi lún nứt khi họ đào móng. Bài sa pháp gọi là sa áp huyệt.
• Đoạn: mạch đất bị cắt. Ở vùng đồi, đó là taluy đường cắt chân đồi sau nhà, nguy cơ sạt lở thật sự trong mùa mưa.
• Khuynh: đất nghiêng đổ ra ngoài. Nhà trên sườn dốc, mộ trên bờ sông bị xói.

Ai đang lo về "sát" nên xem ba chữ này trước: chúng liên quan đến an toàn công trình.

Sách cổ nói gì

Táng Thư, phần bàn năm loại núi không nên táng, đại ý: núi trơ trọi, núi đứt, núi đá, núi đi qua, núi đơn độc là chỗ khí không tụ. Hám Long Kinh khi tả các dạng núi, đại ý: núi có dáng nhọn sắc mà gần, đứng chĩa vào là dáng dữ; xa thì thành thế đẹp.

Bình: hai câu đều phân biệt gần và xa, đứng chầu và chĩa vào. Sách cổ không có khái niệm "sát" như một tia vô hình phóng ra từ vật; họ nói về dáng của cảnh quan và cảm giác an, bất an của người đứng ở đó. Bài ngũ tinh sơn hình có thêm về dáng núi Hỏa.

Đọc cho đúng mức

Không có danh sách "sát" chuẩn. Mỗi sách hiện đại liệt kê một khác; sách cổ chỉ tả dáng.

Tên mới không làm vấn đề mới. "Liêm đao sát" chỉ là phản cung; "lộ xung sát" chỉ là thủy xạ trong phố.

Đồ vật hiện đại không có trong sách cổ. Cục nóng điều hoà, cột điện là chuyện tiện nghi, tiếng ồn, an toàn điện; xử lý theo đúng tính chất ấy.

Bài không đưa mẹo hoá giải bằng vật phẩm. Phần có lý của mỗi dạng sát đều có cách xử lý bằng kỹ thuật hoặc bố trí.

Việc nên làm

• Khi nghe nhà mình "phạm sát", hỏi lại: sát ấy là dáng gì trong bảng cổ (xạ, phản, áp, tiêm, đoạn, khuynh), hay là tên mới.
• Ưu tiên kiểm những dạng liên quan an toàn: đất dốc, taluy, bờ sông, đường đâm thẳng, khúc cua phía ngoài.
• Với khối nhà áp sát, lo chuyện ánh sáng, thông gió, kiểm tra lún nứt khi nhà bên đào móng.
• Với góc nhọn ở xa, giữa có đường và cây: không cần làm gì.
• Không mua vật phẩm để "hoá sát"; dùng tiền ấy cho rào chắn, đèn, cây xanh, chống thấm.

Nguồn tham khảo

• Táng Thư (Táng Kinh), gắn tên Quách Phác: phần năm loại núi không táng (dẫn đại ý).
• Hám Long Kinh, gắn tên Dương Quân Tùng (dẫn đại ý).
• Vương Quân Vinh, Dương Trạch Thập Thư: phần luận ngoại hình (dẫn đại ý).
• Bát Trạch Minh Kính; Triệu Cửu Phong, Dương Trạch Tam Yếu (đối chiếu: trọng tâm là lý khí).