Ao, hồ nước trước nhà: nước ôm, nước tụ và an toàn cho trẻ nhỏ

Sách địa lý chuộng nước trước nhà khi nước tụ (đọng lại thành vũng rộng, trong), ôm (lượn vòng quanh phía nhà) và chảy chậm; chê nước chảy thẳng đi, nước cong quay lưng và nước tù thối. Với hồ cảnh nhà phố, phần quan trọng hơn là thiết kế an toàn: viền cong, mép nông, có lưới hoặc nắp khi nhà có trẻ dưới 5 tuổi.

Ba chữ của thủy pháp: tụ, ôm, chậm

Trong sách địa lý cổ, nước trước nhà, trước mộ là một trong những thứ được bàn kỹ nhất — khoảng trước mặt ấy gọi là minh đường (bài sân trước nhà giải thích chữ này). Tóm lại có ba chữ:

Tuyết Tâm Phú, đại ý, khen nước uốn lượn, quanh co trước mặt và chê nước chảy thẳng, nước xối, nước quay lưng. Địa Lý Ngũ Quyết của Triệu Cửu Phong, phần Thủy quyết, đại ý cũng đòi nước đến phải có tình — quanh co, chậm — và nước đi không được lộ, không thẳng một mạch.

Nhưng có một điều sách cũng nói rõ không kém: nước tù, nước đục, nước hôi là nước xấu. "Tụ" không có nghĩa là tù đọng; một cái ao bỏ hoang đầy rác ngay trước cửa không phải là minh đường có nước.

Nhà ven sông: bờ lõm hay bờ lồi

Đây là chỗ thủy pháp cổ và địa mạo học hiện đại nói cùng một điều, theo hai ngôn ngữ khác nhau.

Một khúc sông uốn cong có hai bờ:

• Bờ trong (bờ lồi): dòng nước vòng quanh nó. Nhìn từ nhà ở bờ này, nước "ôm" lấy nhà — đúng thế "nước ôm" mà sách khen.
• Bờ ngoài (bờ lõm): dòng nước lao vào rồi quặt đi. Nhìn từ nhà ở bờ này, khúc sông cong ra ngoài, quay lưng lại — thế "phản cung" mà sách chê.

Địa mạo học giải thích: ở khúc cong, dòng chảy mạnh nhất đập vào bờ ngoài, khoét lở bờ ấy; phía bờ trong nước chảy chậm, phù sa bồi lên. Những vụ sạt lở bờ sông ở đồng bằng sông Cửu Long mấy năm gần đây phần lớn rơi vào bờ ngoài các khúc cong. Thầy địa lý xưa nhìn thấy đất bờ ngoài lở dần, nhà cửa bên ấy không bền, rồi ghi lại thành "phản cung thì kém". Cái họ ghi là quan sát thật, dù lời giải thích dùng chữ "khí".

Người mua đất ven sông, ven kênh rạch vì vậy nên xem bờ ấy có đang bị khoét không trước khi xem bất cứ điều gì khác. Thế đất ở khúc cua đường có cách đọc tương tự, bàn ở bài nhà ở khúc cua đường.

Nhà phố nhìn ra hồ lớn

Ở đô thị, "hồ trước nhà" thường là hồ công viên, hồ điều hòa, với một con đường chạy giữa nhà và hồ. Theo cách đọc loan đầu, đây là minh đường rộng có nước tụ, được nhiều người ưa. Mấy điều nên xem trước khi mua:

• Hồ có được nạo vét, có dòng vào ra không. Hồ điều hòa nhận nước mưa, có khi nhận cả nước thải chưa xử lý; mùa khô mực nước xuống, lộ bùn, mùi.
• Con đường ven hồ là "nước" thứ hai chạy trước nhà: xe đông, ồn, bụi. Đường thẳng tắp, xe chạy nhanh là thế "nước chảy xiết" theo cách các thầy đời sau đọc đường như dòng nước.
• Gió hồ và độ ẩm: gió từ mặt hồ mát mùa hè, nhưng tường mặt tiền ẩm hơn, kim loại gỉ nhanh hơn.
• Muỗi: hồ có bờ cỏ rậm, nước tù góc là chỗ muỗi đẻ.

Phần lý khí (hồ ở phương nào theo tinh bàn) có cách đọc riêng của Huyền Không; ví dụ tính bằng công cụ ở bài hồ cá Koi.

Ao trước nhà ở làng quê

Nhà quê Bắc Bộ xưa hay có ao trước nhà hoặc bên hông: ao cấp đất đắp nền (đào ao lấy đất tôn nền nhà), thả cá, rửa rau, tưới vườn. Ao vì vậy vừa là "nước tụ" theo sách, vừa là một mảnh của hệ "vườn – ao – chuồng" tự cấp.

