Vì sao hai năm liền nhau chung một nạp âm, và năm dương, năm âm trong cặp khác nhau ở chỗ nào

Hai năm liền nhau chung một nạp âm vì nạp âm gán cho từng cặp can chi "dương – âm" kế nhau: Giáp Tý với Ất Sửu, Bính Dần với Đinh Mão… Sáu mươi năm vì thế chỉ có ba mươi tên. Sách giải cặp ấy như một đôi vợ chồng cùng loại. Nhưng hai năm trong cặp khác nhau thật: Tam Mệnh Thông Hội tả mỗi năm một tính chất riêng, và trong Tử Vi chúng khác nhau ở âm dương, Tứ Hoá, Lộc Tồn.

Cấu trúc 30 cặp: luôn là dương trước, âm sau

Sáu mươi can chi chạy liền: Giáp Tý, Ất Sửu, Bính Dần, Đinh Mão… Can dương (Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm) luôn đi với chi dương (Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất), can âm đi với chi âm. Cặp chung nạp âm luôn là một năm dương đứng trước, một năm âm đứng sau:

• Giáp Tý (dương) – Ất Sửu (âm): Hải Trung Kim.
• Bính Dần (dương) – Đinh Mão (âm): Lư Trung Hỏa.

Không bao giờ có cặp "âm trước, dương sau": Ất Sửu và Bính Dần liền nhau nhưng khác nạp âm (Kim và Hỏa). Vì vậy, nói theo năm dương lịch gần đây: các năm chẵn là năm dương, mở đầu cặp; năm lẻ liền sau là năm âm, khép cặp. 1984 – 1985, 1992 – 1993, 2026 – 2027 đều là những cặp như vậy.

Thêm một quy luật: hai chi trong một cặp luôn là một trong sáu đôi Tý – Sửu, Dần – Mão, Thìn – Tỵ, Ngọ – Mùi, Thân – Dậu, Tuất – Hợi; mỗi đôi chi gặp năm đôi can, cho đúng năm nạp âm thuộc năm hành khác nhau. Sáu đôi chi nhân năm hành là ba mươi tên. Bài Tam Mệnh Thông Hội luận nạp âm có bảng xếp ba mươi tên theo sáu đôi chi.

Lời giải xưa: "cùng loại lấy vợ"

Vì sao lại ghép đôi? Lời giải cổ nhất đi qua âm nhạc. Thẩm Quát đời Tống, trong Mộng Khê Bút Đàm, giải nạp âm bằng sáu mươi âm sinh từ mười hai luật xoay vần; Tam Mệnh Thông Hội chép lại và tóm phép ấy trong một câu:

"Phép nạp âm: cùng loại thì lấy làm vợ, cách tám thì sinh con."

Áp vào hai năm đầu: Giáp Tý là Kim ở thế "trọng", cùng vị lấy Ất Sửu làm vợ, rồi cách tám bậc sinh ra Nhâm Thân. Tức là trong mắt người xưa, Giáp Tý và Ất Sửu là một đôi vợ chồng cùng âm, chung một tên; còn quan hệ "cha – con" mới chuyển sang tên khác. Phần mười hai luật, năm âm và cách đếm "cách tám" có bài riêng: vì sao gọi là nạp âm.

Hiểu như vậy thì chuyện hai năm chung một nạp âm không phải trùng hợp, mà là cấu trúc: nạp âm vốn được dựng cho từng đôi âm dương, không cho từng năm.

Sách tả mỗi năm trong cặp một tính chất riêng

Cái thú vị là chính Tam Mệnh Thông Hội, sau khi giải tên chung, lại dành một mục để tả từng can chi riêng lẻ. Đặt hai năm trong cặp cạnh nhau, một mẫu số chung hiện ra rất rõ:

Mẫu số chung: năm dương là "thân", năm âm là cái đi kèm thân: than với khói, đèn với ánh đèn, mặt trời với ánh nắng, thân cây với rễ, hoa với quả, sấm với chớp. Hai năm cùng một thứ, nhưng một bên là vật, một bên là ảnh, là rễ, là quả của vật ấy. Đó là cách người xưa vẫn giữ được chữ "âm dương" bên trong một tên chung.

Một ghi chú văn bản: cặp Bính Ngọ – Đinh Mùi (Thiên Hà Thủy, các năm 2026 – 2027) bản Wikisource ghi Bính Ngọ là "vầng trăng", Đinh Mùi là "ánh lửa", chữ sau có lẽ chép nhầm; chúng tôi không đưa vào bảng.

