Phong thủy nằm ở đâu trong Ngũ Thuật: tướng địa thuộc Tướng hay thuộc Sơn

Theo cách chia Ngũ Thuật phổ biến hiện nay — Sơn, Y, Mệnh, Bốc, Tướng — phong thủy thuộc Tướng, gọi là tướng địa, cùng nhóm với xem tướng người. Sơn là tu luyện, dưỡng sinh. Thư mục cổ như Hán Thư cũng xếp phép xem đất cạnh phép xem tướng. aihuyenhoc đặt phong thủy cạnh Sơn là một lựa chọn biên tập, bài này nói rõ vì sao.

Ngũ Thuật là cách chia mới, không phải phân loại cổ

Bộ năm chữ Sơn – Y – Mệnh – Bốc – Tướng thường được giới thiệu như "năm môn huyền học từ ngàn xưa". Thực ra không có kinh điển cổ nào đưa ra đúng bộ năm chữ này. Cách gọi phổ biến rộng qua sách vở Đài Loan, Hồng Kông thế kỷ hai mươi, rồi theo sách dịch vào Việt Nam. Nó là bản đồ tiện dụng do người hiện đại vẽ lên một kho tri thức vốn được người xưa xếp theo kiểu khác. Bản đồ chung của năm môn có ở bài Ngũ Thuật.

Danh sách các nhánh thường gặp trong cách chia này:

Trong bảng này, phong thủy nằm ở hàng cuối: tướng nhà là dương trạch, tướng mộ là âm trạch. Lý do rất gọn — phép phong thủy nhìn hình để đoán, cũng như xem tướng nhìn mặt người.

Người xưa xếp phép xem đất ở đâu

Muốn biết người xưa nghĩ gì, phải xem thư mục của họ. Có hai cái mốc rõ.

Hán Thư, Nghệ Văn Chí (thế kỷ một) chia phần Số thuật làm sáu nhóm: Thiên văn, Lịch phổ, Ngũ hành, Thi quy (bói cỏ thi, mai rùa), Tạp chiêm, Hình pháp. Sách xem đất nhà "Cung Trạch Địa Hình" nằm ở nhóm Hình pháp, cùng với sách tướng người, sách tướng gươm đao, sách tướng gia súc, và cả Sơn Hải Kinh. Nghĩa là từ đời Hán, xem đất đã được coi là một phép xem hình, chị em với xem tướng. Trong khi đó, sách "Kham Dư Kim Quỹ" lại nằm ở nhóm Ngũ hành — vì kham dư thời ấy là phép chọn ngày, như bài Kham dư là gì đã kể.

Tứ Khố Toàn Thư (thế kỷ mười tám) xếp các sách này vào Tử bộ, loại Thuật số, và tách hẳn một mục riêng "Tướng trạch tướng mộ" (xem nhà, xem mộ) đứng cạnh mục "Mệnh thư tướng thư" (sách số mệnh, sách tướng người). Táng Thư được đưa vào mục tướng trạch tướng mộ.

Ba hệ của người xưa và người nay khá thống nhất: phép xem đất là một phép tướng. Người hỏi "phong thủy thuộc Tướng hay Sơn" vì vậy có câu trả lời rõ: theo truyền thống phân loại, thuộc Tướng.

Vậy vì sao aihuyenhoc đặt phong thủy cạnh Sơn

Đây là lựa chọn của người biên tập, không phải một phân loại cổ mới phát hiện. Chúng tôi nói thẳng để bạn khỏi nhầm, và nêu ba lý do.

Thứ nhất, cùng một chữ khí. Táng Thư mở đầu bằng "chôn cất là nương theo sinh khí", khí đi trong lòng đất. Các phép đạo dẫn, tĩnh toạ, nội đan xét khí đi trong thân người. Người xưa không tách hai thứ khí ấy: con người đứng giữa trời đất, khí trong người và khí của đất là một dòng. Đặt phép xem khí của đất cạnh phép dưỡng khí trong người giúp người đọc thấy cái nền chung đó — điều mà cách chia theo "phương pháp nhìn hình" làm mờ đi.

