Nhà thấp hơn mặt đường sau khi đường tôn cao: chắn nước, đổi lối vào từng phần trước khi tính nâng nền

Nhà thấp hơn mặt đường sau khi đường được tôn cao không phải là "nhà trũng tụ thủy, giữ được của" như lời đồn — đó là đọc nhầm chữ tụ thủy. Chuyện thật là nước mưa và nước cống tràn vào nhà. Cách xử lý đi theo thứ tự chi phí: chặn nước ở cửa, chặn nước trào ngược từ cống, thu và bơm nước, đổi lối vào từng phần — rồi mới tính nâng nền.

Chuyện xảy ra ở nhiều phố Việt Nam

Đường được nâng cốt sau mỗi lần cải tạo, mỗi lần lát lại thảm nhựa. Ở những khu hay ngập của TP.HCM, Cần Thơ, Hà Nội, có tuyến phố cao thêm vài chục phân sau một hai lần làm đường. Căn nhà xây đúng cốt cách đây mười lăm năm bỗng thấp hơn mép đường; mỗi trận mưa lớn, nước từ mặt đường chảy ngược vào sân, vào nhà.

Người trong nhà thường nhận hai lời khuyên trái nhau. Một bên bảo "nhà thấp là tụ thủy, tụ tài, đừng nâng". Một bên bảo "nâng nền ngay, càng cao càng tốt". Cả hai đều bỏ qua bước giữa: chặn nước là việc làm được trong vài ngày, với chi phí bằng một phần nhỏ của việc nâng nền.

"Tụ thủy" trong sách thật sự nghĩa là gì

Chữ "tụ thủy" có thật trong sách loan đầu, nhưng nói về một chuyện khác hẳn. Sách xem minh đường — khoảng trống phía trước huyệt, phía trước nhà — và chuộng chỗ nước từ các phía chảy về tụ lại ở minh đường, đọng thành ao, đầm hay khúc sông chậm, ở phía trước, cách nhà một khoảng, rồi mới thong thả chảy đi. Nước tụ trước mặt là cảnh "có tình", ví với của cải tụ về. Bài minh đường giảng phần này.

Không có câu sách nào khen nước chảy vào trong nhà. Ngược lại, sách dương trạch xét nền nhà chuộng khô ráo, chuộng thế đất phía sau cao hơn phía trước. Dân gian còn có câu "tiền đê hậu cao" — trước thấp sau cao — chỉ thế đất tốt. Nhà thấp hơn mặt đường là đúng thế ngược lại: phía trước (đường) cao, nhà ở chỗ thấp — nước không tụ ở minh đường mà đổ dồn vào nhà.

Vì vậy nói "nhà trũng là tụ thủy, tốt" là lấy một chữ tốt trong sách gán cho một tình huống mà sách xếp vào loại xấu. Đây là ví dụ điển hình của việc dùng chữ phong thủy để biện hộ cho việc không muốn làm.

Bước 1 — Chặn nước tràn qua cửa

Đây là đường nước vào chính, và cũng rẻ nhất để chặn.

• Tấm chắn nước lắp ghép ở cửa: tấm nhôm hoặc thép có gioăng cao su, cài vào rãnh hai bên khung cửa khi trời mưa lớn, tháo ra khi khô. Chiều cao chọn theo mực nước cao nhất từng tràn vào, cộng thêm một khoảng dự phòng.
• Gờ chắn cố định ở ngưỡng cửa: nếu chênh lệch nhỏ, một gờ bê tông thấp ngay ngưỡng cửa chặn được nước mưa hắt vào. Gờ thấp cũng là "ngưỡng cửa" — thứ nhà xưa vẫn có (xem ngưỡng cửa).
• Dốc ngược ở sân trước: làm phần sân sát vỉa hè cao bằng hoặc cao hơn mép đường một chút, rồi mới dốc xuống phía nhà, để nước mặt đường không có lối chảy vào.

Chặn cửa xong mà nước vẫn vào thì nước đang đi đường khác — bước 2.

Bước 2 — Chặn nước trào ngược từ cống

Khi đường cao hơn nhà, cống thoát nước của nhà cũng thấp hơn cống chung. Mưa lớn, cống chung đầy, nước theo ống thoát trào ngược lên phễu thu sàn nhà vệ sinh, phễu thu sân, thậm chí bồn cầu. Nhiều gia đình chặn kín cửa rồi vẫn ngập vì đường này.

• Lắp van một chiều chống trào ngược trên ống thoát chính trước khi ra cống chung.
• Phễu thu sàn ở tầng trệt dùng loại có nắp chống trào.
• Kiểm tra bể phốt và đường ống nối ra cống: bể nằm thấp hơn cống chung thì càng cần van.

