Tám quẻ phối người trong nhà: Càn cha, Khôn mẹ, Chấn trưởng nam… — bảng tra và cách phong thuỷ dùng nó cho phòng ở

Theo Thuyết Quái truyện, tám quẻ phối với tám người trong nhà: Càn là cha, Khôn là mẹ, Chấn trưởng nam, Tốn trưởng nữ, Khảm trung nam, Ly trung nữ, Cấn thiếu nam, Đoài thiếu nữ. Phong thuỷ lấy bảng này qua vòng hậu thiên để nói phương nào "ứng" với người nào, nhưng đó là lối đọc của các phái về sau, không phải lời kinh.

🧭Hướng nhà Bát Trạch
Cung phi chủ nhà, tám phương cát hung, đặt cửa – bếp – giường.✨ Dùng thử

Bảng tra đầy đủ

Logic "hào nào đứng một mình thì làm chủ, đứng càng cao thì càng nhỏ tuổi" đã có ở bài tám quẻ đơn. Bài này đi tiếp ba việc: đặt người nhà lên hai vòng phương, đọc thêm tượng người ở chương 11, và xem phong thuỷ dùng bảng này đến đâu.

Đặt người nhà lên vòng hậu thiên: một bức tranh có ý

Vẽ vòng hậu thiên ra sẽ thấy một bố cục không ngẫu nhiên:

• Cha mẹ ở hai góc phía Tây (Tây Bắc, Tây Nam), lui về phía sau của vòng mùa (thu, cuối hạ).
• Ba con trai ở Đông (Chấn), Bắc (Khảm), Đông Bắc (Cấn): nửa vòng từ đông sang xuân.
• Ba con gái ở Đông Nam (Tốn), Nam (Ly), Tây (Đoài): nửa vòng từ xuân sang thu.

Người đời Tống đọc bố cục này là "cha mẹ trao việc cho con": trong vòng tiên thiên, Càn Khôn đứng ở Nam Bắc, hai trục chính; sang hậu thiên, hai quẻ ấy lui ra góc, nhường chỗ chính cho các con (Khảm, Ly ở Bắc Nam; Chấn, Đoài ở Đông Tây). Đây là lời giải đời sau, nhưng nó giúp nhớ bảng: cha mẹ ở góc, con cái ở các phương chính và góc còn lại. Chuyện Càn Khôn giao nhau sinh Khảm Ly có ở bài tiên thiên và hậu thiên bát quái.

Chương 11: những "người" khác trong tượng quẻ

Thuyết Quái chương 11 liệt kê tượng của từng quẻ rất dài, trong đó có nhiều tượng về người ngoài vai trong nhà. Một số tượng tiêu biểu:

Bảng này cho thấy hai điều. Thứ nhất, "người trong nhà" chỉ là một lớp trong tượng quẻ; khi đoán, Mai Hoa hay dùng cả tượng tuổi tác, nghề nghiệp, ngoại hình. Thứ hai, nhiều tượng phản ánh xã hội nhà Chu (vua, thiếp, người giữ cổng, thầy cúng nữ), đọc hôm nay nên coi là tài liệu về cách người xưa sắp xếp xã hội, không phải nhãn gán cho ai.

Đừng lẫn với "lục thân" của Lục Hào

Đây là chỗ người học hay rối nhất. Bói Lục Hào cũng có "người trong nhà", nhưng là hệ khác hẳn:

Bài lục thân trong Lục Hào giải hệ thứ hai. Thấy ai đọc "hào Phụ Mẫu là quẻ Càn" là đã lẫn hai hệ.

Phong thuỷ dùng bảng này thế nào

Trong Huyền Không. Mỗi cung của nhà mang một quẻ hậu thiên, mỗi sao bay tới cũng mang quẻ của cung gốc nó. Khi một cung có tổ hợp sao không tốt, sách thường đọc là ứng nhiều hơn vào người mà quẻ của cung đó, hoặc quẻ của sao đó, đại diện. Ví dụ cung Tây Bắc ứng cha, sao Tam Bích (gốc ở Chấn) ứng con trai cả. Bảng người nhà của chín sao có ở bài Cửu tinh Huyền Không.

