Nuôi cá phong thủy bao nhiêu con: số 1 – 6 theo Hà Đồ và số thật theo lít nước, hệ lọc

Nuôi cá phong thủy bao nhiêu con, theo quan niệm thường chọn 1, 6 hoặc 9 con: 1 và 6 lấy từ khẩu quyết Hà Đồ "thiên nhất sinh Thủy, địa lục thành chi", 9 là số của vận 9 và số lớn nhất. Nhưng số cá thật phải theo lít nước và hệ lọc: một bể 60 cm thường chỉ đủ cho một con cá vàng ba đuôi, chưa nói chín con.

Số 1 và 6 từ đâu ra

Gốc của hai con số này là Hà Đồ và Hệ Từ truyện của Chu Dịch. Hệ Từ thượng có đoạn đếm số trời, số đất: số lẻ 1, 3, 5, 7, 9 là số trời; số chẵn 2, 4, 6, 8, 10 là số đất. Đời sau ghép từng cặp số với ngũ hành thành khẩu quyết quen thuộc:

Cá sống trong nước, nước là Thuỷ, nên 1 và 6 được coi là số của bể cá. Cách suy ra này hợp lý theo lối nghĩ ngũ hành, nhưng cần nói rõ: Hà Đồ và Hệ Từ không hề nói chuyện nuôi cá. Phần "nuôi 1 hoặc 6 con" là quy ước của giới chơi cá phong thuỷ thời gần đây. Bài mệnh Thuỷ hợp số nào đi sâu thêm về cặp 1 – 6.

Số 9 và các cách đếm khác

Ngoài 1 và 6, có mấy cách đếm hay nghe:

• 9 con: số 9 là số lớn nhất trong các số đơn, gắn với ý trọn vẹn; trong Huyền Không, giai đoạn 2024 – 2043 là vận 9 nên số 9 được chuộng. Bài vận 9 giải thích vận là gì.
• Tám con vàng, một con đen: một cách phối màu cho bể chín con, phổ biến ở giới chơi cá vàng. Nguồn gốc và cách hiểu ở bài tám cá vàng một cá đen.
• Số lẻ: lẻ là dương, động, hợp với nước đang chảy. Đây là lối nói chung, không có sách nào đặt thành phép.
• Tránh 4: kiêng số 4 vì đọc gần với chữ "tử" trong tiếng Hoa. Đây là tập quán của người Hoa lan sang.
• Cá rồng một con: ở đây lý do lại hoàn toàn là sinh học — cá rồng giữ lãnh thổ, nuôi chung dễ cắn nhau. Xem bài nuôi cá rồng.

Những cách đếm này mâu thuẫn nhau ở nhiều chỗ (9 là số lẻ của Kim theo bảng Hà Đồ, chứ không phải của Thuỷ). Người chọn số theo quan niệm nên chọn một cách, đừng cố thoả mãn tất cả.

Phần thật: cá cần bao nhiêu lít nước

Đây là chỗ hầu hết các bài "nuôi cá phong thuỷ" bỏ qua, và là lý do cá trong bể phong thuỷ hay yếu dần rồi mất. Mỗi con cá thải chất thải vào nước; hệ lọc và thể tích nước quyết định chất thải đó có bị pha loãng, xử lý kịp không. Nhồi chín con cá vàng vào bể 60 cm, nước sẽ đục và cá yếu dần trong vài tuần.

Bảng dưới là mức tối thiểu hay được khuyên trong giới nuôi cá cảnh — mức để cá sống khoẻ lâu dài, không phải mức "sống được vài tháng":

Các con số là mức tham khảo phổ biến; mỗi người nuôi lâu năm có thể nói cao hoặc thấp hơn một chút, nhưng thứ tự độ lớn thì thống nhất.

Tính thử: bể nhà mình chứa được bao nhiêu con

Thể tích bể tính bằng dài × rộng × cao (cm) chia 1.000 ra lít. Nhưng nước thật ít hơn: phải trừ phần không đổ đầy, nền sỏi, đá, lũa. Thường chỉ còn khoảng 80% thể tích ghi trên bể.

