Những người viết tử vi bằng tiếng Việt thế kỷ 20: một danh sách lập từ thư mục thư viện

Thế kỷ hai mươi, tử vi bằng tiếng Việt chủ yếu được viết ở Sài Gòn từ đầu thập niên 1950 đến 1975, rồi được in lại ở hải ngoại. Theo thư mục thư viện, những tên tuổi có sách sớm và được in lại nhiều là Nguyễn Mạnh Bảo, Song An Đỗ Văn Lưu, Vân Đằng Thái Thứ Lang, Vũ Tài Lục, Nguyễn Phát Lộc, Thái Vân Trình. Danh sách dưới đây ghi theo bản biên mục, không theo trí nhớ.

Cách lập danh sách này

Viết về "những người viết tử vi" rất dễ thành một bảng tên đồn đại: người này là thầy của người kia, sách kia chép sách nọ. Chúng tôi làm ngược lại: chỉ ghi những gì có trong bản biên mục của thư viện, tức là phần thông tin mà người làm thư viện đã chép từ chính cuốn sách: nhan đề, tên người viết như in trên sách, nơi in, nhà in, năm in, số trang, và dòng ghi chú "in lại từ bản…".

Nguồn tra là thư mục Open Library, nơi gom dữ liệu biên mục của nhiều thư viện Mỹ, trong đó có Thư viện Quốc hội Mỹ, cơ quan đã sưu tập sách in ở miền Nam trước 1975 và sách in của cộng đồng người Việt sau 1975. Tra tháng 10/2026.

Nguyên tắc thứ hai: không bình phẩm người viết. Bài ghi sách, năm, nơi in; không chấm sách nào hay, ai giỏi. Nhiều người viết sau 1975 có thể vẫn còn sống; với họ, bài chỉ ghi dữ kiện thư mục.

Những cuốn có năm in đầu ở Sài Gòn

Vài chi tiết đáng chú ý ngay trong bản biên mục:

• Cuốn Tử vi bổ túc (1958) ghi trên trang tên sách: "trước tác Ma Y Lão Tổ; diễn giải quốc âm Lê Quí Đôn", và một dòng giới thiệu "hơn 400 cách để bổ túc cho khoa lý học tử vi… phần nhiều nói về bàng tinh". Gán sách cho Ma Y Lão Tổ (nhân vật truyền thuyết đời Tống) và cho Lê Quý Đôn là lời của sách tự giới thiệu; chúng tôi chưa thấy chứng cứ văn bản cho cả hai.
• Nguyễn Mạnh Bảo còn có sách về các thuật khác, như Kỳ Môn độn giáp (Cổ Kim Ấn Quán, Sài Gòn, 1959, 670 trang). Một người viết đi qua nhiều môn là nét chung của thế hệ này.
• Tử vi đẩu số tân biên của Thái Thứ Lang là cuốn ảnh hưởng nhất tới cách lập lá số của phái Việt; bài riêng về sách ấy ở Vân Đằng Thái Thứ Lang.

Những cuốn in ở hải ngoại sau 1975

Bản biên mục ghi rất nhiều sách in lại hoặc in mới ở California, Texas, Virginia. Một số ví dụ, chỉ ghi dữ kiện:

Nhiều cuốn "không ghi năm" là bản in lại từ sách Sài Gòn; thư mục không phải lúc nào cũng ghi được năm in gốc.

Đọc nhan đề như đọc một dòng chảy

Không bình phẩm người, nhưng có thể đọc nhan đề như dấu vết của cách nghĩ một thời:

• Thập niên 1950: "chỉ nam", "tân biên", "bổ túc", "đồ biểu toán pháp". Việc chính là hệ thống hoá, dạy cách lập và đọc lá số bằng quốc ngữ, bổ sung các sao phụ. Chữ "đồ biểu toán pháp" của Nguyễn Mạnh Bảo đáng để ý: lập lá số bằng bảng tra, tức là đã nghĩ về tử vi như một phép tính có quy tắc, điều mà bộ máy lá số của site hôm nay làm bằng mã.
• Thập niên 1970: "hàm số", "tổng hợp", "phú giải", rồi ở hải ngoại "biện chứng học", "dưới mắt khoa học". Ngôn ngữ của toán học và khoa học xã hội đi vào nhan đề. Người viết muốn đặt tử vi vào khung tư duy hiện đại, dù nội dung vẫn là phép an sao cổ.
• Bút hiệu nhiều hơn tên thật: Vân Đằng, Song An, Hà Lạc Dã Phu… Bút hiệu kiểu nhà nho là truyền thống, nhưng cũng khiến tiểu sử nhiều người viết gần như trống.