Trong Bát Trạch. Bát Trạch xét chủ yếu theo quẻ mệnh của từng người và các phương cát hung tương ứng, không phải theo vai cha mẹ con cái. Sách Dương Trạch Tam Yếu của Triệu Cửu Phong đặt trọng tâm ở ba chỗ: cửa, gian chủ, bếp. Lối "phòng con trai cả phải ở phía Đông, phòng cha mẹ phải ở Tây Bắc" là suy diễn phổ thông từ bảng hậu thiên, không phải quy tắc chặt của các sách bát trạch chính.

Nhà khuyết góc. Nhiều tài liệu nói nhà khuyết góc Tây Bắc thì "bất lợi cho cha", khuyết Tây Nam thì "bất lợi cho mẹ". Cách suy này đi thẳng từ bảng trên, nhưng cách xác định tâm nhà, góc khuyết và mức độ thì mỗi phái một khác. Bài nhà khuyết góc bàn riêng.

Gia đình hôm nay không còn tám vai

Bảng của Thuyết Quái giả định một gia đình đủ cha mẹ, ba trai, ba gái. Gia đình Việt hôm nay thường có một hai con, có nhà chỉ có con gái, có nhà ba thế hệ. Người dùng bảng thường linh động theo hai cách: lấy vai (người trụ cột, người chăm lo nhà, con lớn, con nhỏ) thay vì lấy giới tính, hoặc lấy tuổi (người lớn tuổi ứng Càn Khôn, người trẻ ứng các quẻ con). Cả hai đều là cách dùng của người đời sau, không có trong kinh. Điều nên nhớ: bảng là để hiểu tượng quẻ, không phải để lo lắng thay cho một thành viên trong nhà.

Sách cổ nói gì

Dịch: Càn là trời nên gọi là cha; Khôn là đất nên gọi là mẹ. Chấn là lần cầu thứ nhất được con trai nên gọi là trưởng nam; Tốn lần thứ nhất được con gái nên gọi là trưởng nữ; Khảm lần thứ hai được trai nên gọi là trung nam; Ly lần thứ hai được gái nên gọi là trung nữ; Cấn lần thứ ba được trai nên gọi là thiếu nam; Đoài lần thứ ba được gái nên gọi là thiếu nữ. — Thuyết Quái, chương 10

Dịch: Cha ra cha, con ra con, anh ra anh, em ra em, chồng ra chồng, vợ ra vợ, thì đạo nhà ngay ngắn. — Thoán truyện, quẻ Gia Nhân

Bình: câu thứ nhất là một lời giải thích bằng hình ảnh "cầu con": quẻ dương sinh từ Khôn được thêm một hào dương, quẻ âm sinh từ Càn được thêm một hào âm. Câu thứ hai mang trật tự gia đình thời Chu; đọc hôm nay, phần còn giá trị là ý "mỗi người làm tròn vai của mình", chứ không phải sự phân vai cứng theo giới.

Đọc cho đúng mức

• Bảng người nhà là lời Thuyết Quái; việc gắn người nhà với phương nhà, với phòng ở là cách dùng của phong thuỷ về sau.
• Các phái phong thuỷ dùng bảng này ở mức khác nhau; không có quy tắc chung "phòng ai phải ở đâu".
• Lục thân của Lục Hào là hệ khác, không lẫn với bảng này.
• Nhiều tượng người ở chương 11 phản ánh xã hội cổ; dùng để hiểu tượng, không để gán nhãn.

Việc nên làm

1. Thuộc bảng bằng logic hào chủ: hào đứng một mình ở dưới, giữa, trên tương ứng con cả, con giữa, con út.
2. Khi đọc tài liệu phong thuỷ nói "phương này ứng với người kia", xem tài liệu theo phái nào, dùng quẻ của cung hay quẻ của sao.
3. Xác định hướng nhà bằng công cụ hướng nhà, rồi tra bảng để biết mỗi cung mang quẻ nào, thay vì nghe một lời phán chung.

Nguồn tham khảo

• Chu Dịch, Thuyết Quái truyện — chương 10 (trích nguyên văn), chương 11 (tượng người, lược dịch).
• Chu Dịch, Thoán truyện quẻ Gia Nhân (trích nguyên văn).
• Triệu Cửu Phong — Dương Trạch Tam Yếu, phần cửa, gian chủ, bếp (đại ý).