Tường rào cao bao nhiêu là vừa: sách cổ, thước Lỗ Ban và thói quen nhà phố

Tường rào nhà ở Việt Nam thường cao khoảng 1,5 – 2,1 m, gồm phần xây đặc phía dưới (0,6 – 0,9 m) và phần song thoáng phía trên. Sách cổ chỉ đòi tường kín, liền — Hoàng Đế Trạch Kinh xếp "tường viện không kín" vào Ngũ Hư — chứ không đòi tường cao. Con số cụ thể thợ chọn theo thước Lỗ Ban 42,9 cm, ví dụ đặc 0,6 m hoặc 0,9 m, tổng cao 1,7 m hoặc 1,9 m.

Sách cổ đòi tường kín, không đòi tường cao

Hoàng Đế Trạch Kinh có một đoạn nổi tiếng về Ngũ Hư (năm chỗ trống rỗng) và Ngũ Thực (năm chỗ đầy đặn) của ngôi nhà. Trong năm chỗ hư, thứ ba là "tường viện bất hoàn" — tường bao sân không trọn vẹn. Trong năm chỗ thực, thứ ba là "tường viện hoàn toàn" — tường bao sân trọn vẹn.

Đọc kỹ thì sách nói chữ hoàn (trọn, kín, liền) chứ không nói chữ cao. Một bức tường sụt một đoạn, thủng một mảng, cổng hỏng không đóng được — đó là "bất hoàn". Một bức tường thấp nhưng liền một vòng, cổng đóng mở tử tế — đó là "hoàn toàn".

Bốn chỗ hư còn lại, đại ý: nhà to người ít; cửa to mà bên trong nhỏ; giếng và bếp không đặt đúng chỗ; đất rộng nhà ít, sân rộng trống trải. Gom lại, ý của sách là ngôi nhà nên vừa vặn, kín đáo, có ranh giới rõ. Tường rào là ranh giới ấy.

Tường cao quá cũng không phải tốt

Nếu sách đòi "kín" thì có nên xây tường thật cao? Lý lẽ của chính phong thủy cho câu trả lời ngược lại:

• Minh đường bị bít. Khoảng sân trước nhà là minh đường — chỗ khí tụ, chỗ sáng. Tường đặc cao hơn tầm mắt biến sân thành cái giếng tối, gió không vào, nắng chỉ chiếu được giữa trưa.
• Tường đè nhà. Nhiều thầy và thợ có câu kiêng "tường cao hơn mái hiên, đè nhà" — đây là quan niệm dân gian, không phải câu sách; nhưng nó trùng với cảm giác bị bít khi ngồi trong nhà nhìn ra.
• Khí cần lưu thông. Táng Thư nói khí gặp gió thì tan; nhưng không có gió thì khí cũng tù. Cái cần là chắn luồng gió thẳng, không phải bịt hết.

Vì thế lời giải phổ biến ở nhà phố và nhà vườn Việt là tường hai phần: dưới đặc, trên thoáng. Phần đặc giữ chữ "hoàn" — ranh giới rõ, chặn tầm nhìn từ dưới lên, chặn chó mèo, chặn nước bắn từ đường. Phần thoáng giữ minh đường sáng và gió.

Chiều cao thường gặp ở nhà Việt

Tường mặt đường và tường ranh giới hàng xóm là hai chuyện khác nhau. Tường mặt đường cần thoáng để giữ minh đường; tường hông và sau thường xây đặc để giữ riêng tư — đúng với chữ "hoàn".

Ngoài sở thích, còn quy định: nhiều địa phương có quy chế kiến trúc về chiều cao tường rào mặt đường và tỉ lệ phần đặc, phần thoáng. Con số khác nhau theo nơi, nên hỏi theo giấy phép xây dựng hoặc phòng quản lý đô thị trước khi xây, đừng theo con số trên mạng.

Đo bằng thước Lỗ Ban 42,9 cm

Tường rào là khối xây đặc, nên thợ Việt đo bằng thước 42,9 cm — cùng thước với bệ bếp, giường, bậc tam cấp. (Khoảng thông thủy giữa hai trụ cổng là khoảng rỗng, đo bằng thước 52,2 cm — xem bài kích thước cổng nhà.)

Trên thước 42,9, các đoạn đỏ dài 10,7 cm xen với đoạn đen dài 10,7 cm, lặp lại mỗi 21,45 cm. Tra bằng công cụ thước Lỗ Ban của site cho những con số hay gặp:

Các đoạn đỏ đầy đủ quanh những chiều cao này: 0,590 – 0,697 m; 0,804 – 0,912 m; 1,448 – 1,555 m; 1,662 – 1,770 m; 1,877 – 1,984 m; 2,091 – 2,199 m; 2,306 – 2,413 m. Chọn con số ở giữa đoạn, tránh 1 cm sát hai đầu, vì mặt sân hoàn thiện thường lệch vài phân so với lúc xây.

