Gầm cầu thang làm gì: kho, chỗ làm việc, bếp hay chỗ để xe

Gầm cầu thang hợp nhất để làm kho, tủ âm tường, chỗ để giày dép, máy giặt, hoặc chỗ dựng xe máy ở phần cao. Các điều kiêng truyền miệng như "học dưới gầm thang bị đè" không có nguồn sách. Những điều nên tránh có lý do thật: trần thấp dễ va đầu, ẩm và bí gió, khói bếp bám, và không sạc xe điện dưới lối thoát nạn duy nhất.

Sách cổ không có chữ nào về gầm thang

Bát Trạch Minh Kính, Dương Trạch Tam Yếu và các sách nhà ở đời Thanh viết cho nhà thấp tầng, nhiều dãy quanh sân. Lầu gác có nhưng ít; cầu thang thường là thang gỗ phụ. "Gầm cầu thang" như một khoảng sử dụng trong nhà là sản phẩm của nhà ống nhiều tầng thế kỷ 20 — sách cổ không bàn tới.

Vì vậy mọi điều kiêng về gầm thang đều là lời truyền đời nay — cũng như phần lớn quy tắc cầu thang nói chung, bài Phong thủy cầu thang đã tách bạch. Bài này không bác bỏ chúng hàng loạt, mà lọc từng điều: điều nào đứng được nhờ lý do thực, điều nào chỉ là ví von.

Gầm thang cao bao nhiêu ở từng đoạn

Trước khi bàn dùng làm gì, phải biết gầm thang có bao nhiêu chỗ đứng được. Lấy cầu thang thẳng nhà phố: tầng cao 3,6 m, 22 bậc, mỗi bậc cao khoảng 16,4 cm, mặt bậc 26 cm, bản thang bê tông dày khoảng 15 cm.

Con số đổi theo bậc và bản thang của từng nhà, nhưng tỷ lệ thì gần như nhau: chỉ khoảng 40% chiều dài gầm thang là chỗ người lớn đứng thẳng được. Phần còn lại là khoảng thấp, hợp với tủ và đồ đạc hơn là người.

Thang chữ U thì khác: gầm dưới chiếu nghỉ thường cao khoảng 1,8 m — ngồi được, đứng thẳng thì chạm đầu với người cao.

Lọc các điều kiêng

Ba điều kiêng đầu đáng nghe vì lý do thực; điều thứ năm và sáu không có gốc. Riêng điều cuối hay gây lãng phí: nhà ống mỗi mét vuông đều quý, để trống gầm thang mà lại bày đồ trong phòng khách là đổi một lời ví von lấy sự chật chội thật.

Những cách dùng hợp lý

Kho, tủ âm

Đây là cách dùng tốt nhất. Đóng tủ theo dốc thang: ngăn thấp ở đầu, tủ cao ở cuối. Hai điều cần giữ:

• Chống ẩm: tầng trệt nhà ống, nhất là miền Bắc mùa nồm, chân tường hay ẩm. Tủ nên có chân cao 8 – 10 cm hoặc tấm lót chống ẩm, mặt sau cách tường vài phân.
• Có lỗ thoáng: cánh tủ nan hoặc khe thoáng trên cánh, để đồ không mốc.

Chỗ để xe máy

Nhà phố Việt Nam hay để xe ở tầng trệt, và gầm thang là chỗ quen. Xe máy cao khoảng 1,1 m, dài khoảng 1,9 m — vừa đoạn gầm từ bậc thứ 9 trở đi trong ví dụ trên.

Điều cần nói rõ: không sạc xe điện, xe đạp điện dưới gầm cầu thang, nhất là sạc qua đêm. Trong nhà ống, cầu thang là lối thoát duy nhất lên – xuống; nếu có sự cố cháy ở gầm thang, khói đi thẳng lên theo ống thang và chặn đúng lối ra. Lực lượng phòng cháy đã nhiều lần khuyến cáo không sạc xe điện qua đêm trong nhà ở. Đây là lời khuyên quan trọng hơn mọi lời kiêng trong bài.

