Nóng tai, ù tai theo giờ: bảng "nhĩ nhiệt" trong lịch dân gian đọc thế nào, vì sao các bản nói ngược nhau, và lúc nên đi khám tai

Nóng tai, theo câu nói dân gian, là có người đang nhắc tới mình: tai bên này là được khen, nhớ; tai bên kia là bị chê, nói xấu. Nhưng bên nào khen bên nào chê thì mỗi nơi nói một kiểu, lại thêm luật "nam tả nữ hữu" đảo chiều. Các bảng "nhĩ nhiệt" theo 12 canh giờ trong lịch cũng không thống nhất. Còn ù tai kéo dài, ù một bên, ù kèm nghe kém hay chóng mặt là việc của bác sĩ tai mũi họng.

Mục "nhĩ nhiệt" trong lịch dân gian

Nhiều sách lịch dân gian của người Hoa, tiêu biểu là sách lịch Thông Thắng in hằng năm ở Hồng Kông, có một phần gom các phép đoán điềm thân thể: nhĩ nhiệt (nóng tai), nhĩ minh (ù tai), mục khiêu (mắt giật), diện nhiệt (nóng mặt), phún đế (hắt hơi), tâm kinh (giật mình)… Mỗi phép thường được chia theo 12 canh giờ, có khi tách tai trái, tai phải. Các cuốn lịch vạn sự, lịch bloc in ở Việt Nam đôi khi chép lại phần này.

Khung chung của một bảng như thế:

Hai mươi bốn ô, mỗi ô một câu ngắn kiểu "có khách đến", "có người bàn chuyện tiền", "có tin vui từ xa", "có thị phi", "có người mời ăn uống". Chúng tôi không chép trọn một bảng 24 ô ở đây vì chưa đối chiếu được một bản lịch gốc có ghi năm in; các bảng trên mạng phần lớn không ghi nguồn, và chép một bảng không rõ gốc là thêm một bảng sai vào đám bảng sai. Cách tính canh giờ (Tý bắt đầu từ 23 giờ) có ở bài 12 canh giờ.

Vì sao các bản nói ngược nhau

Đây mới là chỗ đáng xem, vì nó cho thấy bản chất của loại điềm này.

Một: câu tai trái, tai phải có hai phiên bản ngược nhau. Người Hoa có câu "tai trái nóng có người nhớ, tai phải nóng có người mắng", và cũng có câu đảo hẳn lại. Người Việt cũng vậy: có nơi nói nóng tai trái là bị nói xấu, có nơi nói đó là được nhắc tốt. Hai câu cùng lưu hành, không ai giữ "bản chuẩn".

Hai: luật "nam tả nữ hữu" đảo chiều thêm một lần. Nhiều người áp luật này: với đàn ông lấy bên trái làm chính, với phụ nữ lấy bên phải. Thế là cùng một câu, đàn ông và phụ nữ đọc ngược nhau; ghép với hai phiên bản ở trên, ta có bốn cách đọc cho cùng một bên tai.

Ba: bảng theo giờ chép đi chép lại qua nhiều đời. Bảng 24 ô dài, chép tay, in lại, nay đưa lên mạng; mỗi lần chép là một lần có thể lệch dòng, đổi chữ. Hai bảng đặt cạnh nhau thường giống nhau ở vài ô và khác nhau ở phần lớn các ô còn lại.

Kết quả: với gần như bất kỳ lúc nào bạn nóng tai, luôn có một bảng nói điều tốt và một bảng nói điều xấu. Đó không phải lỗi của bảng nào, mà là bằng chứng rằng loại điềm này không có một hệ thống thống nhất để kiểm. Bài điềm báo dân gian xếp nó vào nhóm "lời đồn cho vui, không có cơ sở".

Vì sao người ta vẫn thấy "đúng"? Vì lời đoán rất chung ("có người nhắc", "có tin") nên dễ khớp với một chuyện nào đó trong ngày, và ta nhớ những lần khớp hơn những lần không. Cơ chế ấy được bàn ở bài hiệu ứng Barnum.

Sách y cổ nói gì về tai: thận khí thông ra tai

Y học cổ truyền nhìn tai theo một lối khác hẳn lối điềm báo: tai là "khiếu" (cửa) của tạng Thận. Linh Khu, thiên Mạch Độ, viết rằng thận khí thông ra tai, thận điều hoà thì tai nghe được năm âm (nguyên văn ở mục Sách cổ nói gì). Từ đó, người thầy thuốc xưa coi ù tai, nghe kém ở người già là dấu hiệu "thận suy".

