Nhà ở khúc cua: bờ lồi được "ôm", bờ lõm bị "cắt" nghĩa là gì và làm gì cho an toàn

Nhà ở khúc cua có hai số phận khác hẳn nhau. Nhà ở bờ lồi — phía trong khúc cua — được dòng xe vòng quanh như nước sông "ôm" lấy, sách loan đầu coi là thế hữu tình. Nhà ở bờ lõm — phía ngoài khúc cua — là thế "phản cung", và cũng chính là chỗ xe mất lái hay lao vào. Việc cần làm cho nhà bờ lõm là chắn xe trước, rồi mới đến phần quan niệm.

Bờ lồi, bờ lõm: xác định nhà mình ở bên nào

Đứng giữa đường nhìn khúc cua:

• Bờ lồi (phía trong): mép đường cong vào phía nhà, con đường như ôm quanh nhà. Nhà ở bờ lồi nhìn ra thấy đường chạy vòng trước mặt.
• Bờ lõm (phía ngoài): mép đường cong ra xa nhà, đỉnh của đường cong chĩa thẳng vào nhà như lưng một cánh cung. Nhà ở bờ lõm nhìn ra thấy hai đầu đường đều chạy về phía mình rồi bẻ đi.

Hai tên gọi theo dân gian ở Việt Nam đôi khi bị dùng ngược. Cách nhớ chắc nhất: nhà ở bờ lõm là nhà mà nếu một chiếc xe không bẻ lái kịp, nó sẽ đi thẳng vào sân. Với khúc cua ở ngã ba chữ T lệch, nhà nằm ở đầu đường bị đâm lại là một thế khác — xem nhà đâm đường.

Gốc của chữ "ôm": phép xem nước của sách loan đầu

Sách loan đầu cổ xem nước trước khi xem đường, vì thời ấy đường thủy là đường giao thông, và nước là thứ quyết định đất bồi hay đất lở. Táng Thư, sách tương truyền của Quách Phác, đặt nền cho cả phép xem nước bằng câu nói về khí và nước (dẫn ở mục sách cổ). Từ đó, các sách đời sau phân ra:

• Nước ôm — sông vòng quanh khu đất như đai lưng, đời sau gọi đẹp là "ngọc đái triền yêu", đai ngọc quấn eo. Đất ở phía trong khúc sông.
• Phản cung — sông cong như lưng cánh cung quay ra, đất ở phía ngoài khúc sông, bị lưng cung "bắn" vào.

Tuyết Tâm Phú, bài phú loan đầu mà thầy địa lý Việt Nam xưa học thuộc lòng (xem Tuyết Tâm Phú), đại ý khen nước uốn lượn, ôm vòng hữu tình và chê nước chảy thẳng, chảy ngược, quay lưng đi.

Điều thú vị: phép xem nước này khớp với thủy văn học. Ở khúc sông, dòng chảy mạnh dồn vào bờ lõm, xói lở bờ ấy; bờ lồi thì nước chậm, phù sa bồi đắp. Người xưa sống ven sông nhiều đời thấy đất phía trong khúc sông ngày càng rộng, đất phía ngoài ngày càng mất — và gọi một bên là "ôm", một bên là "phản cung". Bài phản cung thủy, nước ôm đi kỹ phần sông nước.

Đem sang đường xe: phép so sánh đứng được tới đâu

Phong thủy đô thị hiện nay coi đường là sông, xe là nước (xem loan đầu trong phố). So sánh này đứng được ở một điểm rất cụ thể: dòng xe ở khúc cua cũng hành xử như dòng nước.

Một chiếc xe mất lái ở khúc cua theo quán tính đi thẳng — tức là đi ra phía ngoài, vào đúng những ngôi nhà ở bờ lõm. Đây là kiến thức an toàn giao thông phổ thông, không cần phong thủy. Ngoài tai nạn, nhà bờ lõm còn chịu: đèn pha quét qua phòng mỗi lần có xe vào cua ban đêm, tiếng phanh, tiếng còi, bụi văng.

Phép so sánh dừng lại ở chỗ "phản cung làm hao tài, tán khí" mà nhiều trang mạng thêm vào. Phần ấy không đo được và không có trong lớp thật. Bài này giữ phần đo được.

Nhà bờ lõm: việc nên làm theo thứ tự

Lớp an toàn — làm trước:

1. Cột chắn hoặc bồn bê tông nặng đặt ở mép sân, mép vỉa hè trước nhà (nếu là đất nhà mình hoặc được phường cho phép). Bồn bê tông đúc cao 50 – 70 cm, đổ đầy đất trồng cây bụi — vừa là vật chắn xe máy, xe con chạy chậm, vừa là hàng cây.
2. Lùi cổng vào trong khi sửa nhà, để giữa cổng và mép đường có một khoảng đệm. Khoảng đệm 1,5 – 2 m đã đủ cho một chiếc xe máy mất lái dừng lại trước khi chạm cổng.
3. Không đặt phòng ngủ, chỗ trẻ chơi ở tầng trệt phía mặt đường. Phòng khách, chỗ để xe, kho đặt phía trước làm lớp đệm.
4. Đề nghị phường, ban quản lý giao thông lắp gương cầu lồi giao thông ở khúc cua khuất, gờ giảm tốc, biển báo, vạch sơn. Khúc cua có nhiều nhà bờ lõm thì cùng hàng xóm làm đơn chung.

