Kích thước cổng nhà: rộng bao nhiêu cho xe máy, ô tô, cao bao nhiêu — đo cho dùng được trước, rồi mới tra Lỗ Ban

Cổng chỉ cho xe máy thường rộng 1,2 – 1,5 m lọt lòng; cổng cho ô tô con thường 2,7 – 3,3 m lọt lòng, cao thông thủy từ 2,3 m nếu có mái cổng. Chọn trong khoảng đó theo xe và độ rộng hẻm trước, rồi mới xê dịch vài phân cho rơi vào cung tốt của thước Lỗ Ban 52,2 — ví dụ 1,30 m, 2,87 m, 3,13 m; cao 2,35 m hoặc 2,61 m.

Bước 1: số đo theo xe và người, chưa nói tới thước

Cổng là chỗ duy nhất mỗi ngày phải lọt được thứ lớn nhất nhà mình sở hữu. Trước khi nghe ai về cung tốt cung xấu, đo thứ đó.

Các số xe là khoảng thường gặp; mỗi đời xe một khác, nên tra đúng xe mình (hoặc xe định mua trong vài năm tới) trong thông số của hãng.

Vì sao cổng ô tô cần rộng hơn thân xe tới 80 – 100 cm? Vì xe ít khi đi thẳng vào. Bánh trước đánh lái, đuôi xe quét rộng hơn đầu xe, người lái còn phải nhìn được hai bên trụ qua gương. Cổng 2,7 m cho một chiếc xe gầm cao 7 chỗ thì mỗi bên chỉ dư chừng 25 cm khi gương mở — đi thẳng được, quẹo thì sát.

Chiều cao: cổng không mái thì chiều cao cánh cổng chủ yếu là chuyện che chắn, an ninh (thường 1,8 – 2,2 m). Cổng có mái, có dầm ngang, có biển số nhà gắn trên thì phải tính chiều cao thông thủy dưới mái: xe gầm cao khoảng 1,7 – 1,9 m, thêm giá nóc, thêm hộp đồ trên nóc; nên để từ khoảng 2,3 m trở lên. Nhà có kế hoạch cho xe tải nhỏ vào sân thì phải cao hơn nữa.

Bước 2: hẻm trước cổng quyết định nhiều hơn bản thân cổng

Cùng một chiếc xe, cổng 3 m mở ra đường lớn thì dư dả, nhưng mở ra hẻm 3,5 m thì có khi phải tiến lùi ba bốn lần mới vào được. Lý do: xe phải quay gần 90 độ trong khoảng hẹp giữa mép hẻm đối diện và trụ cổng.

Không có công thức đơn giản nào thay được thử thật, vì bán kính quay mỗi xe khác nhau, hẻm có khi có bậc, có cột điện, có xe đậu. Cách làm của người có kinh nghiệm:

• Vạch phấn trước khi xây trụ. Dùng phấn hoặc băng dính vạch vị trí hai trụ dự kiến xuống mặt đất, cho người lái đúng chiếc xe đó thử vào – ra vài lần, cả tiến lẫn lùi.
• Hẻm hẹp thì cổng rộng hơn, hoặc lùi cổng vào. Lùi cổng vào trong đất 1 – 1,5 m, hai trụ vát chéo, tạo một khoảng đệm trước cổng. Khoảng đệm này vừa cho xe chỗ quay, vừa là chỗ người đứng mở cổng không chắn hẻm.
• Vát góc trụ. Trụ cổng vuông vức sát hẻm là thứ hay bị cọ gương xe. Vát hoặc bo tròn cạnh trụ phía ngoài giúp xe vào dễ hơn mà không phải mở cổng to hơn.

Khoảng đệm trước cổng, nhìn theo phong thuỷ, là một "minh đường" nhỏ — khoảng thoáng trước lối vào, nơi khí được dừng lại trước khi vào nhà. Ở đây công năng và quan niệm đi cùng một hướng.

Bước 3: kiểu cánh cổng đổi số đo cần thiết

Chuyện mở vào trong hay ra ngoài còn dính tới một tục kiêng quen thuộc ("mở vào để đón"), bàn ở bài cánh cổng mở vào trong hay ra ngoài. Trụ và mái cổng cao bao nhiêu, có nên làm mái, ở bài trụ cổng, mái cổng.

Bước 4: giờ mới tra thước Lỗ Ban 52,2

Cổng là khoảng rỗng — người, xe, gió đi qua — nên thợ Việt đo lọt lòng giữa hai mép trong trụ bằng thước 52,2 (thước thông thủy). Chiều cao cũng đo thông thủy: từ mặt sân hoàn thiện lên mép dưới mái hoặc dầm. Vì sao không dùng thước 42,9 cho cổng, xem bài ba cây thước Lỗ Ban.

