Tướng tóc, râu, lông mi: dày mỏng, xoăn thẳng, chân tóc và khi nào là chuyện sức khoẻ

Tướng tóc là phần tướng thư gọi là "mao phát": xem tóc, râu, lông mày, lông mi dày hay thưa, mềm hay cứng, đen nhuận hay khô, chân tóc gọn hay rối. Sách khen tóc mềm, đen nhuận, mọc vừa phải. Nhưng tóc bạc sớm, rụng tóc, tóc thưa chủ yếu là chuyện di truyền, nội tiết và sức khoẻ, có khi là dấu hiệu nên đi khám.

Sách tướng xem tóc thế nào

Các bản tướng thư lưu hành như Ma Y Tướng Pháp, Thần Tướng Toàn Biên có phần riêng về tóc. Gom lại, đại ý những điều sách khen chê:

Nguyên tắc ẩn sau bảng là nguyên tắc chung của tướng thư: thứ gì thanh, nhuận, vừa phải thì khen; thứ gì thô, khô, quá mức thì chê. Tóc được coi là "dư của huyết": huyết khí đủ thì tóc tốt. Cách nghĩ ấy gần với y học cổ truyền, nơi tóc được nối với thận và huyết, và gần với cách tướng thư đọc khí sắc trên mặt như dấu hiệu của sức khoẻ.

Tóc dày mỏng, xoăn thẳng là từ đâu

Xoăn hay thẳng do hình dạng nang tóc dưới da quyết định: nang tròn cho sợi thẳng, nang dẹt, cong cho sợi xoăn. Hình dạng ấy do gen, nên tóc xoăn hay thẳng chủ yếu là chuyện di truyền, cùng lắm đổi một ít theo nội tiết ở tuổi dậy thì, khi mang thai.

Dày hay thưa do số nang tóc, độ to của sợi và thời gian mỗi sợi ở pha mọc. Cả ba thứ ấy chịu ảnh hưởng của gen, tuổi, nội tiết, dinh dưỡng, bệnh.

Mềm hay cứng do đường kính sợi và lớp biểu bì sợi tóc. Tóc người Á Đông nói chung sợi to hơn tóc người châu Âu. Tóc bị nhuộm, uốn, duỗi nhiều thì khô và xơ, không liên quan gì đến "huyết khí".

Đặt cạnh bảng của tướng thư: những gì sách khen (mềm, đen, nhuận) phần lớn là tóc khoẻ và được chăm; những gì sách chê (khô, xơ, rụng) phần lớn là tóc thiếu dinh dưỡng, bị hoá chất hoặc có bệnh. Sách cổ quan sát đúng mối nối giữa tóc và sức khoẻ, rồi đi quá một bước khi nối tiếp sang số phận.

Chân tóc trán

Chân tóc trán quyết định trán trông cao hay thấp, nên dính chặt với tướng trán (bài tướng trán). Ba điều nên biết:

• Chân tóc nhọn ở giữa trán (dân gian gọi chân tóc mỏ quạ) là nét di truyền thường gặp, không có nghĩa riêng nào đã được chứng minh.
• Chân tóc lùi dần hai bên thái dương ở nam giới là dấu hiệu sớm của rụng tóc kiểu hói do nội tiết, chịu ảnh hưởng mạnh của gen. Nó bắt đầu ở tuổi hai mươi, ba mươi với nhiều người.
• Chân tóc mọc thấp sát mày làm trán trông hẹp; tướng thư chê, nhưng đó là cấu trúc bẩm sinh, và theo tuổi thường cao dần lên.

Vì chân tóc đổi theo tuổi, một người xem tướng trán lúc hai mươi và lúc năm mươi sẽ thấy hai cái trán khác nhau. Đọc trán qua chân tóc là đọc một thứ đang trôi.

Râu và lông mi

Râu. Băng Giám, cuốn sách tướng thường gán cho Tăng Quốc Phiên, có riêng chương Tu Mi (râu và mày). Đại ý chương ấy coi râu mày là "vẻ ngoài" của nam giới, xem râu nên thưa dày vừa phải, mềm, có nề nếp, không rối. Văn chương Việt cũng có những nét râu được nhớ mãi:

— Nguyễn Du, Truyện Kiều, đoạn tả Từ Hải

"Râu hùm" là râu cứng, mọc tua tủa như râu cọp, nét tướng của người võ. Trong tướng thư, râu ấy hợp với người tướng mạnh, không hợp với văn nhân; đó là cách sách gắn tướng với vai trò xã hội của thời trước.

Về sinh học, râu dày hay thưa do độ nhạy của nang lông với nội tiết tố nam và do gen theo từng dòng người. Nhiều nam giới Việt có râu thưa so với nhiều dân tộc khác; đó là đặc điểm di truyền của cả cộng đồng, không phải "tướng mỏng phúc" của từng người.

Lông mi. Tướng thư nói ít về lông mi. Lông mi dài, cong được coi là đẹp, nhất là ở phụ nữ. Lông mi rụng nhiều, mọc ngược đâm vào mắt, hay mi mắt đỏ, đóng vảy là chuyện của bác sĩ mắt.

