Căn hộ một mặt thoáng: cửa sổ hẹp, không ban công thì khí vào đâu

Căn hộ một mặt thoáng — chỉ một dãy cửa sổ, không ban công — vẫn lấy mặt có cửa sổ làm hướng khi lập tinh bàn. Nhưng vì cửa sổ nhỏ, đóng suốt ngày để chạy điều hòa, cửa căn ra hành lang thành khí khẩu động nhất, nên cung chứa cửa căn đáng xét hơn ở căn thường. Việc thật là đưa gió và ánh sáng vào phần sâu bằng quạt hút, khe chuyển gió và đèn.

Căn một mặt thoáng là căn thế nào

Ở các toà nhà ở giá vừa phải, nhà ở xã hội, toà hành lang giữa, có cả một dãy căn chỉ có một mặt nhìn ra trời:

• Căn trong lõi của toà chữ nhật: một mặt ra ngoài, mặt kia là hành lang giữa, hai bên là căn khác.
• Căn không ban công: thay ban công bằng cửa sổ hẹp, có khi chỉ mở hất được một góc nhỏ vì an toàn.
• Căn nhìn vào giếng trời hoặc khe giữa hai khối: có mặt thoáng, nhưng thoáng ra một khoảng hẹp, ít nắng.

Điểm chung: không có gió xuyên phòng. Gió chỉ vào và ra cùng một mặt.

Gió một phía vào sâu được bao nhiêu

Người thiết kế thông gió dùng một quy tắc kinh nghiệm (trong hướng dẫn thông gió tự nhiên AM10 của CIBSE, Anh): gió một phía có hiệu quả tới độ sâu khoảng 2 – 2,5 lần chiều cao trần; gió xuyên phòng hai phía tới khoảng 5 lần.

Với chung cư Việt Nam trần thông thủy cỡ 2,7 – 3 m:

Một căn một mặt thoáng sâu 10 – 12 m thì phần sau cùng — thường là bếp, nhà vệ sinh, có khi một phòng ngủ — nằm ngoài tầm gió tự nhiên. Ánh sáng cũng theo lối tương tự: ánh sáng trời dùng được vào sâu cỡ 2 – 2,5 lần độ cao mép trên cửa sổ, tức 5 – 6 m với cửa sổ cao 2,4 m.

Quy tắc kinh nghiệm không phải luật vật lý chính xác, nhưng nó giải thích đúng cảm giác của người ở: nửa ngoài căn dễ chịu, nửa trong bí và tối.

Khí vào đâu: đọc theo sách

Khí cưỡi gió thì tan, gặp nước ngăn thì dừng. — Táng Thư, tương truyền của Quách Phác.

Sách phong thủy sợ hai đầu: gió lùa mạnh làm khí tan, và chỗ kín bí thì khí không vào được. Căn một mặt thoáng ở đầu thứ hai. Người xưa không có chữ "thông gió", nhưng cả hệ thống minh đường, khí khẩu đều nói về một thứ: nhà phải có chỗ cho khí vào, và khí vào phải đi tới được chỗ người ở.

Dương Trạch Tam Yếu của Triệu Cửu Phong, đại ý, đặt cửa lên đầu ba yếu tố — cửa là nơi nhà nhận khí. Với căn hộ thường, việc nhận khí chia cho ba nơi: cửa căn, ban công, lô gia. Căn một mặt thoáng mất ban công và lô gia; cửa sổ thì hẹp và hay đóng. Trên thực tế, nơi có người ra vào, có luồng khí chuyển động mỗi ngày nhiều nhất là cửa căn.

Lấy hướng ở đâu, xét cửa căn ra sao

Theo lập trường của site (bài căn hộ chung cư theo Huyền Không): hướng là mặt căn nhìn ra trời — ở đây là mặt có cửa sổ, dù hẹp; vận theo năm toà hoàn công; cửa căn là khí khẩu.

Thẩm Thị Huyền Không Học, đại ý, coi chỗ động là chỗ thúc sao ở cung đó phát tác. Căn thường có ba chỗ động chia nhau; căn một mặt thoáng dồn gần hết vào cửa căn. Vì thế với căn loại này, câu hỏi "cửa căn mang sao gì" quan trọng hơn bình thường.

Hai căn ví dụ, cùng toà hoàn công năm 2025 (vận 9), lập bằng công cụ của site:

Đọc:

• Căn cửa sổ nhìn Bắc: hai sao vượng nằm ở mặt cửa sổ — mặt duy nhất có trời. Cửa căn mang hướng tinh 1, sinh khí. Căn này "đúng bài": nên mở cửa sổ khi trời mát, giữ mặt cửa sổ thoáng, không kê tủ cao chắn. Hướng Bắc ở Việt Nam ít nắng trực tiếp, ánh sáng dịu và đều — hợp với căn sâu.
• Căn cửa sổ nhìn Tây: hai sao vượng lại nằm ở phía cửa căn, còn mặt cửa sổ mang sơn tinh 5. Với căn này, khí khẩu tốt là cửa căn — giữ sảnh vào sáng, gọn, không chất giày dép; mặt cửa sổ nhìn Tây vừa có nắng chiều gắt vừa mang sao cần giữ yên, nên rèm cản nắng là việc hợp cả hai lẽ.

Hai căn cùng tầng, cùng diện tích, đọc ngược nhau. Căn của bạn phải lập riêng bằng công cụ tinh bàn.

Đưa gió vào phần sâu

Không có gió xuyên phòng thì tạo một dòng khí bằng quạt — đây là cách các toà nhà kín vẫn làm.

