Xây nhà cao hơn hay thấp hơn nhà hàng xóm: đọc câu "Thanh Long cao" cho đúng

Xây nhà cao hơn hay thấp hơn nhà bên cạnh trước hết do quy hoạch quyết: số tầng, chiều cao tối đa của tuyến phố là ràng buộc thật, phần chọn lựa của bạn thường chỉ còn một tầng tum hay một khoảng lùi. Câu "Thanh Long cao, Bạch Hổ thấp" là khẩu quyết bàn sau, và chữ cần đọc kỹ là "Bạch Hổ ngẩng đầu", không phải "Bạch Hổ cao".

Ràng buộc thật: quy hoạch đã quyết phần lớn

Ở đô thị, nhà phố không được xây cao tuỳ ý. Mỗi tuyến phố, mỗi khu có quy định về số tầng, chiều cao tối đa, có khi cả chiều cao tầng một, độ vươn ban công, khoảng lùi của tầng trên cùng. Giấy phép xây dựng ghi rõ những con số này. Nghĩa là trong một dãy phố cùng thời, các nhà được phép cao gần như nhau; nhà cao lệch nhau thường vì xây ở các thời điểm khác nhau, theo các lần quy hoạch khác nhau.

Câu hỏi thực tế vì vậy ít khi là "tôi nên xây cao hơn hàng xóm bao nhiêu" mà là:

• Được phép bao nhiêu tầng, và mình có cần dùng hết không?
• Tầng tum, sân thượng lùi vào bao nhiêu?
• Hai nhà bên đang cao bao nhiêu, và mười năm nữa có thể cao bao nhiêu?

Câu cuối hay bị quên. Nhà bên hôm nay hai tầng, quy hoạch cho năm tầng, thì mọi tính toán "mình cao hơn" chỉ đúng tạm thời. Thiết kế lấy sáng, lấy gió dựa vào khoảng trống trên mái nhà bên là thiết kế có hạn dùng.

Khi nhà mình cao hơn: bốn việc phải lo

Tường hồi lộ ra. Phần tường của bạn nhô cao hơn mái nhà bên là tường ngoài thật sự: hứng mưa, hứng nắng. Tường sát ranh đất thường xây sát hoặc chung móng với nhà bên, thợ hay bỏ qua chống thấm và trát ngoài ở phần này vì khó bắc giàn. Nên tính sẵn trong hợp đồng: chống thấm, sơn ngoài phần tường hồi lộ ra, xử lý khe giữa hai nhà để nước mưa không chảy vào khe.

Cửa sổ ở tường sát ranh. Mở cửa sổ ở tường hồi nhìn xuống mái nhà bên là chuyện nhiều nơi không cho, và cũng là cửa sổ sẽ bị bịt khi hàng xóm xây lên. Muốn lấy sáng bền lâu, dùng giếng trời, cửa sổ mái, hoặc mở về phía trước, phía sau.

Nước mưa và bóng đổ sang nhà bên. Mái, sân thượng của bạn không được thoát nước sang mái hàng xóm. Bóng đổ thì khó tránh: mùa đông ở Hà Nội, mặt trời giữa trưa chỉ cao khoảng 45 độ, nên một bức tường cao hơn mái nhà bên 7 m (cỡ hai tầng), nằm phía Nam của họ, đổ bóng dài khoảng 6,9 m lên mái nhà họ. Ở TP.HCM mặt trời cao hơn (khoảng 56 độ), bóng dài khoảng 4,8 m. Nếu nhà bên có giếng trời, sân phơi sát tường chung, phần bóng ấy là thứ họ mất thật. Biết trước để nói chuyện trước, hơn là để họ phát hiện khi tường đã lên.

Móng nhà liền kề. Đào móng, ép cọc sát nhà cũ có thể làm nhà bên nứt, lún. Bộ luật Dân sự có điều về nghĩa vụ tôn trọng quy tắc xây dựng, không được xâm phạm quyền lợi của chủ bất động sản liền kề. Cách làm quen thuộc của nhà thầu có kinh nghiệm: trước khi khởi công, cùng chủ nhà bên đi một vòng, chụp ảnh, ghi lại các vết nứt sẵn có, lập biên bản hiện trạng có chữ ký hai bên. Tốn một buổi sáng, đỡ cả năm tranh cãi.

