Kích thước cửa cuốn theo Lỗ Ban: đo ô chờ hay đo lòng cửa khi kéo lên, và cái bẫy 1,8 mm của ray dẫn hướng

Cửa cuốn đo Lỗ Ban theo lòng thực khi cửa kéo lên hết: bề rộng giữa hai ray dẫn hướng, chiều cao từ sàn hoàn thiện tới mép dưới lá cửa cuối, dùng thước 52,2 cm. Ô chờ xây thô không phải số để tra, vì ray và hộp cuốn ăn vào lòng cửa vài chục đến vài trăm milimét. Với nhà phố 4 m, lòng rộng 3.360 – 3.420 mm là dải hay chọn.

📏Thước Lỗ Ban
Tra kích thước cửa, bàn thờ, mộ trên ba loại thước 52,2 – 42,9 – 38,8 cm.Mở

Vì sao cửa cuốn khác cửa đi thường

Cửa gỗ hay cửa nhôm kính có khung bao; lòng cửa là khoảng giữa hai mép trong của khung, đo một lần là xong (cách đo ở bài kích thước cửa chính theo Lỗ Ban). Cửa cuốn không có khung theo nghĩa đó. Nó có ba bộ phận chiếm chỗ:

Số 6 – 9 cm và 30 – 45 cm ở trên là khoảng tham khảo hay gặp ở cửa cuốn nhà phố. Số thật phải lấy từ bản vẽ lắp đặt của hãng cho đúng mẫu cửa mình đặt. Đây chính là chỗ người ta hay đo sai: tra thước bằng ô chờ thợ xây để lại, rồi đặt hàng, rồi cửa lắp xong lòng thực rơi sang cung khác.

Ví dụ nhà phố: ô chờ đẹp, lòng thực rơi cung xấu

Nhà phố ngang 4 m, ô chờ cửa cuốn mặt tiền rộng 3.600 mm, cao 3.000 mm. Tra thước 52,2 bằng công cụ thước Lỗ Ban:

• Ô chờ rộng 3.600 mm: cung Tể Tướng, tốt. Chủ nhà yên tâm.
• Cửa lắp trong lòng, ray mỗi bên 70 mm. Lòng thực còn 3.600 − 2 × 70 = 3.460 mm: cung Cô Độc, đã qua ranh giới dải đẹp đúng 1,8 mm (dải Thiên Tài – Nhân Lộc kết thúc ở 3.458,2 mm).

Một con số tưởng là đẹp, sau khi lắp thành con số mà cả thợ lẫn chủ nhà đều không muốn, và lệch chỉ gần hai milimét. Không ai nhận ra, vì không ai đo lại sau khi lắp ray.

Chiều cao cũng vậy, nhưng có khi ngược chiều. Ô chờ cao 3.000 mm rơi vào Cô Độc (sát ranh giới 1,5 mm). Hộp cuốn lắp trong lòng cao 350 mm, lòng thực khi kéo hết còn khoảng 2.650 mm: cung Quý Nhân. Hộp cao 400 mm thì còn 2.600 mm: cung Tể Tướng. Ở ca này, ô chờ xấu mà lòng thực lại đẹp. Kết luận: chỉ tra số lòng thực, đừng tra ô chờ.

Dải đẹp trên thước 52,2 cho cửa cuốn

Tính bằng công cụ của site, các dải đẹp trong khoảng hay gặp của cửa cuốn nhà phố:

Các số cụ thể đã tra lại từng số; cột cuối là khoảng cách tới mép dải đẹp gần nhất:

Mấy số nên tránh vì hay gặp: rộng 3.200 mm (Hiểm Họa), rộng 3.500 mm (Cô Độc), rộng 3.720 mm (Hiểm Họa, vừa qua ranh giới 0,8 mm), cao 2.700 mm và 3.200 mm (Hiểm Họa), cao 2.750 – 2.800 mm (Thiên Tai), cao 3.000 mm (Cô Độc).

Đặt hàng theo thứ tự ngược: chọn lòng thực trước, suy ra ô chờ

Cách làm đúng là đi ngược lại thói quen:

1. Chọn kiểu lắp với hãng: ray trong lòng hay ngoài lòng, hộp dưới hay trên lanh tô. Lắp ngoài lòng giữ được trọn bề rộng ô chờ nhưng cần mặt tường phẳng hai bên và chỗ cho hộp phía trên.
2. Hỏi số bản rộng ray, chiều cao hộp, độ thò thanh đáy của đúng mẫu cửa.
3. Chọn lòng thực trong bảng trên, ví dụ rộng 3.400 mm, cao 2.620 mm.
4. Cộng ngược ra ô chờ: ray trong lòng 70 mm mỗi bên thì ô chờ rộng 3.540 mm; hộp trong lòng 350 mm, thanh đáy thò 30 mm thì ô chờ cao khoảng 3.000 mm.
5. Báo thợ xây ô chờ đó, ghi trên bản vẽ cả hai số: ô chờ để xây, lòng thực để kiểm.

Ô chờ 3.540 mm tra thước thì rơi vào Thiên Tặc. Không sao, vì nó không phải khoảng rỗng người đi qua. Thợ nhìn thấy số ô chờ "xấu" có khi sẽ tự ý sửa thành 3.600 cho "đẹp"; vì vậy phải dặn trước, và đây là lý do bản vẽ nên ghi cả hai số.