Thước 52,2 có một đặc điểm rất có lợi cho việc làm cổng: tốt và xấu xen nhau đều từng đoạn 13,05 cm. Nghĩa là trong mọi khoảng 26 cm, luôn có một đoạn tốt dài 13 cm. Bảng dưới tính bằng công cụ thước Lỗ Ban của site, liệt kê các đoạn tốt trong vùng kích thước cổng:

Những số tròn hay được chọn theo thói quen lại hay rơi vào cung xấu:

Lý do chọn số giữa đoạn chứ không chọn sát mép: trụ cổng thường được trát, ốp đá, sơn sau khi xây thô. Mỗi bên ốp 2 cm là lọt lòng hụt 4 cm. Số giữa đoạn còn dư khoảng 6,5 cm mỗi phía, đủ chịu sai số thi công. Ghi rõ với thợ: kích thước lọt lòng sau hoàn thiện.

Cổng tương xứng với nhà: câu "cửa lớn trong nhỏ"

Hoàng Đế Trạch Kinh có đoạn năm hư, năm thực, trong đó đại ý "cửa lớn mà trong nhỏ" là một điều hư, "nhà lớn mà cửa nhỏ" là một điều thực. Sách nói về cửa nhà, nhưng áp sang cổng vẫn hợp: cổng 4 m, trụ cao, mái đồ sộ trước một ngôi nhà mặt tiền 5 m là mất cân xứng — vừa tốn, vừa khiến ngôi nhà trông nhỏ đi.

Một chuẩn đơn giản: cổng không nên chiếm gần hết chiều ngang khu đất nếu không cần cho xe. Nhà phố có cổng ô tô thì phần tường rào còn lại nên đủ cho một cửa ngách người đi, để hằng ngày không phải mở cánh lớn.

Về hướng cổng: lấy theo tường rào hay theo cửa chính, cổng thẳng hay lệch cửa chính, các phái nói khác nhau; xem bài cổng nhà hướng nào. Dương Trạch Tam Yếu coi cửa là khí khẩu, chỗ khí vào nhà; với nhà có sân, cổng là lớp khí khẩu thứ nhất, cửa chính là lớp thứ hai. Cách chọn khí khẩu khi nhà có nhiều cửa ở bài khí khẩu.

Sách cổ nói gì

Dịch: lấy nhà cửa làm quần áo, lấy cổng cửa làm mũ đai. — Hoàng Đế Trạch Kinh, đoạn ví nhà với thân người.

Bình: mũ đai là thứ người ta nhìn đầu tiên và cũng là thứ nói lên tư cách người mặc. Mũ phải vừa đầu, đai phải vừa lưng; mũ to quá hay đai lệch thì dù áo đẹp vẫn kém. Đọc cho cổng nhà hôm nay: cổng phải vừa với nhà và vừa với việc dùng — đủ cho xe đi, đủ cho người qua, không quá khổ, không thiếu. Câu này cũng nhắc rằng cổng là "mũ đai" chứ không phải "thân thể": cổng sửa được, thay được; hình thế khu đất mới là gốc.

Đọc cho đúng mức

• Câu "dĩ môn hộ vi quan đới" là đoạn được lưu truyền rộng của Hoàng Đế Trạch Kinh; đoạn năm hư năm thực dẫn đại ý.
• Thước Lỗ Ban 52,2 là cây thước của giới thợ Việt; tên cung là lời chúc của nghề, không có kiểm chứng về tác động lên người ở.
• Kích thước xe trong bài là khoảng thường gặp, không thay cho thông số của chiếc xe cụ thể.
• Quy định về cổng, tường rào, phần lấn ra lối đi chung khác nhau theo từng địa phương và từng khu; hỏi cơ quan cấp phép xây dựng nơi mình ở trước khi chốt thiết kế.
• An toàn đi trước: cánh cổng nặng phải có chặn, cổng tự động phải có cảm biến chống kẹp, nhất là nhà có trẻ nhỏ.

Việc nên làm

• Đo xe lớn nhất nhà sẽ dùng trong vài năm tới, tính cả gương và giá nóc.
• Vạch phấn vị trí trụ, cho xe thật thử vào – ra nhiều lần trước khi đổ móng trụ.
• Chọn kiểu cánh theo độ sâu sân và độ rộng hẻm.
• Lấy kích thước lọt lòng dùng được, nhập vào công cụ thước Lỗ Ban, dời sang số giữa đoạn tốt gần nhất; ghi rõ là kích thước sau hoàn thiện.
• Nếu làm mái cổng, kiểm chiều cao thông thủy dưới mái bằng cùng cây thước 52,2.

Cổng là lối xe ra vào mỗi ngày. Nếu muốn có một vật nhỏ trong xe hay ở chỗ để chìa khoá làm lời nhắc chạy chậm qua cổng, quan sát trẻ nhỏ và hàng xóm trong hẻm, người ta thường chọn đồ kim loại nhỏ gọn — một biểu tượng của sự cẩn trọng, không thay được phanh tốt và mắt quan sát.

Nguồn tham khảo

• Hoàng Đế Trạch Kinh — đoạn ví nhà với thân người (dẫn nguyên văn câu "dĩ môn hộ vi quan đới"); đoạn năm hư, năm thực (đại ý).
• Dương Trạch Tam Yếu (gắn tên Triệu Cửu Phong) — cửa là khí khẩu (đại ý).
• Bảng đoạn tốt và số tròn: tính bằng công cụ Thước Lỗ Ban của aihuyenhoc, thước 52,2 cm.