Khi nhà mình thấp hơn

Nhà thấp kẹp giữa hai nhà cao gặp chuyện ngược lại: thiếu sáng, thiếu gió, nước mưa từ tường nhà cao hắt xuống mái mình, khe giữa hai nhà đọng rác. Xử lý chính là kiến trúc: giếng trời, mái lấy sáng, ống thoát nước mái riêng, tấm che khe. Bàn kỹ ở bài nhà thấp kẹp giữa hai nhà cao.

Một điểm riêng cho nhà sắp xây: nếu biết hai nhà bên sẽ còn cao lên, đừng thiết kế cửa sổ hông. Dồn lấy sáng vào trục giữa nhà, phía trước, phía sau — những chỗ không ai bịt được.

Thanh Long, Bạch Hổ: đọc câu khẩu quyết cho đúng

Tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ xác định từ trong nhà nhìn ra: bên tay trái là Long, bên tay phải là Hổ. Câu hay được dẫn là "thà để Thanh Long cao vạn trượng, không để Bạch Hổ ngẩng đầu". Chúng tôi chưa tìm thấy câu này trong Táng Thư hay các sách loan đầu chính; nó là khẩu quyết truyền miệng — nguồn gốc bàn kỹ ở bài Thanh Long Bạch Hổ trong dãy nhà phố.

Đọc chậm thì vế sau không nói "Bạch Hổ cao", mà nói "Bạch Hổ ngẩng đầu". Đầu của Long, Hổ là phần phía trước, gần minh đường. Một khối bên phải cao mà nằm yên, thẳng hàng với dãy phố, khác hẳn một khối bên phải chồm ra phía trước, chắn ngang tầm nhìn từ cửa. Áp vào nhà phố hôm nay:

• Nhà bên phải cao hơn, mặt tiền thẳng hàng với nhà bạn: không phải "ngẩng đầu".
• Nhà bên phải có ban công, mái hiên tầng trên vươn ra xa hơn hẳn, hoặc xây lấn lên phía trước: đó mới là dáng mà câu khẩu quyết ngại.

Và có một chiều ít ai nghĩ tới: nhà bạn cũng là Long, Hổ của hai nhà bên. Đứng trong nhà người hàng xóm bên trái của bạn nhìn ra, nhà bạn ở tay phải họ — bạn là Bạch Hổ của họ. Xây cao hơn họ, thêm ban công vươn dài, là đúng dáng "Hổ ngẩng đầu" theo cách họ đọc. Đó là lý do có nhà treo gương bát quái chĩa sang nhà mới xây; nếu gặp chuyện ấy, đọc bài hàng xóm treo gương bát quái để xử lý bình tĩnh. Còn khi đang thiết kế, cho tầng trên cùng lùi vào, ban công không vươn quá dãy phố là vừa đúng quy hoạch, vừa giữ hoà khí.

Cao vượt hẳn cả dãy: chuyện gió và nắng

Loan đầu chuộng chỗ "tàng phong" — có che chắn, gió không lùa thẳng. Táng Thư, đại ý, nói khí gặp gió thì tan. Một căn nhà vượt hẳn cả dãy phố là căn đứng một mình trước gió: tầng trên chịu gió bão mạnh hơn, mái và tường hứng trọn nắng, mùa hè nóng hơn các tầng dưới. Đây là chuyện vật lý ai ở tầng thượng cũng cảm nhận được, không cần lý khí: làm mái cách nhiệt, cửa kính chịu gió, che nắng hướng Tây cho tầng trên cùng.

Phái Huyền Không đọc cao thấp xung quanh theo tinh bàn: khối cao bên ngoài nằm ở cung có sơn tinh vượng thì được coi là "có núi đỡ", nằm ở cung có hướng tinh vượng thì bị coi là chắn khí. Theo phép này, chuyện nhà bên trái hay bên phải cao không có quy tắc chung — tuỳ hướng nhà và vận nhà. Cách đọc đủ bốn phía, không chỉ hai bên, ở bài nhà xung quanh cao thấp thế nào.