1. Quạt hút nhà vệ sinh chạy liên tục ở mức thấp. Nhà vệ sinh thường ở sâu nhất. Quạt hút ở đó tạo áp thấp nhẹ, kéo không khí từ cửa sổ đi qua phòng khách, phòng ngủ về phía sâu. Quạt loại chạy êm, công suất nhỏ, tốn rất ít điện.
2. Đường cho khí đi qua cửa phòng. Cửa phòng ngủ đóng kín thì dòng khí bị chặn. Chừa khe dưới cánh cửa khoảng 1 – 2 cm, hoặc lắp ô lam chuyển gió trên cửa phòng.
3. Không khoét cửa căn. Cửa căn thường là cửa chống cháy; không đục lam, không tháo gioăng để "lấy gió hành lang". Hành lang khi có cháy là đường khói.
4. Quạt cấp gió tươi có lọc hoặc máy hồi nhiệt gắn tường cho phòng ngủ trong: đưa gió ngoài vào mà không phải mở cửa sổ, giữ được lạnh của điều hòa.
5. Quạt trần, quạt đảo ở phòng khách giúp khí vào từ cửa sổ không đọng ở nửa ngoài.

Đo, đừng đoán. Một máy đo khí cacbonic (CO₂) để bàn rẻ hơn một vật phẩm phong thủy cỡ vừa. Ngoài trời khoảng 420 phần triệu; trong phòng dưới khoảng 1.000 phần triệu được coi là thông gió tốt. Phòng ngủ kín, hai người, đóng cửa cả đêm có thể lên quá mức đó nhiều — đó là cảm giác "sáng dậy nặng đầu" mà người ở căn bí hay kể.

Đưa ánh sáng vào phần sâu

• Màu sáng ở mặt tường xa cửa sổ và trần: ánh sáng dội lại nhiều lần, phần sâu sáng hơn hẳn mà không tốn điện.
• Gương đặt vuông góc với cửa sổ, ở tường bên, đón ánh sáng và hắt vào trong. Không đặt gương đối diện giường, đối diện cửa căn — bài gương trong nhà đặt ở đâu có đủ các chỗ nên tránh.
• Vách ngăn kính mờ hoặc ô kính trên cao giữa phòng ngủ ngoài và phần trong, nếu được phép sửa: ánh sáng đi qua mà vẫn kín.
• Đèn ánh ấm ở góc sâu, bật từ chiều — đừng chỉ một đèn trần trắng giữa phòng.
• Phòng khách không có cửa sổ riêng thì đọc thêm bài phòng khách không có cửa sổ.

Đọc cho đúng mức

Không sách cổ nào bàn căn hộ một mặt thoáng. Việc coi cửa căn là khí khẩu, lấy mặt cửa sổ làm hướng, là lối các thầy Huyền Không hiện đại áp vào chung cư; các phái khác lấy hướng theo cửa căn hoặc theo toà nhà, và kết luận sẽ khác. Phần "cửa căn quan trọng hơn bình thường" là suy luận từ việc chỗ động dồn về một chỗ, không phải nguyên văn sách.

Phần chắc tay hơn là phần đo được: độ sâu gió một phía, độ sâu ánh sáng, nồng độ khí cacbonic trong phòng ngủ. Căn một mặt thoáng có sao đẹp mà phòng ngủ trong bí khí cả đêm thì việc cần làm vẫn là quạt và khe chuyển gió, không phải sắp lại đồ theo sao.

Việc nên làm

• Lấy mặt cửa sổ làm hướng, năm toà hoàn công làm vận, lập tinh bàn; xem cung có cửa căn mang sao gì.
• Cửa căn ở cung có sao vượng thì giữ sảnh vào sáng, gọn; mặt cửa sổ có sao 5 thì rèm và giữ yên.
• Cho quạt hút nhà vệ sinh chạy liên tục mức thấp; chừa khe dưới cửa phòng hoặc lắp lam chuyển gió.
• Phòng ngủ trong: cân nhắc quạt cấp gió tươi có lọc hoặc máy hồi nhiệt; đặt một máy đo khí cacbonic.
• Sơn sáng mặt tường xa cửa sổ, gương vuông góc cửa sổ, đèn ánh ấm ở góc sâu.
• Không khoét, không tháo gioăng cửa căn chống cháy.

Nếu muốn có một vật giữ góc sâu nhất của căn ấm và sáng, nhiều nhà chọn một đèn đứng ánh vàng hay đèn bàn chao vải đặt ở đó, bật từ chiều — hành Hỏa, tượng cho ánh sáng. Đây là chỗ hiếm hoi mà vật phẩm và việc thật trùng nhau: cái đèn chính là thứ làm phần sâu sáng lên.

Nguồn tham khảo

• Táng Thư — tương truyền Quách Phác, đời Tấn; câu "khí thừa phong tắc tán, giới thủy tắc chỉ" (nguyên văn).
• Dương Trạch Tam Yếu — Triệu Cửu Phong, đời Thanh; cửa là đầu trong ba yếu tố (đại ý).
• Thẩm Thị Huyền Không Học — Thẩm Trúc Nhưng; chỗ động thúc sao (đại ý).
• CIBSE AM10 — hướng dẫn thông gió tự nhiên cho công trình; quy tắc độ sâu thông gió một phía và xuyên phòng.
• Tinh bàn hai căn ví dụ chạy bằng mã công cụ tinh bàn của aihuyenhoc (`PhiTinh::lap`, tọa Ngọ và tọa Mão, vận 9).