Bước 3 — Thu và bơm phần nước lọt vào

Không có cách chặn nào kín tuyệt đối. Chuẩn bị chỗ cho nước lọt vào đi ra:

• Rãnh thu nước có song chắn ngay sau cửa, chạy ngang lối vào, dẫn về một hố thu.
• Bơm chìm đặt trong hố thu, phao tự bật, xả ra cống phía sau van một chiều hoặc ra rãnh đường khi mực nước ngoài đã rút.
• Nâng ổ cắm, công tắc, bình nóng lạnh, máy giặt ở tầng trệt lên cao hơn mực nước từng gặp. Đây là việc an toàn điện, nên làm ngay cả khi chưa tính gì khác.

Bước 4 — Đổi lối vào từng phần

Trước khi nâng cả nền, có thể nâng chỉ phần lối vào:

• Nâng một dải sàn trước, sâu 1,5 – 3 m tính từ cửa, ngang hoặc cao hơn mặt đường; phần trong nhà giữ cốt cũ, nối bằng hai ba bậc hoặc một dốc thoải cho xe máy.
• Dải nâng này làm luôn chỗ để xe — chỗ cần cao nhất vì xe máy ngập nước là hỏng.
• Phần sàn thấp phía trong làm phòng khách, bếp; ổ điện nâng cao như bước 3.

Nhà sâu trên 12 m thường làm được cách này mà không mất nhiều diện tích sử dụng. Nhà nông thì chiều sâu dải nâng ăn vào phòng khách nhiều, khi ấy bước 5 hợp lý hơn.

Bước 5 — Nâng nền cả nhà

Nâng nền là việc lớn: đục sàn, đổ bù, có khi phải nâng cửa, nâng trần tầng trệt hoặc chấp nhận trần thấp đi, dời đường ống, điện. Khi nào đáng làm:

• Chênh lệch giữa nhà và đường lớn, nước vào nhiều lần mỗi mùa mưa dù đã làm bước 1 – 3.
• Có kế hoạch sửa nhà lớn trong vài năm tới, gộp lại làm một lần.
• Tuyến đường còn có kế hoạch nâng tiếp — hỏi phường, ban quản lý dự án trước khi chọn độ cao nâng.

Nâng bao nhiêu, cửa và trần đổi thế nào, có ở bài nâng nền nhà vì đường tôn cao và bài nền nhà cao hơn mặt đường bao nhiêu. Nếu theo phong thủy, chọn ngày khởi công cho việc đục nền là một lớp thêm; chiều cao cửa sau khi nâng nền có thể chọn theo thước Lỗ Ban 52,2 cm bằng công cụ thước Lỗ Ban.

Sách cổ nói gì

Khí cưỡi gió thì tan, gặp nước thì dừng. — Táng Thư

Bình: câu này là gốc của mọi lời khen "tụ thủy". Nước làm khí dừng lại ở trước mặt, ở minh đường. Táng Thư bàn mộ phần và đất, và đất tốt trong sách là đất khô ráo, nước ở bên ngoài vòng quanh chứ không ngấm vào huyệt. Đem câu này ra để biện hộ cho nước tràn vào nhà là hiểu ngược.

Dương Trạch Thập Thư của Vương Quân Vinh, phần luận ngoại hình, đại ý chuộng nền nhà cao ráo, chê nhà ở chỗ trũng ẩm thấp, nước đọng quanh nền.

Đọc cho đúng mức

Không phải nhà nào thấp hơn mặt đường cũng ngập; nhà ở khu thoát nước tốt, chênh lệch vài phân thì có thể chỉ cần gờ ngưỡng cửa. Cách xử lý nên theo số lần nước vào nhà thật mỗi mùa mưa, không theo tên gọi.

Các thầy phong thủy hiện nay cũng không thống nhất về nhà thấp: có người coi là "thế lõm tụ khí", có người coi là "thế bị đè". Khi hai cách đọc trái nhau, lớp đo được — nước có vào nhà không — là trọng tài.

Việc nên làm

• Ghi lại mỗi lần nước vào nhà: ngày, mực nước, nước vào từ cửa hay từ phễu thu.
• Làm bước 1 (chắn cửa) và bước 2 (van chống trào) trước mùa mưa.
• Nâng ổ điện, bình nóng lạnh ở tầng trệt lên cao ngay.
• Chuẩn bị rãnh thu, hố thu và bơm chìm cho phần nước lọt vào.
• Chỉ tính nâng nền khi các bước trên không đủ, và sau khi hỏi kế hoạch nâng đường tiếp theo.

Thứ tự điều chỉnh các thế nhà khó theo chi phí có ở bài điều chỉnh thế nhà không cần vật phẩm.

Nguồn tham khảo

• Táng Thư — tương truyền Quách Phác, đời Tấn; câu "khí thừa phong tắc tán, giới thủy tắc chỉ".
• Vương Quân Vinh — Dương Trạch Thập Thư, đời Minh, phần luận ngoại hình (đại ý).
• Biện pháp chống ngập nhà ở (tấm chắn cửa, van một chiều, hố thu – bơm chìm): thực hành xây dựng phổ biến; độ cao cụ thể nên hỏi kỹ sư theo mực nước từng ngập tại chỗ.