Máy giặt

Đặt ở đoạn gầm cao trên 1 m, có thoát sàn và ổ điện chống giật. Máy giặt rung khi vắt — kê trên đế cao su, không tựa sát chân thang.

Góc làm việc, góc đọc của trẻ

Được, ở đoạn gầm cao trên 1,9 m tại chỗ đứng dậy. Cần đèn bàn và ánh sáng chung, vì gầm thang thường là chỗ tối nhất tầng trệt. Ghế nên kê sao cho người ngồi không quay lưng ra lối đi chính. Nếu chân thang lại nhìn thẳng ra cửa, xem thêm Cầu thang đối diện cửa chính.

Thêm một lớp: phương vị của gầm thang

Người theo Bát Trạch còn xét gầm thang nằm ở phương nào của nhà. Bát Trạch Minh Kính đặt nhà xí, kho và chỗ ô uế ở phương hung, để phương cát cho cửa, phòng ngủ, chỗ ngồi chính. Áp vào gầm thang: nếu gầm thang rơi vào phương hung của trạch, dùng làm kho, nhà vệ sinh là thuận; nếu rơi vào phương cát, dùng làm chỗ ngồi đọc, làm việc thì hợp hơn. Cách tính phương cát hung theo trạch có ở công cụ hướng nhà.

🧭Hướng nhà Bát Trạch
Cung phi chủ nhà, tám phương cát hung, đặt cửa – bếp – giường.✨ Dùng thử

Sách cổ nói gì

Bát Trạch Minh Kính, đại ý: phương cát của nhà dành cho cửa, phòng ở, chỗ người ngồi lâu; phương hung dành cho nhà xí, kho, chuồng trại, để cái hung đè lên chỗ hung. — Bát Trạch Minh Kính (dẫn đại ý)

Bình: sách không nói tới cầu thang, nhưng nguyên tắc "đem chỗ phụ đặt vào phương hung" giúp quyết định nên dùng gầm thang làm kho hay làm chỗ ngồi.

Dương Trạch Tam Yếu, đại ý: xem nhà lấy cửa, chủ, bếp làm ba điều cốt yếu. — Dương Trạch Tam Yếu (dẫn đại ý)

Bình: trong thứ tự của sách, gầm thang không chen được vào ba điều cốt yếu. Nó là chuyện tận dụng không gian, đáng làm cho gọn, không đáng lo.

Đọc cho đúng mức

Gầm cầu thang không có trong cổ thư, nên không có "phong thủy gầm thang" theo nghĩa chặt. Các lời kiêng đời nay là sự pha trộn giữa kinh nghiệm thật (trần thấp, khói, ẩm) và ví von (bị đè, cản khí). Lọc ra được phần kinh nghiệm thật thì gầm thang trở thành một trong những chỗ hữu ích nhất của nhà ống.

Điều duy nhất trong bài nên coi là bắt buộc không đến từ phong thủy: giữ gầm thang — lối thoát nạn của cả nhà — không có nguồn cháy.

Việc nên làm

• Đo chiều cao gầm theo từng bậc trước khi thiết kế tủ.
• Ưu tiên tủ âm, kho, chỗ để giày dép; tủ có chân cao và khe thoáng.
• Để xe máy ở đoạn gầm cao từ khoảng 1,2 m; không sạc xe điện dưới gầm thang.
• Tránh đặt bàn thờ, bếp nấu, giường ngủ dưới gầm thang.
• Nhà vệ sinh dưới gầm: bắt buộc có quạt hút thải thẳng ra ngoài.
• Góc học, góc làm việc: chỉ ở đoạn cao trên 1,9 m, đủ đèn.

Nguồn tham khảo

• Bát Trạch Minh Kính — phần phương cát hung và chỗ đặt nhà xí, kho.
• Triệu Cửu Phong — Dương Trạch Tam Yếu.
• Chiều cao gầm thang ước theo cầu thang thẳng tầng cao 3,6 m, 22 bậc; nhà bạn nên đo lại theo bậc thật.