Hai điểm cần nhắc với ao cũ:

• Bờ ao kè chắc, có lan can hoặc hàng rào thấp ở đoạn gần sân, lối đi. Ao làng là nơi trẻ nhỏ hay bị đuối nước.
• Lấp ao để mở rộng sân, xây nhà là việc nhiều nhà làm; nền đất ao lấp lún lâu năm, cần xử lý móng. Xem xây nhà trên đất ao lấp.

Hồ cảnh nhà phố: thiết kế cho an toàn trước

Hồ cảnh nhỏ trước nhà phố (1 – 4 m²) là cách người đô thị đưa "nước tụ" vào minh đường. Phần phong thủy của nó đơn giản; phần an toàn mới cần tính kỹ.

Viền cong, không góc nhọn chĩa vào cửa. Hồ hình bầu dục, hình hạt đậu, hoặc chữ nhật bo góc. Mép hồ phía nhà nên cong lõm về phía nhà hoặc thẳng — đúng ý "ôm" — chứ không cong lồi ra chĩa vào cửa.

Mép nông, sâu dần. Làm một bậc nông ở mép hồ: sâu 20 – 30 cm, rộng 30 – 40 cm, rồi mới xuống phần sâu. Người, trẻ nhỏ, vật nuôi lỡ bước xuống chỉ ngập tới gối, đứng lên được. Bậc nông này còn là chỗ đặt chậu cây thủy sinh.

Lưới hoặc nắp khi có trẻ dưới 5 tuổi. Trẻ dưới 5 tuổi có thể đuối nước ở chỗ nước chỉ sâu vài phân, và thường không kêu được. Hồ cảnh trong sân nhà có trẻ nhỏ cần lưới inox ngay dưới mặt nước (chịu được sức một đứa trẻ đứng lên), hoặc nắp lưới đậy kín, hoặc rào thấp có chốt. Không có lớp này thì nên chờ con lớn mới làm hồ.

Nước chảy, không tù. Một bơm nhỏ tuần hoàn, một vòi phun hay thác nhỏ giữ nước có ô-xy, đỡ rêu và đỡ muỗi; thả vài con cá nhỏ ăn lăng quăng. Hướng chảy của thác nhỏ nên về phía nhà — quan niệm phổ biến của thầy đời sau, gắn với ý "nước về".

Điện ngoài trời đi qua thiết bị chống giật, ổ cắm chống nước.

Sách cổ nói gì

Khí gặp gió thì tan, gặp nước thì dừng. Người xưa làm cho khí tụ lại không tan, đi mà có chỗ dừng, nên gọi là phong thủy. — Táng Thư

Bình: đây là câu định nghĩa chữ "phong thủy", và là gốc của việc coi nước trước mặt là quý. Nhưng nước trong Táng Thư là sông suối thật quanh một thế đất mộ phần; một hồ cảnh 2 m² trước nhà phố chỉ là hình ảnh thu nhỏ, mang ý nhắc nhiều hơn mang sức nặng.

Tuyết Tâm Phú, đại ý, chuộng nước uốn lượn trước mặt, chê nước thẳng, nước xối, nước quay lưng. Địa Lý Ngũ Quyết, phần Thủy quyết, đại ý đòi nước đến quanh co, nước đi kín đáo, không lộ.

Đọc cho đúng mức

"Nước tụ, nước ôm" là cách người xưa đọc thế đất, và ở chỗ bờ sông lở – bồi, cách đọc ấy trùng với quan sát khoa học. Còn hồ cảnh nhỏ trước nhà phố thì không có tư liệu nào cho thấy nó làm thay đổi điều gì ngoài cảnh quan và vi khí hậu sân trước. Không làm hồ cũng không sao; làm hồ mà thiếu lưới an toàn khi nhà có trẻ nhỏ thì là rủi ro thật.

Việc nên làm

• Mua đất ven sông, kênh: xem bờ có đang lở không, nhà nằm ở bờ trong hay bờ ngoài khúc cong.
• Nhà nhìn ra hồ: hỏi về nạo vét, nguồn nước vào hồ, mùa khô ra sao.
• Ao cũ trước nhà: kè bờ, rào đoạn gần lối đi.
• Hồ cảnh: viền cong, bậc mép nông, bơm tuần hoàn, điện chống giật.
• Nhà có trẻ dưới 5 tuổi: lưới hoặc nắp kín trước khi cho nước vào hồ.

Nếu muốn một vật nhỏ bên hồ làm lời nhắc giữ nước luôn trong và chảy, nhiều nhà chọn đồ thuộc hành Thủy:

Nguồn tham khảo

• Táng Thư — đoạn định nghĩa "phong thủy": khí gặp gió thì tan, gặp nước thì dừng.
• Tuyết Tâm Phú — phần thủy pháp.
• Địa Lý Ngũ Quyết — Triệu Cửu Phong, phần Thủy quyết.