Lớp tiện nghi:

• Cửa sổ phòng phía trước dùng rèm cản sáng hoặc phim mờ, chặn đèn pha ban đêm.
• Kính hai lớp cho phòng hướng ra khúc cua nếu tiếng phanh, còi rõ.
• Hàng cây bụi trong bồn ở bước 1 cũng chặn bụi.

Lớp quan niệm: nếu bạn theo phong thủy, các thầy hiện nay khuyên "làm cong lại dòng khí" bằng một vật mềm phía trước — hàng cây, bồn cây, hàng rào thấp có cây leo. Chú ý: đó chính là bồn cây ở bước 1. Không cần thêm gì nữa, và nhất là không cần gương chĩa ra đường.

Nhà bờ lồi: được "ôm" thì có gì phải lo

Nhà phía trong khúc cua thường được coi là thế tốt, và thực tế cũng nhẹ nhàng hơn. Hai chuyện vẫn cần để ý:

• Tầm nhìn khuất: nhà bờ lồi ở khúc cua gắt thường che tầm nhìn của người lái. Cây cao, tường cao, xe đỗ ở góc nhà làm khúc cua thành điểm mù. Giữ góc nhà thoáng là giúp cả người đi đường lẫn chính mình khi dắt xe ra.
• Ra vào: dắt xe từ nhà bờ lồi ra đường là đi vào chỗ xe khác đang vào cua, không thấy nhau. Lắp gương cầu lồi nhỏ ở cổng nhà — loại gương giao thông, không phải gương phong thủy — là việc rẻ và có ích.

Sách cổ nói gì

Khí cưỡi gió thì tan, gặp nước thì dừng. — Táng Thư

Tuyết Tâm Phú, đại ý: nước nên uốn khúc, vòng ôm, chảy chậm mà đi; nước chảy thẳng, chảy xiết hoặc quay lưng cong ra ngoài thì không hữu tình.

Dương Trạch Thập Thư của Vương Quân Vinh, phần luận ngoại hình, đại ý xếp đường thẳng xông vào nhà và nước, đường cong quay lưng vào nhà vào loại hình thế nên tránh khi chọn chỗ dựng nhà.

Bình: câu Táng Thư nói về khí tụ ở chỗ có nước, câu phú nói về hình dáng nước. Đem sang đường xe, phần đứng vững nhất là quan sát chung về dòng chảy: ở khúc cong, thứ đang chảy dồn ra phía ngoài. Người xưa thấy điều đó qua đất bồi đất lở; người nay thấy qua những vết xe trên tường rào nhà bờ lõm.

Đọc cho đúng mức

Không phải nhà bờ lõm nào cũng nguy hiểm như nhau. Một con ngõ cong trong khu dân cư, xe chạy 20 km/h, khác hẳn một đoạn quốc lộ cong. Mức điều chỉnh nên theo tốc độ xe thật trên đoạn đường ấy, chứ không theo tên gọi "phản cung".

Các phái phong thủy đều chê thế phản cung, nhưng không phái nào nói nhà ở đó "phải bán". Ở chiều ngược lại, nhà bờ lồi không vì thế mà "tự nhiên tốt"; phần còn lại của căn nhà — cửa, phòng, ánh sáng — vẫn quyết định nhiều hơn.

Việc nên làm

• Đứng ở cổng, xác định nhà ở bờ lồi hay bờ lõm; quan sát xe vào cua ở tốc độ nào, có vết xe trên tường rào, cột cổng không.
• Nhà bờ lõm: bồn bê tông trồng cây hoặc cột chắn trước cổng, phòng ngủ đặt phía trong, rèm chặn đèn pha.
• Khi sửa nhà: lùi cổng vào 1,5 – 2 m nếu đất cho phép.
• Làm đơn chung với hàng xóm đề nghị gương cầu lồi, gờ giảm tốc ở khúc cua.
• Nhà bờ lồi: giữ góc nhà thoáng, gắn gương giao thông nhỏ ở cổng để dắt xe ra an toàn.

Thứ tự các cách điều chỉnh thế nhà theo chi phí có ở bài điều chỉnh thế nhà không cần vật phẩm.

Nguồn tham khảo

• Táng Thư — tương truyền Quách Phác, đời Tấn; câu "khí thừa phong tắc tán, giới thủy tắc chỉ".
• Tuyết Tâm Phú — tương truyền Bốc Tắc Ngụy, phần luận thủy (đại ý).
• Vương Quân Vinh — Dương Trạch Thập Thư, đời Minh, phần luận ngoại hình (đại ý).
• Hiện tượng xói lở bờ lõm, bồi tụ bờ lồi ở khúc sông: kiến thức thủy văn, địa mạo phổ thông.