Hai lưu ý khi đo:

• Đo từ đâu. Thợ thường đo từ mặt sân hoàn thiện phía trong tới đỉnh mũ tường. Nếu sân trong và vỉa hè ngoài chênh cốt nhiều, chọn theo phía trong nhà mình — người trong nhà sống với bức tường ấy.
• Con số tròn hay rơi đen. 0,7 – 0,8 m, 1,0 m, 1,6 m, 1,8 m, 2,0 m đều đen. Đẩy lên hoặc rút xuống 5 – 10 cm là sang đoạn đỏ.

Cổng, trụ và chỗ hở

Chữ "hoàn" của Trạch Kinh còn nhắc một chuyện ít ai để ý: chỗ hở của vòng tường. Tường đẹp mà cổng hỏng, khe dưới cổng lọt chó, góc tường sụt chưa xây lại — đó mới là "bất hoàn". Bảo trì một vòng tường liền quan trọng hơn tăng thêm 20 cm chiều cao.

Trụ cổng, mái cổng có bài riêng: trụ cổng, mái cổng. Nếu muốn thay một phần tường bằng cây, xem bài hàng rào cây xanh.

Sách cổ nói gì

Tường bao sân không trọn vẹn, là chỗ hư thứ ba.

Tường bao sân trọn vẹn, là chỗ thực thứ ba. — Hoàng Đế Trạch Kinh

Lỗ Ban Kinh, đại ý: thước tám chữ Tài, Bệnh, Ly, Nghĩa, Quan, Kiếp, Hại, Bản; kích thước nên rơi vào chữ tốt.

Khí gặp gió thì tan. — Táng Thư

Bình: Trạch Kinh gắn Ngũ Hư với sự hao hụt, Ngũ Thực với sự thịnh vượng của nhà — cách nói của sách xưa, nên đọc như một bảng kiểm "nhà có vừa vặn không" hơn là lời hứa. Với tường rào, bảng kiểm ấy rất cụ thể: vòng tường có liền không, cổng có đóng được không. Câu của Táng Thư thì cho biết vì sao tường cần có: chắn luồng gió thẳng. Hai câu đặt cạnh nhau dẫn tới lời giải dưới đặc trên thoáng — kín ở chỗ cần kín, thoáng ở chỗ cần thoáng.

Đọc cho đúng mức

Không có cơ sở nào để nói tường rào cao 1,7 m tốt hơn tường cao 1,8 m cho người ở. Thước Lỗ Ban là lệ nghề giúp chọn một con số khi còn được chọn; nó không quan trọng hơn quy định xây dựng của địa phương, hay quan hệ với hàng xóm khi xây tường ranh giới chung.

Các phái lý khí (Bát Trạch, Huyền Không) hầu như không bàn tường rào; tường rào thuộc phần loan đầu và phần nghề xây. Nếu ai đó khuyên xây tường thật cao, thật kín để "giữ tài lộc", hãy nhớ chính Trạch Kinh xếp "sân rộng trống trải" và "tường không kín" là hư, nhưng không hề xếp "sân thoáng có tường thấp" là hư.

Việc nên làm

• Hỏi quy định về tường rào mặt đường ở địa phương trước khi thiết kế.
• Tường mặt đường: làm dưới đặc 0,6 – 0,9 m, trên thoáng, tổng cao khoảng 1,7 hoặc 1,9 m.
• Tường ranh giới hông, sau: thoả thuận với hàng xóm, có thể xây đặc 2,1 m.
• Đưa con số cho thợ theo thước 42,9 cm, nghiệm thu từ mặt sân hoàn thiện phía trong.
• Giữ vòng tường liền: sửa chỗ sụt, khe dưới cổng, cổng hỏng — đó mới là chữ "hoàn".

Nếu muốn có một vật nhỏ ở trụ cổng hay đầu tường làm điểm nhấn, người ta hay chọn đá, gốm — hành Thổ, cùng chất với bức tường xây. Vật là lời nhắc giữ vòng tường trọn vẹn, không thay cho việc sửa chỗ hở.

📏Thước Lỗ Ban
Tra kích thước cửa, bàn thờ, mộ trên ba loại thước 52,2 – 42,9 – 38,8 cm.Mở

Nguồn tham khảo

• Hoàng Đế Trạch Kinh — đoạn Ngũ Hư, Ngũ Thực; câu "tường viện bất hoàn" và "tường viện hoàn toàn".
• Lỗ Ban Kinh (Lỗ Ban Kinh Tượng Gia Kính), đời Minh — thước tám chữ (đại ý).
• Táng Thư — tương truyền của Quách Phác, đời Tấn; câu "khí thừa phong tắc tán".
• Mọi số đo cung trong bài tính bằng mã công cụ thước Lỗ Ban của aihuyenhoc (`ThuocLoBan::tra`, `ThuocLoBan::doanTot`, thước 42,9 cm).