Sách cổ nói gì

Phàm táng, lấy bên trái làm Thanh Long, bên phải làm Bạch Hổ, phía trước làm Chu Tước, phía sau làm Huyền Vũ. Huyền Vũ cúi đầu, Chu Tước bay múa, Thanh Long uốn khúc, Bạch Hổ nằm phục. — Táng Thư

Bình: đoạn gốc của bốn con vật nói về dáng, không nói về độ cao. Long cần uốn lượn, có sinh khí; Hổ cần thuần, nằm yên; Huyền Vũ phía sau cúi đầu như che chở; Chu Tước phía trước thấp, thoáng. Câu "Thanh Long cao vạn trượng" là cách nói phóng đại của thầy địa lý đời sau, đã đi xa khỏi chữ "dáng" của Táng Thư. Đoạn này cũng viết cho đất mộ; đem sang nhà phố là phép suy, người đọc nên biết mình đang suy.

Thẩm Thị Huyền Không Học, đại ý, nói sơn tinh cần núi, hướng tinh cần nước — gốc của cách đọc nhà cao bên cạnh theo tinh bàn ở trên.

Đọc cho đúng mức

Không có cơ sở nào để nói nhà bên phải cao hơn nhà bạn thì gia đình bạn gặp chuyện. Những thứ đo được khi nhà bên cao hơn là ánh sáng, gió, bóng đổ, nước mưa, tiếng ồn từ tầng trên của họ — và đó là những thứ nên xử lý.

Khi chính bạn là người xây cao, quy hoạch đã cho phép thì bạn có quyền xây; phong thủy không phải lý do để không dùng chiều cao được phép, cũng không phải lý do để xây vượt. Phần nên làm thêm là phần láng giềng: biên bản hiện trạng, chống thấm tường hồi, không thoát nước sang mái người khác, tầng trên lùi vào cho dáng nhà hiền hơn.

Việc nên làm

• Xin thông tin số tầng, chiều cao, khoảng lùi được phép của tuyến phố trước khi thiết kế.
• Ghi chiều cao hiện tại và chiều cao được phép của hai nhà bên; không thiết kế lấy sáng dựa vào khoảng trống có hạn dùng.
• Lập biên bản hiện trạng nhà liền kề, có ảnh và chữ ký, trước khi đào móng, ép cọc.
• Đưa chống thấm, trát ngoài tường hồi lộ ra vào hợp đồng thi công.
• Cho tầng trên cùng lùi vào, ban công không vươn quá dãy phố.
• Nhà cao vượt dãy: làm mái cách nhiệt, che nắng Tây cho tầng trên cùng.

Nhiều nhà trồng một dải cây xanh trên sân thượng, ban công phía giáp nhà thấp hơn — hành Mộc, làm vùng đệm mềm giữa khối tường mới và mái nhà bên. Cây là lời nhắc về hoà khí láng giềng, không thay cho chống thấm và biên bản hiện trạng.

🔯Tinh bàn Huyền Không
Lập tinh bàn theo vận và toạ hướng, phi tinh năm – tháng.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Táng Thư (Táng Kinh), gắn tên Quách Phác — đoạn tứ linh.
• Khẩu quyết "thà để Thanh Long cao vạn trượng, không để Bạch Hổ ngẩng đầu" — truyền miệng, chưa rõ sách gốc.
• Thẩm Thị Huyền Không Học — Thẩm Trúc Nhưng; sơn tinh, hướng tinh với hình thế bên ngoài (đại ý).
• Bóng đổ tính bằng độ cao mặt trời giữa trưa ngày đông chí (90 độ trừ vĩ độ trừ 23,44 độ): Hà Nội khoảng 45,5 độ, TP.HCM khoảng 55,8 độ; bóng = chiều cao chia tang độ cao mặt trời.