Bố trí nhà ống 4 x 16 m theo Dương Trạch Tam Yếu: cửa – phòng chủ – bếp đặt ở đâu

Theo Dương Trạch Tam Yếu, bố trí nhà ống 4 x 16 m đi theo thứ tự: lấy cửa làm gốc, đặt phòng ngủ chính ở một phương cát so với cửa, đặt bếp ở phương hung so với cửa nhưng cho miệng bếp quay về phương cát. Với nhà ống hướng Tây hay Đông Nam, đặt bếp sát tường hậu thỏa cả hai vế; nhà trục Bắc – Nam thì phải dịch bếp vào góc sau.

Nhà ống 4 x 16 chia phương thế nào

Tam Yếu xét vị trí cửa, phòng, bếp nhìn từ tâm nhà, không xét chúng "quay mặt" về đâu. Vì vậy việc đầu tiên là biết mỗi chỗ trong ngôi nhà dài hẹp thuộc phương nào.

Nhà 4 x 16 m xây hết đất: tâm nằm ở giữa chiều sâu, cách mặt tiền 8 mét (bài nhà ống theo Huyền Không giải cách lấy tâm khi nhà méo, có tầng đua). Chia tám phương bằng các tia 45 độ từ tâm, hình học cho kết quả khá bất ngờ:

Con số 3,2 mét đến từ phép tính: ở bề ngang 4 mét, một điểm sát tường chỉ rơi ra khỏi phương mặt tiền khi cách tâm chưa tới 2 ÷ tan 22,5° ≈ 4,8 mét. Hai phương ngang (bên trái, bên phải) chỉ còn là một dải chừng 1,7 mét sát tường quanh tâm — đó là chỗ thường đặt cầu thang, vệ sinh.

Đây là cách chia quạt, hợp với Tam Yếu vì sách hỏi "cửa ở phương nào nhìn từ tâm". Khi lập tinh bàn Huyền Không, nhiều thầy chia tỉ lệ (ba hàng, mỗi hàng 5,3 mét) — hai cách cho kết quả khác nhau ở các góc, nên ghi rõ mình chia cách nào.

Nguyên tắc Tam Yếu, áp vào nhà ống

1. Cửa. Nhà ống cửa giữa mặt tiền thì cửa nằm đúng phương mặt tiền. Phương đó là quẻ gốc.
2. Phòng chủ (chỗ ngủ của chủ nhà): đặt ở một trong bốn phương cát so với quẻ gốc — Sinh Khí, Thiên Y, Diên Niên, Phục Vị.
3. Bếp: vị trí ở một trong bốn phương hung so với quẻ gốc (bếp "đè" chỗ hung), còn miệng bếp — phía núm vặn, nơi người đứng nấu — quay về phương cát. Câu "tọa hung hướng cát" giải kỹ ở bài bếp tọa hung hướng cát.

Với nhà ống, chiều bếp có một hệ quả hình học rất gọn: mặt bếp chạy dọc tường hậu thì người đứng nấu quay lưng ra phía trước, núm vặn quay về mặt tiền — tức miệng bếp quay đúng về quẻ gốc, là Phục Vị, một phương cát. Còn vị trí bếp ở đoạn cuối nhà là phương lưng nhà, quẻ đối với cửa — và quẻ đối không phải lúc nào cũng hung. Chấn – Đoài là Tuyệt Mệnh, Tốn – Càn là Họa Hại (hung, bếp đè được); nhưng Khảm – Ly là Diên Niên, Cấn – Khôn là Sinh Khí (cát). Vì vậy cách "bếp sát tường hậu" chỉ trọn vẹn ở nhà trục Đông – Tây và Đông Nam – Tây Bắc; nhà trục Bắc – Nam hay Đông Bắc – Tây Nam phải dịch bếp vào một góc sau, như ví dụ nhà hướng Nam ở bài Dương trạch tam yếu. Hai mặt bằng dưới đây kiểm bằng công cụ.

Mặt bằng mẫu thứ nhất: nhà hướng Tây

Mặt tiền nhìn Tây, cửa cuốn giữa mặt tiền. Quẻ gốc là Đoài. Công cụ hướng nhà cho tám phương so với Đoài:

(Tay phải, tay trái tính khi đứng trong nhà nhìn ra đường.)

Bố trí theo đó:

Hai chỗ đáng nói:

• Mặt bếp dọc tường bên thì hỏng một vế. Dọc tường phải (Bắc) ở cuối nhà là góc Đông Bắc — Diên Niên, phương cát, nên bếp không còn "đè hung". Dọc tường trái (Nam) ở cuối nhà là Đông Nam — Lục Sát, đè hung được, nhưng núm vặn lại quay về Bắc, Họa Hại. Chỉ mặt bếp dọc tường hậu thỏa cả hai vế.
• Phòng ngủ chính ở phía trước lại là mặt nắng chiều. Tam Yếu xếp phía trước là cát, khí hậu xếp mặt Tây là nóng. Không cần chọn một bỏ một: ban công sâu, lam đứng, cây trước mặt tiền, giường kê lùi vào đoạn trong. Bảng giờ nắng chiều theo mùa ở bài về chung cư hướng Tây dùng được cho tầng trên của nhà phố.

Mặt bằng mẫu thứ hai: nhà hướng Đông Nam

Mặt tiền nhìn Đông Nam. Quẻ gốc là Tốn:

Căn này "dễ" hơn căn hướng Tây: phòng ngủ chính phía trước vừa cát theo Tam Yếu vừa mát theo khí hậu; dải giữa hai bên (Đông Bắc, Tây Nam) là hung, vừa vặn cho thang và vệ sinh.

