Cổng thẳng hay lệch cửa chính: các phái nói khác nhau thế nào

Cổng lệch cửa chính không phải điều xấu; với nhà ở, nhiều sách còn chuộng hơn. Loan đầu ưa đường vào uốn nhẹ, không để khí đi một mạch từ ngoài đường vào thẳng trong nhà. Bát Trạch xét cổng và cửa theo phương riêng, không đòi thẳng hàng. Chỉ kiến trúc lễ nghi như đình, chùa, cung điện mới chuộng trục thẳng. Nhà phố cổng sát cửa thì lệch vài chục phân hoặc thêm bồn cây là đủ.

Ba phái, ba câu hỏi khác nhau

Khi nói "cổng thẳng cửa có sao không", các phái đang trả lời ba câu hỏi khác nhau:

Câu trả lời "lệch tốt hơn thẳng" đến chủ yếu từ dòng loan đầu. Hai phái lý khí không cấm thẳng, cũng không đòi lệch.

Loan đầu: vì sao không ưa đường thẳng một mạch

Táng Thư định nghĩa phong thủy bằng một câu ngắn (nguyên văn ở mục sách cổ): khí cưỡi gió thì tan, gặp nước thì dừng; người xưa làm cho khí tụ lại, đi mà có chỗ dừng. Dòng loan đầu suy ra: một dòng nước, một con đường chạy thẳng tắp thì không có chỗ dừng, còn dòng uốn lượn thì ôm lấy và giữ lại.

Áp vào lối vào nhà, các thầy đời sau chia hai mức:

• Đường bên ngoài đâm thẳng vào cổng hoặc cửa (nhà cuối con hẻm thẳng, nhà ở ngã ba chữ T): đây là thế "lộ xung" mà mọi phái hình thế đều lưu ý, có bài riêng đường đâm thẳng vào nhà.
• Trong khu đất, cổng thẳng cửa: mức nhẹ hơn nhiều. Khi sân đủ sâu, đứng ở cổng nhìn thẳng thấy cửa, rồi thấy suốt gian giữa nhà. Thầy loan đầu khuyên bẻ nhẹ đường đi trong sân, hoặc đặt một vật dừng mắt ở giữa.

Ở mức thứ hai, lý do thực tế rõ ràng hơn lý do khí: người đi đường nhìn thẳng vào trong nhà, gió bụi từ đường thổi thẳng vào cửa, xe từ ngoài vào không có đoạn giảm tốc. Đó cũng là chuyện của cửa trước thẳng cửa sau nhưng ở phạm vi sân.

Bát Trạch: cổng và cửa xét riêng theo phương

Bát Trạch Minh Kính, đại ý, xét cửa và cổng theo phương vị của chúng đối với quẻ của trạch. Một nhà tọa Bắc hướng Nam (Khảm trạch) có Sinh Khí ở Đông Nam, Diên Niên ở Nam, Thiên Y ở Đông (tính bằng công cụ hướng nhà của site). Cổng đặt ở giữa tường Nam (Diên Niên) thì thẳng cửa; cổng đặt ở góc Đông Nam (Sinh Khí) thì lệch cửa. Cả hai đều thuận theo Bát Trạch; vị trí lệch còn được xếp cao hơn.

Kiểu nhà "Khảm trạch Tốn môn" (nhà tọa Bắc, cổng ở góc Đông Nam) của tứ hợp viện Bắc Kinh là ví dụ cho thấy lý khí và hình thế gặp nhau: cổng lệch vừa rơi vào phương tốt nhất theo quẻ, vừa buộc người đi vào phải rẽ qua một khoảng sân. Bài cổng nhà hướng nào có bảng đầy đủ.

Huyền Không: hai khẩu khí

Thẩm Thị Huyền Không Học, đại ý, coi chỗ người qua lại, chỗ mở ra ngoài là nơi khí của sao được "kích". Khi cổng và cửa nằm ở hai cung khác nhau, các thầy Huyền Không xét cả hai cung: cổng nhận khí ngoài đường, cửa đưa khí vào nhà. Nếu cổng nằm ở cung có hướng tinh vượng thì thầy sẽ khuyên dùng cổng đó nhiều; nếu cổng ở cung có sao 5, sao 2 của nhà thì khuyên dời hoặc ít dùng.

Với phái này, thẳng hay lệch không quan trọng bằng cổng rơi vào cung nào. Hai nhà cùng cổng lệch có thể nhận hai lời khuyên ngược nhau.

Đình, chùa, cung điện: trục thẳng nhưng nhiều lớp chắn

Ai từng vào đình làng Bắc Bộ, chùa lớn hay Đại Nội Huế sẽ thấy cổng, sân, nhà chính nằm trên một trục thẳng. Đó là chủ ý: kiến trúc lễ nghi cần sự tôn nghiêm, đối xứng, một đường thần đạo dẫn tới nơi thờ.