Muốn nuôi 9 con cá vàng ba đuôi theo mức trên cần khoảng 75 + 8 × 40 = 395 lít nước thật — tức một bể dài khoảng 1,5 m, nặng gần nửa tấn khi đầy. Đó là lý do người muốn "đủ số 9" trong căn hộ nên chọn cá nhỏ (neon, bảy màu) chứ không chọn cá vàng.

Hệ lọc và cách thả cá

Số cá còn tuỳ hệ lọc. Mấy nguyên tắc người nuôi cá cảnh thống nhất:

• Lưu lượng lọc thường được khuyên khoảng 4 – 6 lần thể tích bể mỗi giờ; cá thải nhiều như cá vàng thì nên cao hơn.
• Chạy bể trước khi thả. Bể mới cần vài tuần (thường 3 – 6 tuần) để vi sinh trong vật liệu lọc phát triển, xử lý chất thải của cá. Thả đủ chín con ngay ngày đầu là cách nhanh nhất để mất cá.
• Thả dần. Thả vài con trước, một hai tuần sau mới thêm.
• Thay nước định kỳ khoảng 20 – 30% mỗi tuần, dùng nước đã khử clo.

Ở đây có một điểm gặp nhau thú vị giữa quan niệm và thực tế: người chọn số 1 con (theo "thiên nhất sinh Thuỷ") lại chọn đúng con số dễ nuôi nhất với bể nhỏ. Khi có cá mất, xem bài cá trong bể: điềm báo hay chất lượng nước trước khi lo.

Sách cổ nói gì

Dịch: trời một, đất hai, trời ba, đất bốn, trời năm, đất sáu, trời bảy, đất tám, trời chín, đất mười. — Chu Dịch, Hệ Từ thượng truyện

Bình: đoạn này chỉ chia số thành số trời (lẻ) và số đất (chẵn), chưa nói tới ngũ hành. Câu "thiên nhất sinh Thuỷ, địa lục thành chi" là khẩu quyết đời sau ghép Hà Đồ với ngũ hành, thường được gắn với các nhà chú giải đời Hán (dẫn đại ý). Từ Hệ Từ đến chuyện nuôi sáu con cá là ba bước suy diễn: số trời đất → số sinh thành của ngũ hành → số của bể cá. Biết rõ các bước ấy giúp người đọc thấy con số 1 – 6 có lý theo lối nghĩ cổ, nhưng không phải lời sách bảo nuôi bao nhiêu cá.

Đọc cho đúng mức

• Đoạn Hệ Từ dẫn nguyên văn theo bản lưu hành; khẩu quyết sinh – thành của Hà Đồ dẫn đại ý, nguồn gốc thường gắn với chú giải đời Hán.
• Chọn số cá theo 1, 6, 9 hay 8 vàng 1 đen là quy ước của giới chơi cá phong thuỷ hiện nay; không có bằng chứng nào cho thấy số cá ảnh hưởng tới tiền bạc hay sức khoẻ người nuôi.
• Bảng dung tích là mức tham khảo phổ biến của người nuôi cá cảnh, không phải tiêu chuẩn chính thức.
• Cá là sinh vật sống; chọn số cá vượt sức chứa của bể là làm khổ cá, đi ngược cả ý "sinh khí" mà người nuôi mong có.

Việc nên làm

• Đo bể, tính lít nước thật (khoảng 80% thể tích danh định).
• Chọn loại cá trước, tra dung tích tối thiểu, rồi mới chọn số cá trong giới hạn đó.
• Nếu muốn theo số 1 – 6 – 9: bể nhỏ chọn 1 con cá lớn hoặc 6 – 9 con cá nhỏ; đừng nhồi 9 cá vàng vào bể 60 cm.
• Chạy bể vài tuần trước khi thả, thả dần, thay nước đều.
• Chỗ đặt bể theo Huyền Không và theo điều kiện thật ở bài đặt bể cá ở đâu.

Nguồn tham khảo

• Chu Dịch — Hệ Từ thượng truyện, đoạn số trời số đất (dẫn nguyên văn).
• Khẩu quyết sinh – thành của Hà Đồ, "thiên nhất sinh Thuỷ, địa lục thành chi" (dẫn đại ý; thường gắn với chú giải đời Hán).
• Kinh nghiệm nuôi cá cảnh phổ biến về dung tích tối thiểu, lưu lượng lọc, chu trình vi sinh (tham chiếu chung).