Trong Tử Vi, hai năm trong cặp khác nhau nhiều hơn ta nghĩ

Nạp âm chỉ là một lớp. Ở những lớp khác, năm dương và năm âm trong cùng cặp khác nhau rõ rệt. Lấy cặp quen thuộc 1984 (Giáp Tý) và 1985 (Ất Sửu), cùng Hải Trung Kim:

Chỉ riêng chiều đại vận và bộ Tứ Hoá đã đủ làm hai lá số cùng ngày tháng giờ sinh (nhưng cách nhau một năm) đọc khác hẳn nhau. Cùng "mệnh Kim" là chuyện của một dòng trên lá số, không phải của cả lá số. Bài bảng Tứ Hoá theo can có đủ mười bộ.

Thêm một chỗ hay gây nhầm: người sinh tháng Một, tháng Hai dương lịch phải xem đã qua Tết chưa. Sinh trước Tết năm 1985 vẫn là năm Giáp Tý; vì hai năm cùng nạp âm nên bản mệnh không đổi, nhưng âm dương, Tứ Hoá, con giáp đều đổi theo năm âm thật.

Trên vòng Trường Sinh: hai nấc liền nhau

Một cách khác để thấy hai năm khác nhau: đặt hành nạp âm lên vòng Trường Sinh. Hai chi của một cặp luôn là hai nấc liền nhau của vòng ấy. Ví dụ:

• Kiếm Phong Kim: Nhâm Thân ở nấc Lâm Quan, Quý Dậu ở nấc Đế Vượng (Kim trường sinh ở Tỵ).
• Hải Trung Kim: Giáp Tý ở nấc Tử, Ất Sửu ở nấc Mộ.
• Dương Liễu Mộc: Nhâm Ngọ ở nấc Tử, Quý Mùi ở nấc Mộ, đúng như Thông Hội viết "Mộc đến Ngọ thì tử, đến Mùi thì mộ".

Tên nạp âm thường chọn theo trạng thái chung của hai nấc; còn từng năm thì nghiêng về nấc của mình. Đó cũng là lý do tả riêng từng can chi như bảng ở trên.

Sách cổ nói gì

Dịch: Phép nạp âm, cùng loại thì lấy làm vợ, cách tám thì sinh con, đó là phép luật lữ sinh nhau. Giáp Tý là Kim ở thế trọng, cùng vị lấy Ất Sửu, cách tám sinh xuống Nhâm Thân. — Tam Mệnh Thông Hội, quyển 1, Tổng luận nạp âm

Dịch: Giáp Tý Kim là vật quý… Ất Sửu Kim là quặng thô. — Tam Mệnh Thông Hội, quyển 1, Thích lục thập giáp tý tính chất cát hung

Bình: hai câu đến từ cùng một quyển sách và bổ sung cho nhau. Câu đầu giải vì sao hai năm phải chung tên: chúng là một đôi trong phép sinh âm. Câu sau nhắc rằng chung tên không có nghĩa là giống hệt: trong đôi ấy vẫn có vật quý và quặng thô, có thân và rễ. Đọc một tên nạp âm cho cả hai năm mà bỏ qua chỗ khác nhau là đọc thiếu một nửa sách.

Đọc cho đúng mức

• Cấu trúc 30 cặp dương – âm là sự thật của bảng can chi, kiểm được; lời giải "cùng loại lấy vợ" là của Thẩm Quát, Tam Mệnh Thông Hội.
• Bảng tính chất từng năm theo bản Wikisource của Thông Hội; có chỗ chép nhầm, như cặp Bính Ngọ – Đinh Mùi.
• Bảng so 1984 – 1985 trong Tử Vi theo phái Việt của bộ máy site; Tứ Hoá theo bảng phổ biến của Toàn Thư.
• Mô tả "vật quý", "quặng thô" là hình tượng trong sách, không phải lời khen chê người sinh năm ấy.

Việc nên làm

1. Xác định năm của mình là năm dương hay năm âm trong cặp nạp âm (năm dương lịch chẵn là dương, lẻ là âm, nếu đã qua Tết).
2. Tra dòng tính chất riêng của can chi năm sinh trong bảng trên, đặt cạnh tên nạp âm chung.
3. Lập lá số để xem chiều đại vận và bộ Tứ Hoá của mình; đó mới là chỗ hai năm trong cặp tách nhau rõ nhất.

Nguồn tham khảo

• Vạn Dân Anh — Tam Mệnh Thông Hội, quyển 1: Tổng luận nạp âm; Luận nạp âm thủ tượng; Thích lục thập giáp tý tính chất cát hung (nguyên văn, bản Wikisource tiếng Hán).
• Thẩm Quát — Mộng Khê Bút Đàm, lời bàn nạp âm (đại ý, qua lời dẫn của Tam Mệnh Thông Hội).
• Bộ máy Tử Vi phái Việt và bảng nạp âm của aihuyenhoc.com — kiểm 30 cặp, lá số so sánh Giáp Tý, Ất Sửu.