Cửa kéo, cửa xếp: lòng thực là lúc xếp gọn

Cửa kéo sắt (cửa xếp) đẩy ngang về hai bên. Khi xếp gọn, chồng lá mỗi bên dày vài chục centimét tùy số lá và loại thép. Lòng thực để tra thước là khoảng trống giữa hai chồng lá khi đã xếp hết, không phải bề rộng ô chờ.

Ví dụ ô chờ 3.600 mm, mỗi chồng lá xếp gọn 200 mm: lòng thực 3.200 mm, cung Hiểm Họa, vừa qua ranh giới 2,8 mm. Chồng lá 220 mm thì lòng thực 3.160 mm, cung Quý Nhân. Vài centimét chồng lá đổi cung, nên phải hỏi thợ số lá và bề dày chồng trước khi đặt.

Nhà có hai lớp cửa: cửa cuốn ngoài, cửa kính trong

Rất nhiều nhà phố có cửa cuốn ngoài, bên trong là cửa nhôm kính hoặc cửa gỗ. Tra lớp nào?

• Nếu ban ngày kéo cửa cuốn lên, cả nhà đi qua cửa kính: cửa kính là cửa người đi qua hằng ngày, nên tra cửa kính trước.
• Nếu mở cửa cuốn cả ngày để buôn bán, cửa kính để mở toang hoặc không có: tra cửa cuốn.
• Muốn cẩn thận thì tra cả hai.

Cách chọn cửa nào là "cửa chính" theo sách có bài riêng: khí khẩu. Ý chính: cửa chính là cửa người và gió thật sự đi qua nhiều nhất, không phải cửa to nhất.

Sách cổ nói gì

Lỗ Ban Kinh, sách nghề mộc lưu hành đời Minh (bản thường gặp mang tên Lỗ Ban Kinh Tượng Gia Kính), đại ý ghi một cây thước dùng khi làm cửa, chia tám chữ Tài, Bệnh, Ly, Nghĩa, Quan, Kiếp, Hại, Bản, số đo cửa nên rơi vào chữ tốt. — Lỗ Ban Kinh, phần thước cửa

Bình: sách viết cho cửa gỗ có khung, cánh bản lề. Thước tám chữ ấy là thước 42,9 cm của thợ Việt hôm nay. Thước 52,2 cm dùng cho lòng cửa là thước truyền trong nghề, chúng tôi không thấy trong các bản Lỗ Ban Kinh lưu hành. Cửa cuốn và cửa kéo sắt càng không có trong sách nào; áp thước cho chúng là cách thợ hiện đại nối dài một quy ước cũ, theo đúng tinh thần "đo khoảng rỗng người đi qua".

Dương Trạch Tam Yếu, đại ý, coi cửa là nơi nhà nạp khí. — Dương Trạch Tam Yếu

Bình: Tam Yếu xét cửa theo phương, không theo số đo. Câu này giúp trả lời câu hỏi "tra lớp cửa nào": lớp cửa mà khí, tức người và gió, đi qua hằng ngày.

Đọc cho đúng mức

• Tên cung là lời chúc của nghề mộc. Không có bằng chứng nào cho thấy cửa cuốn 3.460 mm làm nhà gặp chuyện. Chọn số đẹp giống chọn ngày đẹp: làm cho yên lòng khi việc chưa bắt đầu.
• Công năng đi trước. Cửa cho ô tô phải đủ cao cho xe gầm cao và giá nóc; cửa cửa hàng phải đủ rộng cho hàng hóa. Đừng hạ cửa xuống thấp hơn nhu cầu chỉ để rơi vào một cung.
• Thoát nạn. Nhà ống thường chỉ có một lối ra là mặt tiền. Cửa cuốn phải mở được bằng tay từ bên trong khi mất điện; nhà nhiều tầng nên có lối thoát thứ hai qua ban công hoặc sân thượng. Chuyện này quan trọng hơn mọi cung trên thước.
• Các thợ có cách khác nhau. Có thợ tra ô chờ, có thợ tra lòng thực, có thợ tra cả hai. Bài này theo cách tra khoảng rỗng thật, là cách khớp nhất với ý nghĩa "thông thủy".

Việc nên làm

• Hỏi hãng bản vẽ lắp đặt của đúng mẫu cửa: bản rộng ray, chiều cao hộp, độ thò thanh đáy.
• Chọn lòng thực trong dải đẹp, cách ranh giới từ 2 cm, rồi cộng ngược ra ô chờ.
• Ghi cả ô chờ lẫn lòng thực trên bản vẽ, dặn thợ xây không tự sửa ô chờ cho "đẹp".
• Lắp ray xong, trước khi lắp lá cửa, đo lại lòng rộng một lần; lúc này chỉnh ray còn dễ.
• Chiều cao đo từ sàn đã lát gạch. Nền nâng sau này (xem nâng nền nhà) sẽ làm lòng cửa thấp đi đúng bằng phần nâng.
• Cửa cổng ngoài có cách tra riêng: kích thước cổng nhà.

Nguồn tham khảo

• Lỗ Ban Kinh (Lỗ Ban Kinh Tượng Gia Kính), sách nghề mộc lưu hành đời Minh — thước cửa tám chữ, đại ý.
• Dương Trạch Tam Yếu, gắn tên Triệu Cửu Phong, đời Thanh — cửa là nơi nạp khí, đại ý.
• Bảng dải đẹp và mọi số đo trong bài tính bằng công cụ thước Lỗ Ban của aihuyenhoc.com; kích thước ray và hộp cuốn là khoảng tham khảo, số thật theo bản vẽ của hãng cửa.