Nhà đối diện chùa, nhà thờ, đình: sống cạnh nơi thờ tự cho yên ổn

Nhà đối diện chùa, nhà thờ hay đình không có gì phải lo theo sách: lời kiêng "trước đền sau miếu" là lời khuyên chọn đất trước khi dựng nhà, không phải lời phán nhà đã ở. Chuyện thật cần lo là tiếng chuông sớm, ngày lễ đông người, xe đỗ chắn cổng và khói hương — cả bốn đều điều chỉnh được.

Lời kiêng đến từ đâu

Trong giới thầy phong thủy có câu truyền miệng "thần tiền miếu hậu" — trước đền, sau miếu — chỉ những chỗ không nên dựng nhà. Ở Việt Nam câu này hay được nói thành "nhà đừng ở trước chùa, sau miếu" hoặc "đừng ở trước cửa đình". Chúng tôi chưa xác định được câu bốn chữ ấy nằm nguyên văn trong sách cổ nào; nó có mặt trong rất nhiều sách phổ thông đời sau.

Phần có trong sách là ở Dương Trạch Thập Thư của Vương Quân Vinh đời Minh. Phần luận ngoại hình của sách này, đại ý, kể ra những chỗ không nên chọn để dựng nhà: sát đền miếu, chùa quán, cạnh mồ mả, đầu đường đâm thẳng, chỗ đất trũng đọng nước… Ba điểm cần đọc kỹ:

1. Đây là danh sách khi chọn đất, tức là lời khuyên trước khi xây. Sách không nói nhà đã dựng ở đó thì phải dời.
2. Sách gộp đền miếu chung với những chỗ ồn ào, đông người, khó yên — không có lời giải thích kiểu "thần linh át vận nhà".
3. Sách nói "sát" — kề bên, chung vách — chứ không nói "trong tầm nhìn". Nhà bên kia đường nhìn sang cổng chùa khác với nhà chung tường với hậu cung.

Các lý giải "khí của nơi thờ quá mạnh nên nhà dân bị át", "thần linh nhìn thẳng vào nhà" là phần thêm của đời sau. Không có cách nào đo hay kiểm những điều đó; chúng tôi ghi lại như một quan niệm.

Làng Việt xưa sống ngay cạnh đình chùa

Một điểm ít người nghĩ tới: nếu lời kiêng ấy tuyệt đối, làng Việt đã không có hình dạng như ta biết. Đình là trung tâm của làng, thường đặt ở chỗ đất đẹp nhất, có ao trước, cây đa sân rộng; nhà dân quây quanh. Chùa làng nhiều nơi nằm giữa xóm, cổng chùa mở ra đường làng, đối diện là nhà người. Nhà thờ xứ đạo ở đồng bằng Bắc Bộ cũng vậy — cả xóm đạo sống quanh tháp chuông.

Người làng xưa giải quyết chuyện này bằng khoảng cách và nếp sinh hoạt: sân đình, sân chùa rộng làm khoảng đệm; nhà dân lùi vào, có lũy tre, có ngõ; ngày lễ thì cả làng cùng dự chứ không phải chịu đựng. Khi sang phố, khoảng đệm ấy mất đi — chùa trong phố có khi chỉ cách nhà bên kia đường bảy tám mét, không còn sân đình, không còn lũy tre. Phiền là do mất khoảng đệm, không do cái tên "chùa". Xem thêm bài phong thủy Việt khác Trung Hoa ở đâu.

Bốn chuyện thật khi sống đối diện nơi thờ tự

Giờ chuông, giờ kinh

Chùa thường có thời công phu sáng sớm và chiều tối; nhiều chùa thỉnh đại hồng chung lúc rạng sáng, khoảng 4 – 5 giờ. Nhà thờ Công giáo nhiều xứ có lễ sáng rất sớm, chuông báo lễ trước đó ít phút, và có nơi còn giữ nếp đổ chuông lúc 6 giờ, 12 giờ, 18 giờ. Đình ít có chuông hằng ngày, nhưng ngày hội có trống, có loa.

Giờ giấc mỗi nơi một khác. Việc đầu tiên nên làm là hỏi: hỏi nhà sư, ban hộ tự, hoặc hội đồng giáo xứ về giờ chuông, giờ lễ thường ngày và các ngày lễ lớn trong năm. Người ở lâu năm trong xóm cũng biết.

Phần lớn người sống gần chùa, nhà thờ lâu năm nói rằng tiếng chuông sau vài tuần trở thành một phần của buổi sáng. Chỗ khó thật thường là loa phát kinh, phát nhạc ngày lễ, nhất là loa quay thẳng ra đường.

Ngày lễ đông người

Mỗi nơi thờ tự có lịch đông riêng:

Nhà đối diện cổng chính sẽ thấy rõ nhất những ngày này: người đứng kín vỉa hè, xe đỗ chắn cổng, hàng quán dựng tạm, rác sau lễ. Biết trước lịch là đã giải quyết được một nửa.

Đỗ xe chắn cổng

Đây thường là chuyện gây bực nhiều nhất. Cách làm nhẹ nhàng:

• Ngày lễ lớn, đưa xe nhà mình vào trong hoặc ra chỗ khác từ hôm trước.
• Kẻ vạch sơn trước cổng và một tấm biển nhỏ, lời lẽ lịch sự, ghi "lối ra vào, xin đừng đỗ xe".
• Đề nghị ban quản lý nơi thờ tự bố trí người hướng dẫn gửi xe — nhiều chùa, nhà thờ lớn đã làm.