Những chỗ danh sách còn thiếu

Một danh sách lập từ thư mục thì mang thiên lệch của thư mục:

• Thiếu sách in ở Hà Nội trước 1954 và trong nước sau 1975. Thư mục chúng tôi dùng nghiêng về sách miền Nam và hải ngoại. Trong nước sau 1975, bản biên mục chỉ cho thấy rải rác, ví dụ một cuốn Tử vi với số phận con người do Sở Văn hoá Thông tin Hà Nam Ninh in năm 1990, không ghi người viết. Sau năm 2000 sách tử vi in trong nước rất nhiều, nhưng đã ra ngoài khung thế kỷ hai mươi.
• Thiếu sách Hán Nôm. Các bản chép tay về tử vi trong kho Hán Nôm là một mảng riêng, cần thư mục Hán Nôm.
• Thiếu những người dạy mà không in sách. Nhiều thầy chỉ truyền miệng; thư mục không thấy họ.
• Một số tên quen trong giới học tử vi mà chúng tôi chưa tìm được bản biên mục rõ ràng (tên người viết, năm in) thì không đưa vào bảng. Thiếu tên trong bài không có nghĩa là người ấy không viết.

Sách cổ nói gì

Chức sử quan bị bỏ đã lâu; sách đã không đủ, mà dẫu có sách cũng không có người. — Hán Thư, Nghệ Văn Chí, phần Số thuật lược

Bình: Ban Cố viết câu này cuối phần liệt kê sách thuật số, bản thư mục cổ nhất còn lại của Trung Hoa (bài thuật số trong Hán Thư Nghệ Văn Chí). Hai nghìn năm sau, lập danh sách sách tử vi tiếng Việt, chúng tôi gặp đúng tình cảnh ấy: tên sách, năm in còn trong thư mục, còn người viết thì nhiều khi chỉ là một bút hiệu. Ghi được sách đã là bước đầu để giữ lại người.

Đọc cho đúng mức

• Năm "in lần đầu" lấy từ ghi chú biên mục của bản in lại; có thể có lần in sớm hơn chưa được ghi.
• Tên người viết ghi theo cách sách in; cùng một người có thể ký nhiều bút hiệu, và cùng một bút hiệu có thể bị người khác dùng lại khi in lại sách.
• Thư mục có lỗi gõ, nhất là dấu tiếng Việt; chúng tôi đã sửa dấu theo cách đọc hợp lý nhất, giữ nguyên nhan đề.
• Bài không đánh giá nội dung sách. Cách lập lá số "phái Việt" mà site dùng chủ yếu theo Thái Thứ Lang và các sách phổ biến; điều đó không có nghĩa sách khác kém hơn.

Việc nên làm

• Khi gặp một cuốn tử vi cũ, chép lại trang tên sách: người viết, nhà in, nơi in, năm in. Đó là dữ kiện quý hơn mọi lời giới thiệu.
• Nếu có sách tử vi in ở Hà Nội trước 1954 hay in trong nước giai đoạn 1975 – 2000, thông tin thư mục của nó sẽ lấp được chỗ trống lớn nhất của danh sách này.
• Đọc sách cũ với con mắt lịch sử: sách năm 1957 cho biết người năm 1957 hiểu tử vi thế nào, không chỉ là "sách đúng" hay "sách sai".

Nguồn tham khảo

• Hán Thư — Nghệ Văn Chí, phần tổng kết Số thuật lược (nguyên văn, đối chiếu bản Wikisource tiếng Trung).
• Thư mục Open Library: các bản ghi Tử vi đẩu số và Tử vi bổ túc (Nguyễn Mạnh Bảo), Tử vi chỉ nam (Song An Đỗ Văn Lưu), Tử vi đẩu số tân biên (Vân Đằng Thái Thứ Lang), Tướng mệnh học khảo luận và Tử vi tinh điển (Vũ Tài Lục), Tử vi hàm số và Tử vi tổng hợp (Nguyễn Phát Lộc), Tử vi đẩu số phú giải (Thái Vân Trình), Tử vi áo bí biện chứng học (Hà Lạc Dã Phu Việt Viêm Tử), Tử vi dưới mắt khoa học (Nguyễn Đắc Lộc), Tử vi tướng pháp (Bửu Sơn), Kỳ Môn độn giáp (Nguyễn Mạnh Bảo); tra tháng 10/2026.