Vì sao Bát Trạch Minh Kính lại nói ngược

Bát Trạch Minh Kính định trạch theo tọa — lưng nhà. Nhà hướng Tây tọa Đông, là Chấn trạch; nhà hướng Đông Nam tọa Tây Bắc, là Càn trạch. Chạy công cụ:

Hai sách cho hai nhóm ngược nhau, nên phòng nào cát phòng nào hung gần như đảo hết. Nguyên nhân nằm ở trục nhà: trên trục Đông – Tây và trục Đông Nam – Tây Bắc, phương trước và phương sau thuộc hai nhóm khác nhau (Chấn – Đoài, Tốn – Càn). Nhà ống trục Bắc – Nam hay Đông Bắc – Tây Nam thì hai lối đồng ý với nhau — ví dụ nhà hướng Nam ở bài Dương trạch tam yếu.

Bài này theo Tam Yếu vì đề bài hỏi về Tam Yếu, và vì lối lấy cửa làm gốc hợp với nhà ống — nơi cửa cuốn là lối duy nhất cả nhà đi hằng ngày. Người theo Minh Kính sẽ đặt phòng chủ ở phía sau; cả hai lối đều có sách làm gốc, và cách hai lối xử lý nhà nhiều tầng đã so ở bài nhà ống nhiều tầng theo Bát Trạch.

Cửa cuốn mặt tiền 4 mét: kích thước theo Lỗ Ban

Mặt tiền 4 mét trừ hai cột còn lọt lòng khoảng 3,4 – 3,5 mét. Thước Lỗ Ban 52,2 cm (đo khoảng rỗng) cho:

Cửa cuốn đo theo ô chờ hay theo lòng cửa khi kéo lên là chuyện riêng — xem bài cửa cuốn theo Lỗ Ban.

Sách cổ nói gì

Dương Trạch Tam Yếu, đại ý: xem nhà có ba điều cốt yếu là cửa, chủ, bếp; cửa là chỗ khí vào nên làm gốc; phòng chủ nên ở phương hợp với cửa; bếp đặt ở chỗ hung để đè cái hung, miệng bếp quay về phương lành.

Bát Trạch Minh Kính, đại ý: nhà lấy tọa định trạch, chia tám trạch thành hai nhóm Đông tứ và Tây tứ; cửa, phòng chủ, bếp nên cùng nhóm với trạch.

Hoàng Đế Trạch Kinh, đại ý: nhà có năm cái "hư" và năm cái "thực"; trong đó nhà lớn mà người ít là hư, nhà nhỏ mà người đông là thực, tường rào không kín là hư.

Bình: câu "nhà nhỏ người đông là thực" nghe như viết cho nhà ống Việt — mỗi mét vuông đều có người dùng, không có gian bỏ trống. Cái "hư" dễ gặp ở nhà ống lại là gian giữa tối, bí, không ai ngồi; đó là lý do nhà ống cần giếng trời hơn mọi kiểu nhà khác.

Đọc cho đúng mức

Phép chia quạt trong nhà ống tạo ra những phương rất hẹp ở hai bên tâm; một chiếc giường dài 2 mét có thể nằm vắt qua hai phương. Gặp trường hợp đó, lấy phương của đầu giường, và đừng dồn sức sửa một thứ chỉ lệch vài chục phân.

Tam Yếu và Minh Kính nói ngược nhau ở hai hướng nhà trong bài; không có trọng tài nào trong sách để phân xử. Bố trí theo một lối rồi kiểm bằng ánh sáng, gió, tiếng ồn của từng phòng — phòng chủ cát theo sách mà nóng, ồn, bí thì vẫn phải sửa phần vật lý trước.

Việc nên làm

• Vẽ mặt bằng đúng tỉ lệ, đánh dấu tâm ở giữa chiều sâu, kẻ tám tia 45 độ.
• Đặt bếp sát tường hậu, mặt bếp dọc tường hậu; đó là cách gọn nhất để thỏa "tọa hung hướng cát" trong nhà ống cửa giữa.
• Chọn phòng chủ trong bốn phương cát so với cửa; nếu là phía trước hướng Tây thì lo chống nắng trước.
• Dồn cầu thang, vệ sinh vào dải giữa sát tường — vừa đúng phương hung, vừa đúng chỗ thiếu sáng.
• Đặt giếng trời ở đoạn giữa hoặc sau để gian giữa không thành chỗ "hư" (bài giếng trời).

Chỗ dưới giếng trời là nơi sáng và thoáng nhất của phần giữa nhà ống, cũng là chỗ hợp để đặt một chậu cây. Nếu muốn có một vật nhỏ nhắc mình giữ chỗ ấy xanh, người ta hay chọn đồ hành Mộc; nó là lời nhắc, việc chính vẫn là ánh sáng và gió.

🧭Hướng nhà Bát Trạch
Cung phi chủ nhà, tám phương cát hung, đặt cửa – bếp – giường.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Dương Trạch Tam Yếu — Triệu Cửu Phong, đời Thanh; cửa, chủ, bếp và quan hệ du niên (đại ý).
• Bát Trạch Minh Kính — tọa định trạch, Đông tứ – Tây tứ (đại ý).
• Hoàng Đế Trạch Kinh — đoạn năm hư năm thực (đại ý).
• Bảng du niên chạy bằng mã công cụ hướng nhà của aihuyenhoc (`HuongNha::bangPhuong`, sinh bằng phép biến hào); kích thước Lỗ Ban chạy bằng `ThuocLoBan::doanTot`.
• Phép chia quạt trong mặt bằng 4 x 16 m tính bằng hình học (tan 22,5° ≈ 0,414).