Lông mày là phần lớn của chương mao phát, đã có bài riêng: tướng lông mày.

Tóc bạc sớm, rụng tóc: khi nào là chuyện sức khoẻ

Đây là phần tướng thư hay đọc nhầm nhất. "Tóc bạc sớm là tướng lao tâm", "rụng tóc là hao tán" là những câu nghe quen, nhưng phần lớn trường hợp có lời giải đơn giản hơn.

Tóc bạc sớm. Giới y khoa thường coi là bạc sớm khi tóc bạc rõ trước khoảng 25 tuổi ở người châu Á. Nguyên nhân chủ yếu là di truyền: cha mẹ bạc sớm thì con hay bạc sớm. Ngoài ra có thể liên quan tới thiếu vitamin B12, bệnh tuyến giáp, bạch biến, hút thuốc lá. Căng thẳng kéo dài cũng được nghiên cứu gần đây nối với tóc bạc: một nghiên cứu trên chuột công bố năm 2020 cho thấy căng thẳng làm cạn tế bào gốc sắc tố ở nang lông. Sách cổ nói "lao tâm thì bạc tóc" vì vậy có phần đúng, nhưng chỉ là một nguyên nhân giữa nhiều nguyên nhân.

Rụng tóc. Mỗi ngày rụng khoảng 50 tới 100 sợi là bình thường. Những kiểu hay gặp:

Nên đi khám khi: rụng thành mảng; rụng nhiều đột ngột trong vài tuần; rụng kèm da đầu đỏ, đau, đóng vảy; tóc bạc sớm kèm mệt mỏi, da xanh, tê bì tay chân; hoặc có thay đổi tóc kèm sụt cân, rối loạn kinh nguyệt. Bác sĩ da liễu hay bác sĩ nội có thể xét nghiệm máu, tuyến giáp, sắt. Nhiều nguyên nhân chữa được nếu tìm ra sớm. Phần này là kiến thức phổ thông, không thay cho việc khám.

Sách cổ nói gì

Thân thể, tóc da là nhận từ cha mẹ, không dám làm tổn hại, đó là khởi đầu của chữ hiếu. — Hiếu Kinh, chương Khai Tông Minh Nghĩa

Đại ý phần tóc trong tướng thư: tóc nên mềm, mịn, đen nhuận; thô cứng, khô vàng, mọc thấp, rối loạn thì kém. Chương Tu Mi của Băng Giám đại ý coi râu mày là vẻ ngoài của nam nhi, nên có nề nếp, không rối. — Ma Y Tướng Pháp, Thần Tướng Toàn Biên, Băng Giám (đại ý)

Bình: câu Hiếu Kinh không phải câu tướng, nhưng nó giải thích vì sao người xưa nhìn tóc kỹ đến vậy: tóc là thứ "nhận từ cha mẹ", giữ gìn nó là đạo. Đọc theo nghĩa hôm nay, "thụ chi phụ mẫu" lại đúng theo một kiểu khác: tóc xoăn hay thẳng, bạc sớm hay muộn, hói hay không phần lớn là gen nhận từ cha mẹ. Còn "bất cảm huỷ thương" thì thành lời khuyên rất thực: chăm tóc, ăn đủ chất, đi khám khi tóc báo hiệu bất thường.

Đọc cho đúng mức

• Tóc dày mỏng, xoăn thẳng, màu tóc chủ yếu do gen. Không có nghiên cứu nào cho thấy chúng dự báo tính cách hay vận số.
• Tóc phản ánh sức khoẻ một phần. Tóc khô, rụng, bạc bất thường đáng để ý vì sức khoẻ, không phải vì số.
• Các câu chê tóc, râu trong tướng thư gắn với vai trò xã hội thời trước (võ tướng, văn nhân, phụ nữ khuê các); không nên đem chuẩn ấy áp cho người hôm nay.
• Bài không thay cho khám da liễu; có dấu hiệu bất thường thì đi khám.

Việc nên làm

1. Theo dõi tóc mình theo tháng: rụng nhiều hơn thường, rụng thành mảng, hay da đầu có vấn đề thì ghi lại.
2. Nhớ lại các biến cố trong ba tháng trước khi tóc rụng nhiều: ốm, sinh nở, ăn kiêng, căng thẳng.
3. Đi khám khi gặp các dấu hiệu nêu ở trên; mang theo ghi chép.
4. Hạn chế nhuộm, uốn, duỗi liên tục; ăn đủ đạm, sắt; ngủ đủ.

Nguồn tham khảo

• Hiếu Kinh, chương Khai Tông Minh Nghĩa — câu "Thân thể phát phu…".
• Ma Y Tướng Pháp, Thần Tướng Toàn Biên — phần luận tóc (đại ý, nhiều dị bản).
• Băng Giám (thường gán cho Tăng Quốc Phiên) — chương Tu Mi (đại ý).
• Nguyễn Du — Truyện Kiều, đoạn tả Từ Hải.
• Tài liệu da liễu phổ thông về rụng tóc, tóc bạc sớm; nghiên cứu trên chuột về căng thẳng và tế bào gốc sắc tố (công bố năm 2020).