Nhưng nhìn kỹ, trục thẳng ấy không bao giờ trống trơn: có bình phong, có hồ bán nguyệt, có sân rộng, có nghi môn mà cửa giữa thường đóng, người đi vào bằng hai cửa bên. Nghĩa là người xưa giữ trục thẳng cho nghi lễ, nhưng vẫn chắn dòng đi bằng nhiều lớp. Đây là chi tiết đáng học: nếu nhà bạn cổng thẳng cửa, cách sửa không phải dời cổng mà là thêm lớp ở giữa.

Nhà phố sân hẹp: làm gì cho vừa

Nhà phố Việt có sân trước thường sâu 1,5 – 3 m, cổng gần như sát cửa. Ở khoảng cách này, "lệch cổng" theo kiểu tứ hợp viện là không thể, và cũng không cần. Ba cách làm đủ dùng, sắp từ ít tốn tới nhiều tốn:

1. Lệch cổng vài chục phân. Khi làm cổng mới, đặt cổng lệch so với cửa 30 – 60 cm (với mặt tiền 4 – 5 m). Người đứng ở cổng nhìn vào sẽ thấy khung cửa và một phần tường, không thấy thẳng tới cuối nhà.

2. Bồn cây giữa sân. Một bồn cây thấp (cao 40 – 60 cm) đặt lệch tâm giữa cổng và cửa, chừa lối đi ít nhất 1,2 m nếu sân dùng để dắt xe máy. Bồn cây chắn tầm mắt người đi đường khi họ nhìn từ ngang tầm, không chắn sáng, không cản xe.

3. Đổi chiều mở cánh cổng. Cổng hai cánh, mở cánh phía xa cửa trước; hoặc cổng trượt, chừa đoạn mở lệch về một bên. Cách này không tốn gì, chỉ đổi thói quen.

Những gì không cần: xây bức bình phong đặc chắn giữa sân 2 m (làm sân tối và bí), dời cổng phá tường rào khi cổng đang dùng tốt, treo vật lên cổng để "chặn khí".

Lối đi trong sân rộng hơn, nhà vườn có thể làm cong, có bài lối đi sân vườn.

Sách cổ nói gì

Khí cưỡi gió thì tan, gặp nước thì dừng. Người xưa làm cho nó tụ mà không tan, đi mà có chỗ dừng. — Táng Thư

Bình: "đi mà có chỗ dừng" là gốc của lời khuyên đường vào nên uốn. Táng Thư nói về đất mộ; áp vào lối từ cổng tới cửa là suy rộng, nhưng là suy rộng gần ý sách.

Bát Trạch Minh Kính, đại ý: cửa, cổng xét theo phương vị đối với trạch; ở phương cát là thuận. — Bát Trạch Minh Kính

Bình: sách không nói cổng phải thẳng hay phải lệch; nó chỉ hỏi cổng đứng ở phương nào.

Thẩm Thị Huyền Không Học, đại ý: chỗ mở ra ngoài là nơi khí của sao ở cung ấy được dẫn vào nhà. — Thẩm Thị Huyền Không Học

Đọc cho đúng mức

• "Cổng thẳng cửa là xấu" chỉ đúng theo dòng loan đầu và ở mức nhẹ; hai phái lý khí không có lời cấm này.
• Kiến trúc lễ nghi chuộng trục thẳng là chuyện nghi lễ, không nên đem nguyên xi về nhà ở, nhưng cách họ chèn lớp chắn thì rất đáng học.
• Nhà phố sân dưới 3 m gần như không thể có "đường vào uốn lượn"; vài chục phân lệch hoặc một bồn cây là đủ cho ý ấy.
• An toàn và đi lại đi trước: lối dắt xe phải thẳng đủ để không va quẹt, bồn cây không được làm hẹp lối thoát khi có cháy.

Việc nên làm

• Đứng ở cổng, nhìn vào: nếu thấy thẳng tới cuối nhà, đó là chỗ nên thêm một điểm dừng mắt.
• Ưu tiên cách nhẹ nhất: đổi cánh mở, đặt bồn cây thấp lệch tâm, rồi mới tính lệch cổng khi có dịp làm lại.
• Nếu muốn xét theo lý khí, tra phương của cổng và cửa bằng công cụ hướng nhà; nếu cả hai đều ở phương thuận thì thẳng hay lệch không còn là vấn đề lớn.
• Không xây vách đặc giữa sân hẹp.

Nguồn tham khảo

• Táng Thư, gắn tên Quách Phác — câu định nghĩa phong thủy, nguyên văn theo bản thông hành.
• Bát Trạch Minh Kính, văn bản lưu hành đời Thanh — đại ý.
• Thẩm Trúc Nhưng, Thẩm Thị Huyền Không Học — đại ý.
• Du niên theo Khảm trạch tính bằng công cụ hướng nhà của aihuyenhoc.com.