Thứ hai, chữ Sơn nghĩa là núi. Phép địa lý trước hết là đọc núi: long là mạch núi, sa là núi phụ, án là núi trước, triều là núi xa. Người tu luyện xưa cũng lên núi, chọn động, chọn hang có thế đất kín gió, gần nước — chính là chọn đất theo tiêu chí của phong thủy. Hai nghề gặp nhau ở cái am trên núi.

Thứ ba, lý do tổ chức. Phong thủy là mảng có nhiều bài nhất của site (cổ thư, loan đầu, các phái lý khí, la kinh, âm trạch, dương trạch theo vận, địa lý Việt). Trụ Tướng đã có nhân tướng, tướng tay, tướng tên; dồn thêm toàn bộ phong thủy vào sẽ làm người đọc khó tìm. Đặt riêng ở trụ Sơn giúp các chuyên mục phong thủy có chỗ đứng rõ.

Bạn quen cách chia khác thì tìm ở đâu

Nói cách khác: nội dung không đổi, chỉ có cách sắp kệ sách là khác.

Sách cổ nói gì

Ngửa lên để xem văn trời, cúi xuống để xét lý đất. — Kinh Dịch, Hệ Từ thượng

Bình: đây là chỗ xuất hiện sớm của hai chữ "địa lý", tên gọi người Việt quen dùng cho nghề xem đất. Câu này đặt việc xét đất cạnh việc xem trời, trong một tổng thể hiểu trời đất của người làm Dịch — tức là trước khi có mọi cách chia Sơn, Tướng, Bốc.

Hán Thư, Nghệ Văn Chí (đại ý): nhóm Hình pháp gồm các sách xét hình thế đất đai, nhà cửa và hình tướng người, vật, để đoán lành dữ. Bài này dẫn đại ý cách xếp, không trích nguyên văn lời bình của nhóm.

Đọc cho đúng mức

Mọi cách chia đều là công cụ sắp xếp, không có cách nào là "đúng" theo nghĩa tuyệt đối. Ngay trong cách chia Ngũ Thuật, các tác giả cũng xếp khác nhau ở chỗ giáp ranh: chọn ngày có người để ở Bốc, có người để ở Mệnh; Kỳ Môn có người coi là Bốc, có người coi là phép dụng binh.

Riêng chữ Y cần nói thêm: y học cổ truyền ngày nay là một ngành y được đào tạo và quản lý như y học, không còn là một "thuật" theo nghĩa của bảng trên. Site để trụ Y ở góc văn hoá và lịch sử, không thay cho khám chữa bệnh.

Cũng đừng suy từ việc xếp phong thủy cạnh tu luyện rằng phong thủy là chuyện tâm linh huyền bí. Phần lớn phép phong thủy cổ là đọc địa hình, gió, nước và phương hướng — gần với địa lý học hơn là với nghi lễ.

Việc nên làm

• Khi đọc sách hay nghe giảng, xem người ấy dùng cách chia nào để khỏi lạc giữa các tên gọi.
• Người mới học phong thủy bắt đầu từ Kham dư là gì rồi Long, Huyệt, Sa, Thủy, Hướng.
• Muốn đọc phần Sơn theo nghĩa tu luyện, bắt đầu từ Sơn trong Ngũ Thuật.

Nguồn tham khảo

• Ban Cố — Hán Thư, Nghệ Văn Chí, phần Số thuật (nhóm Ngũ hành và nhóm Hình pháp).
• Tứ Khố Toàn Thư Tổng Mục — Tử bộ, Thuật số loại, mục Tướng trạch tướng mộ.
• Kinh Dịch — Hệ Từ thượng.
• Táng Thư (Táng Kinh), gắn tên Quách Phác — câu mở đầu nội thiên.