Ghi sổ quẻ: lưu ngày giờ, câu hỏi, quẻ và kết quả để ba tháng sau tự kiểm

Sổ ghi quẻ là một bảng bảy cột: ngày giờ gieo, câu hỏi có thời hạn, quẻ (mã sáu số, quẻ chủ, hào động, quẻ biến), lời chính phải đọc, điều mình định làm, ngày hẹn xem lại, và ô chấm "khớp – không khớp – không rõ". Viết đủ sáu cột đầu trước khi biết kết quả, đến hẹn mới chấm cột cuối. Sau hai, ba chục lần, bạn có con số thật về việc gieo quẻ giúp mình đến đâu.

Người xưa cũng ghi sổ quẻ

Ghi lại lời bói rồi đối chiếu với việc xảy ra là một tập quán rất cổ, cổ hơn cả Kinh Dịch.

Giáp cốt văn đời Thương. Một lời bói khắc trên mai rùa, xương bò thường có bốn phần, giới nghiên cứu gọi là: tự từ (ngày bói, người bói), mệnh từ (việc hỏi), chiêm từ (lời đoán của vua sau khi xem vết nứt) và nghiệm từ (điều đã thật sự xảy ra, khắc thêm sau). Không phải mảnh nào cũng có đủ bốn phần, nhưng phần nghiệm từ cho thấy người Thương đã ghi lại kết quả để so với lời đoán.

Chu Lễ. Thiên Xuân Quan tả chức Chiêm Nhân, viên quan coi việc xem điềm. Sách dặn: bói xong thì buộc lễ vật vào để ghi lại lời đã hỏi; cuối năm thì tính xem các lần bói trúng hay không (nguyên văn ở mục Sách cổ). Tức là triều đình nhà Chu có một sổ quẻ chính thức, và có lệ tổng kết hằng năm.

Hai nghìn năm sau, người tự gieo quẻ ở nhà có thể làm đúng việc ấy bằng một cuốn sổ hoặc một tệp bảng tính.

Mẫu sổ bảy cột

Ví dụ ở cột 3: mã 877898 nghĩa là hào 1 ra 8, hào 2 ra 7, hào 3 ra 7, hào 4 ra 8, hào 5 ra 9 (lão dương, động), hào 6 ra 8. Ghi bằng sáu con số là cách gọn nhất để sau này dựng lại đúng quẻ, không phụ thuộc trí nhớ tên quẻ. Cách đổi mặt đồng xu thành 6, 7, 8, 9 có ở bài gieo quẻ bằng ba đồng xu.

Nếu gieo bằng công cụ gieo quẻ của site, đường link kết quả có sẵn sáu số và câu hỏi (dạng `/cong-cu/gieo-que?h=877898`). Chép đường link ấy vào cột 3 là mở lại được đúng quẻ bất cứ lúc nào. Công cụ chưa lưu lịch sử gieo cho bạn, nên cuốn sổ là nơi giữ.

Cột 6 là cột quan trọng nhất

Phần lớn người tự gieo quẻ đều có ghi chép đâu đó. Cái họ thiếu là cột 6: viết trước thế nào là khớp.

Lý do: lời Kinh Dịch nhiều nghĩa. Nếu đợi việc xảy ra rồi mới đọc lại lời quẻ, gần như lúc nào cũng tìm được một cách hiểu khớp. Quẻ Tỉnh "giếng trong, suối mát, ăn được": nếu dự án trôi chảy thì "khớp, nước trong"; nếu dự án hỏng thì "khớp, vì quẻ đã dặn giữ mạch nước của mình". Không viết trước thì không có cách nào sai, và một phép thử không thể sai là một phép thử vô dụng.

Viết cột 6 cũng là cách hay nhất để kiểm câu hỏi. Nếu không viết được "thế nào là khớp", câu hỏi còn quá mơ hồ; quay lại bài đặt câu hỏi khi gieo quẻ.

Ba cái bẫy trí nhớ mà sổ chống lại

Chỉ nhớ lần đúng. Đây là thiên kiến xác nhận: người ta nhớ rõ những lần quẻ "trúng" và quên những lần trật, nên sau vài năm ai cũng thấy quẻ "linh". Sổ ghi đủ mọi lần, trúng lẫn trật, nên con số không bị trí nhớ chọn lọc.

Đọc lại cho khớp. Sau khi việc xảy ra, người ta đọc lại lời quẻ và tự điều chỉnh cách hiểu. Cột 5 (hiểu thế nào lúc gieo) giữ lại cách hiểu ban đầu, để so với cách hiểu "sau khi đã biết".

Lời chung ai cũng thấy đúng. Những câu như "có trở ngại nhưng kiên trì sẽ qua" đúng với gần như mọi việc. Các nhà tâm lý học gọi đây là hiệu ứng lời chung chung (hay gọi theo tên ông bầu gánh xiếc Barnum). Cột 6 buộc lời đoán phải đủ cụ thể để có thể sai.