Đây là lý luận y học cổ, không phải điềm báo, và cũng không thay chẩn đoán hiện đại. Nhưng nó cho thấy một điều thú vị: người xưa đọc ù tai như một dấu hiệu của cơ thể, giống bác sĩ hôm nay, chứ không như lời báo chuyện người khác nói về mình.

Nóng tai thật ra do đâu

Tai đỏ, nóng lên là chuyện rất thường, phần lớn vô hại:

• Cảm xúc. Ngượng, xấu hổ, giận, hồi hộp làm mạch máu ở mặt, tai giãn ra. Chính vì vậy mà dân gian gắn nóng tai với "có người nói về mình": người ta hay nóng tai đúng lúc đang nghĩ tới chuyện người khác nghĩ gì về mình.
• Nhiệt độ, vận động. Trời nóng, vừa tập thể dục, vừa vào phòng ấm từ ngoài lạnh.
• Rượu bia, đồ cay. Làm giãn mạch, đỏ mặt, đỏ tai.
• Đeo tai nghe, nằm đè tai, đội mũ chặt lâu.
• Cháy nắng ở vành tai, một chỗ hay bị quên bôi kem chống nắng.

Nên đi khám khi tai nóng kèm theo: sưng, đau, chảy dịch; vành tai đỏ sưng đau (có thể viêm sụn hoặc nhiễm trùng); ngứa, bong vảy kéo dài; sốt; hoặc những cơn tai đỏ rát lặp lại kèm đau đầu.

Ù tai: khi nào là chuyện cần khám

Ù tai thoáng qua vài giây, nhất là sau khi ở chỗ ồn, là chuyện rất nhiều người gặp. Nhưng có những dấu hiệu cần đi khám tai mũi họng, có cái cần đi ngay:

Những nguyên nhân thường gặp, ít đáng lo hơn: tiếng ồn (nhạc to, máy móc, karaoke), nút ráy tai, cảm cúm làm tắc vòi nhĩ, tuổi tác làm tai nghe kém dần. Không tự ngoáy sâu lấy ráy, không nhỏ thuốc không rõ nguồn gốc vào tai.

Sách cổ nói gì

Dịch: Khí của tạng Thận thông ra tai; Thận điều hoà thì tai nghe được năm âm. — Hoàng Đế Nội Kinh, Linh Khu, Mạch Độ

Bình: câu này đặt tai vào một hệ thống cơ thể, không đặt vào chuyện người đời bàn tán. Ù tai, theo lối nghĩ này, là lời nhắc chăm sóc cơ thể. Hôm nay ta dùng lời nhắc ấy theo cách hiện đại: đi khám.

Các mục nhĩ nhiệt, nhĩ minh trong lịch dân gian, đại ý: chia ngày làm 12 canh giờ, mỗi giờ nóng tai, ù tai báo một việc như có khách, có tin, có người bàn chuyện. Bình: đó là một phần trong kho "điềm thân thể" của sách lịch, để đọc cho vui; các bản không thống nhất với nhau.

Đọc cho đúng mức

• Không có bằng chứng nóng tai, ù tai báo trước việc người khác nói về mình hay bất kỳ sự việc nào.
• Các bảng theo giờ không thống nhất; câu tai trái, tai phải có hai phiên bản ngược nhau, lại thêm luật nam tả nữ hữu.
• Chúng tôi không chép trọn một bảng 24 ô vì chưa đối chiếu được bản lịch gốc có ghi năm in.
• Lý luận "thận khai khiếu ra tai" là y học cổ, không thay chẩn đoán của bác sĩ.

Việc nên làm

1. Nóng tai thoáng qua: kệ nó, hoặc cười một câu "chắc có ai nhắc"; đừng để nó thành nỗi lo.
2. Ù tai kéo dài, một bên, theo nhịp mạch, kèm nghe kém hay chóng mặt: đi khám tai mũi họng; nghe kém đột ngột thì đi trong ngày.
3. Giữ tai khỏi tiếng ồn lớn: hạ âm lượng tai nghe, đeo nút chống ồn khi làm việc ở chỗ ồn.
4. Không ngoáy tai sâu, không tự nhỏ thuốc không rõ nguồn.
5. Đọc thêm bảng mắt giật theo giờ, một "điềm thân thể" cùng họ với nóng tai.

✨Hỏi AI Huyền Học
Hỏi bất cứ điều gì về tử vi, Kinh Dịch, phong thuỷ, ngày tốt xấu.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Hoàng Đế Nội Kinh — Linh Khu, thiên Mạch Độ.
• Các mục nhĩ nhiệt, nhĩ minh trong sách lịch Thông Thắng và lịch vạn sự dân gian (đại ý; chưa đối chiếu bản in có năm cụ thể).
• Câu nói dân gian Việt, Hoa về nóng tai trái, tai phải (đại ý, hai phiên bản ngược nhau).