Bị bóng đè khi ngủ: tỉnh mà không cử động được, thấy bóng người, ngộp thở là vì sao

Bị bóng đè là trải nghiệm rất đáng sợ: tỉnh dậy giữa đêm, mắt mở được mà tay chân không cử động, cảm giác như có ai ngồi trên ngực, đôi khi thấy bóng người đứng cạnh giường. Dân gian Việt gọi là "ma đè". Khoa học về giấc ngủ gọi đó là hiện tượng liệt khi ngủ: não đã tỉnh, nhưng cơ thể vẫn còn ở trạng thái "khoá cơ" của giấc mơ. Nó thường vô hại và tự hết sau vài giây đến vài phút.

Vì sao lại bị đè

Khi ngủ mơ, não khoá phần lớn cơ bắp để ta không cử động theo giấc mơ. Thường khi tỉnh, cơ bắp được "mở khoá" cùng lúc. Nhưng đôi khi ý thức tỉnh trước, cơ thể chưa theo kịp. Trong khoảnh khắc ấy, não vẫn còn đang mơ một phần, nên dễ "thấy" bóng người, "nghe" tiếng động, cảm giác có vật đè lên ngực. Đó là lý do trải nghiệm này giống nhau đến lạ ở nhiều nền văn hoá, và nơi nào cũng có tên gọi "ma đè" theo kiểu riêng.

Những dạng hay gặp

Tỉnh mà không cử động được

Phổ biến nhất. Cố cử động ngón tay, ngón chân thường giúp thoát ra nhanh hơn.

Thấy bóng người bên giường

Hình ảnh do não nửa mơ dựng nên. Không có ai thật.

Cảm giác bị đè ngực, ngộp thở

Cơ hô hấp vẫn hoạt động bình thường; cảm giác ngộp là do không chủ động hít sâu được. Thở chậm, đừng hoảng.

Nghe tiếng thì thầm, tiếng bước chân

Ảo giác thính giác lúc chuyển giấc, rất thường gặp.

Bị bóng đè nhiều lần trong đêm

Thường do thiếu ngủ, ngủ không đều giờ, căng thẳng.

Ai dễ bị bóng đè

Người thiếu ngủ, làm ca đêm, ngủ không đều giờ, đang căng thẳng, hay nằm ngửa khi ngủ thường dễ gặp hơn. Sinh viên mùa thi, người mới sinh con, người làm việc thay ca là những nhóm hay kể chuyện bị đè. Nếu bóng đè xảy ra thường xuyên, kèm buồn ngủ dữ dội ban ngày, ngủ gục bất chợt, nên đi khám vì có thể liên quan tới rối loạn giấc ngủ cần được điều trị.

Đừng sợ, đừng để bị lợi dụng

Vì cảm giác quá thật, nhiều người tin mình bị "vong theo" và tìm đến những người hứa "giải". Hãy tỉnh táo: hiện tượng này đã được giải thích rõ, không cần làm lễ tốn tiền. Ngủ đủ, giữ giờ ngủ đều đặn là cách phòng tốt nhất.

Khi tỉnh dậy nên làm gì

• Trong lúc bị đè: thở chậm, cố cử động ngón tay ngón chân, nhắc mình đây là hiện tượng giấc ngủ.
• Ngủ đủ bảy, tám tiếng, đi ngủ và thức dậy đúng giờ.
• Thử nằm nghiêng thay vì nằm ngửa.
• Nếu xảy ra thường xuyên, kèm buồn ngủ ban ngày bất thường, đi khám.

Xem thêm mơ thấy ma và mơ thấy chạy không nổi.