Chấm điểm sau ba tháng: con số nói gì

Đến hạn, chấm từng dòng một trong ba mức. Quy tắc chấm, nên viết ở trang đầu sổ:

• Khớp: điều đã viết ở cột 6 xảy ra.
• Không khớp: điều ngược lại xảy ra.
• Không rõ: việc chưa tới, bỏ dở, hoặc cột 6 viết chưa đủ rõ. Dòng "không rõ" không được tính là khớp.

Sau hai, ba chục dòng đã chấm, đếm tỉ lệ khớp trên tổng số khớp cộng không khớp. Rồi so với một mốc ai cũng có: với câu hỏi hai lựa chọn, đoán bừa cũng đúng khoảng một nửa. Một ít con số để hình dung, tính theo phân phối nhị thức:

Nghĩa là 12 trên 20 lần khớp, nghe có vẻ "trúng nhiều", thực ra cứ bốn người đoán bừa thì một người đạt được. Phải từ 15 trên 20 trở lên mới là điều hiếm khi gặp do may. Bảng này không nói quẻ đúng hay sai; nó chỉ cho bạn một thước đo trung thực cho cuốn sổ của chính mình.

Còn một cách đọc sổ quan trọng hơn con số: xem lại cột 5 và cột 7 cạnh nhau. Nhiều người phát hiện ra giá trị thật của việc gieo quẻ không nằm ở chỗ đoán trúng, mà ở chỗ buộc mình viết ra lựa chọn và lý do. Sổ quẻ dần thành một cuốn nhật ký quyết định.

Những ghi chú nên thêm

• Phép gieo: đồng xu, cỏ thi, công cụ trên mạng, Mai Hoa theo giờ. Mỗi phép có quy tắc đọc riêng.
• Nếu dùng Lục Hào: dụng thần là hào nào, vì sao; nhật thần, nguyệt kiến; nếu đoán ngày ứng thì ghi ngày đoán trước (xem ứng kỳ Lục Hào).
• Có gieo lại không: nếu đã gieo lại cùng câu hỏi, ghi cả quẻ trước. Đây là dữ liệu trung thực nhất về chính mình (xem gieo lại quẻ).
• Tâm trạng lúc gieo: một chữ là đủ: bình thường, lo, vui, mệt.

Sách cổ nói gì

Dịch: Phàm bói rùa bói cỏ, xong việc thì buộc lụa lễ để ghi lại lời đã hỏi; cuối năm thì tính xem các lần bói trúng hay không. — Chu Lễ, Xuân Quan, Chiêm Nhân

Bình: câu này đáng chép vào trang đầu sổ quẻ. Chính triều đình nhà Chu, nơi việc bói được coi trọng nhất, đã đặt lệ đếm lần trúng lần trật. Tự kiểm không phải là thái độ nghi ngờ người xưa; đó là việc người xưa đã làm.

Dịch: Kinh Dịch là sách không thể để xa; đạo của nó luôn luôn biến đổi. — Hệ Từ hạ truyện

Bình: "không thể để xa" là phải dùng thường, gần, trong việc thật. Một cuốn sổ đặt cạnh cuốn Dịch là cách giữ sách ở gần mà vẫn tỉnh.

Về giáp cốt văn, đại ý theo các nghiên cứu: một lời bói đầy đủ gồm tự từ, mệnh từ, chiêm từ, nghiệm từ; phần nghiệm từ được khắc thêm khi việc đã ứng.

Đọc cho đúng mức

• Bảng xác suất giả định câu hỏi có hai lựa chọn ngang nhau; câu hỏi nhiều lựa chọn hay lựa chọn không cân thì mốc "đoán bừa" khác đi.
• Hai, ba chục dòng là ít; con số chỉ là chỉ dấu, không phải kết luận khoa học về Kinh Dịch.
• Cách chấm phụ thuộc cách viết cột 6; viết lỏng thì chấm lỏng.
• Sổ quẻ không làm quẻ đúng hơn; nó làm cho việc dùng quẻ của bạn trung thực hơn.

Việc nên làm

• Kẻ một cuốn sổ hoặc một trang bảng tính bảy cột như mẫu; trang đầu chép quy tắc chấm và câu của Chu Lễ.
• Mỗi lần gieo, điền sáu cột đầu ngay, nhất là cột 6, trước khi đứng dậy.
• Đặt nhắc lịch theo ngày hẹn; đến hạn chấm ngay, kể cả khi kết quả làm mình không vui.
• Mỗi quý đọc lại cả sổ một lần, đếm tỉ lệ, và đọc cột 5 với cột 7 cạnh nhau.

☯️Gieo quẻ Kinh Dịch
Gieo ba đồng xu sáu lần, ra quẻ chủ, hào động, quẻ biến — AI giải theo câu hỏi.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Chu Lễ, Xuân Quan, chức Chiêm Nhân (trích nguyên văn).
• Chu Dịch, Hệ Từ hạ truyện (trích nguyên văn câu "bất khả viễn").
• Giáp cốt văn đời Thương — cấu trúc tự từ, mệnh từ, chiêm từ, nghiệm từ theo các công trình nghiên cứu giáp cốt (đại ý).
• Bảng xác suất: tính theo phân phối nhị thức với khả năng đúng một nửa mỗi lần.
• Quẻ ví dụ 877898: dựng bằng công cụ gieo quẻ của aihuyenhoc.com.