Khói hương, tro vàng mã

Chùa, đền, đình có lò hoá vàng; mùa đầu năm và rằm tháng Bảy lượng đốt tăng nhiều. Nhà đối diện, nhất là cuối hướng gió, nhận khói và tro bay. Đóng cửa sổ phía trước vào giờ đốt, dùng máy lọc không khí trong phòng ngủ, lau bụi thường xuyên hơn trong mùa lễ. Nhiều nơi thờ tự giờ đã hạn chế đốt vàng mã — nếu có dịp góp ý, đó là góp ý được đón nhận.

Mặt tốt mà ít người kể

• Minh đường rộng: sân chùa, sân đình, sân nhà thờ là khoảng trống lớn trước nhà mà nhà phố hiếm khi có. Sách loan đầu coi khoảng trống trước nhà là minh đường; ở đây nó được giữ trống vĩnh viễn, không ai xây chắn.
• Cây cổ thụ: đa, đề, sanh, sấu trong khuôn viên nơi thờ tự thường là những cây lớn nhất khu phố, cho bóng mát và không khí dễ chịu.
• An ninh: có người ra vào, có người trông coi gần như cả ngày.
• Yên tĩnh ngày thường: ngoài giờ lễ, nơi thờ tự là một trong những chỗ yên nhất phố.

Điều chỉnh trong nhà cho yên

Phòng ngủ. Nếu được, đặt phòng ngủ ở phía sau nhà hoặc tầng trên phía sau, không đặt ở phòng mặt tiền nhìn thẳng sang cổng. Phòng phía trước dùng làm phòng khách, phòng làm việc ban ngày.

Cửa sổ mặt tiền. Cửa kín khít là bước đầu tiên — phần lớn tiếng ồn lọt qua khe cửa chứ không xuyên qua kính. Thay gioăng cao su, thêm rèm vải dày hai lớp. Muốn hơn nữa thì thay cửa kính hộp hoặc kính dán hai lớp có khung kín.

Tầm nhìn. Có người thấy không yên khi mỗi sáng mở cửa là nhìn thẳng vào cổng tam quan hay tượng đặt ngoài sân. Đó là cảm giác thật, dù sách không bàn. Một chậu cây bụi cao ngang ngực đặt trước cửa, hoặc mành tre buông nửa, đủ để tầm mắt dừng lại ở cái gần trước khi đi tới cái xa.

Góc mái cong. Đình chùa có đầu đao mái cong vút; nhà thờ có tháp nhọn. Nếu mũi đao hoặc chóp tháp nằm thẳng trục cửa chính và gần, đó là trường hợp góc nhọn — cách xử lý giống bài góc nhọn chĩa vào cửa: đo trước, che bằng cây hoặc mái hiên nếu thật sự cần.

Giữ quan hệ. Đóng góp một lần sửa đường, quét sân sau lễ, hỏi thăm nhà sư hay cha xứ — những việc nhỏ ấy làm cho chuyện góp ý về loa, về xe sau này dễ được lắng nghe.

Đọc cho đúng mức

Không có cổ thư dương trạch nào nói nhà đối diện chùa thì hỏng vận. Câu kiêng có thật trong sách là lời khuyên chọn chỗ dựng nhà, xếp chung với những chỗ ồn, đông người; còn câu "thần tiền miếu hậu" phổ biến trong sách phổ thông đời sau mà chưa rõ xuất xứ.

Các thầy hiện nay cũng không thống nhất. Có thầy khuyên tránh hẳn, có thầy cho rằng nhà đối diện chùa được "che chở", có thầy chỉ xét hướng cửa và khoảng cách như mọi nhà khác. Khi ý kiến chia ba như vậy, phần đáng tin nhất là phần đo được: tiếng ồn bao nhiêu, đông người mấy ngày một năm, xe đỗ chắn cổng bao lâu.

Nếu bạn đang chọn mua, cân nhắc ở bài mua đất gần chùa, đình, nghĩa trang. Nếu đã ở rồi, những điều chỉnh ở trên là đủ.

Việc nên làm

• Hỏi ban quản lý nơi thờ tự về giờ chuông, giờ lễ thường ngày và lịch lễ lớn trong năm; ghi vào lịch gia đình.
• Đặt phòng ngủ ở phía sau hoặc tầng trên phía sau; cửa mặt tiền làm kín khít, thêm rèm dày.
• Kẻ vạch và đặt biển lịch sự trước cổng; ngày lễ lớn đưa xe vào từ hôm trước.
• Đóng cửa sổ trước và bật máy lọc không khí trong mùa đốt vàng mã.
• Đặt chậu cây bụi hoặc mành trước cửa nếu cảm thấy không yên khi nhìn thẳng sang cổng.
• Giữ quan hệ tốt với nhà sư, cha xứ, ban quản lý đình — góp ý về loa, về xe dễ hơn nhiều.

Nếu muốn một vật đặt ở phòng khách làm lời nhắc giữ nếp nhà ổn định giữa một khu phố có ngày rất đông, ngày rất vắng, nhiều nhà chọn đồ gốm, bình đất nung — hành Thổ, nặng và lặng. Vật là biểu tượng; phần làm yên thật là cửa kín và nếp sinh hoạt.

Nguồn tham khảo

• Vương Quân Vinh — Dương Trạch Thập Thư, đời Minh, phần luận ngoại hình, các chỗ không nên dựng nhà (đại ý).
• Câu "thần tiền miếu hậu": khẩu quyết phổ biến trong sách phong thủy phổ thông, chưa xác định được xuất xứ cổ thư.