Khí khẩu: cửa đón khí của ngôi nhà nằm ở đâu, và nhà có cửa cuốn, cửa hông, cửa gara thì lấy cửa nào

Khí khẩu là chỗ khí đi vào một ngôi nhà, như cái miệng của nhà. Dòng sách dương trạch, mà tiêu biểu là Dương Trạch Tam Yếu, lấy cửa cái làm khí khẩu. Nhưng cửa cái là cửa người và gió thật sự đi qua nhiều nhất, không phải cửa đẹp nhất hay cửa có số nhà. Nhà phố có cửa cuốn, cửa hông, cửa gara thì phải hỏi ba câu để chọn.

Khí khẩu khác hướng nhà, khác thủy khẩu

Ba khái niệm hay bị trộn vào nhau:

Nhà hướng Nam mà cửa đặt ở góc Đông Nam thì hướng nhà là Nam, khí khẩu nằm ở phương Đông Nam. Hai con số khác nhau, dùng cho hai phép tính khác nhau. Bài xác định hướng nhà lo phần hướng; bài này lo phần cửa. Còn thủy khẩu là chuyện của cả vùng, không phải của một căn nhà (bài từ điển thuật ngữ phong thủy phân biệt kỹ).

Vì sao sách lấy cửa cái

Dương Trạch Tam Yếu, gắn tên Triệu Cửu Phong đời Thanh, xếp ba điều cốt yếu của nhà là cửa, chủ, bếp, và đặt cửa lên đầu. Đại ý: cửa là chỗ cả nhà nhận khí, nên mọi phép tính khác lấy cửa làm gốc (bài Dương Trạch Tam Yếu).

Lý do sâu hơn nằm ở hình ảnh mà các sách trạch kinh dùng từ rất sớm: nhà như một cơ thể. Cơ thể ấy thở qua một chỗ. Chỗ ấy phải là chỗ thật sự mở ra, có người và gió đi qua, chứ không phải một ô cửa vẽ trên bản thiết kế mà không ai dùng.

Ba câu hỏi để chọn khí khẩu

Khi nhà có nhiều lối vào, hỏi theo thứ tự:

1. Lối nào cả nhà đi qua nhiều nhất mỗi ngày? Đếm thật: sáng ai ra bằng lối nào, tối ai về bằng lối nào, khách vào bằng lối nào.
2. Khoảng mở nào lớn nhất và mở lâu nhất? Một cửa cuốn rộng 3,6 mét mở từ sáu giờ sáng tới mười giờ tối khác hẳn một cửa hông 0,9 mét chỉ mở khi đổ rác.
3. Gió vào nhà qua đâu? Mở hết cửa một buổi chiều có gió, đứng giữa nhà cảm nhận luồng gió đến từ phía nào. Khí trong sách là thứ trừu tượng, nhưng gió thì đo được.

Ba câu thường cho cùng một đáp án. Khi chúng lệch nhau, câu một nặng nhất: sách dương trạch đặt cửa lên đầu vì người đi qua đó, và người là thứ mang sinh hoạt vào nhà.

Sơ đồ ba tình huống của nhà phố

Các sơ đồ dưới vẽ mặt bằng tầng trệt, mặt tiền ở dưới, chia lưới để đọc phương. Lấy ví dụ nhà quay mặt về Nam.

Tình huống 1: cửa cuốn cả mặt tiền, bên trong có cửa kính

Cửa cuốn chiếm trọn mặt tiền, mở cả ngày để xe vào, người vào; cửa kính phía trong chỉ là lớp ngăn bụi. Khí khẩu là cả mặt tiền, và nếu phải chọn một phương thì lấy phương ở giữa khoảng mở: Nam. Cửa kính phía trong không đổi được kết luận này, vì mọi thứ đã đi qua cửa cuốn trước khi tới nó.

Trường hợp ngược lại: cửa cuốn chỉ kéo lên ban đêm cho an ninh, ban ngày cả nhà đi cửa kính lệch về một bên. Khi ấy cửa cuốn là "lớp vỏ", cửa kính mới là khí khẩu, và phải lấy đúng vị trí cửa kính.

Tình huống 2: cửa chính khóa, cả nhà đi cửa hông ra hẻm

Chuyện rất hay gặp ở nhà mặt phố cho thuê mặt bằng, hoặc nhà có cửa chính ra đường lớn ồn ào. Cửa chính đóng quanh năm; cả nhà đi cửa hông ở góc Đông Bắc ra hẻm. Theo câu hỏi một, khí khẩu là cửa hông Đông Bắc. Thầy đi xem nhà thật luôn hỏi "nhà mình đi lối nào" trước khi đo, đúng vì lý do này.

Một hệ quả thực tế: mọi lời khuyên dựa trên "cửa chính ở Nam" đều đặt sai gốc với căn nhà này. Nếu sắp xếp chỗ ngủ, bếp theo phép Tam Yếu, phải lấy cửa Đông Bắc làm mốc.

Tình huống 3: cửa gara và cửa đi bộ cạnh nhau

Nhà phố kiểu mới có gara ô tô ở một bên, cửa đi bộ ở bên kia. Chủ nhà lái xe đi làm, ra vào bằng gara rồi đi cửa trong lên nhà; khách và người giúp việc đi cửa đi bộ.

Ba câu hỏi cho ba đáp án: câu một nghiêng về gara (chủ nhà dùng nhiều nhất), câu hai nghiêng về gara (khoảng mở to nhất), câu ba tùy gió. Nhiều thầy hiện nay đọc thế này: khí khẩu chính là cửa người chủ dùng hằng ngày, tức gara; cửa đi bộ là khí khẩu phụ. Một số thầy khác coi gara là kho xe, không tính; lập luận của họ là gara thường đóng ngay sau khi xe vào. Không có câu trả lời thống nhất. Cách thận trọng là xét cả hai cửa, rồi xem chúng có cùng cho một kết luận không.

Cửa phụ không bỏ đi được

Chọn được khí khẩu chính không có nghĩa các cửa khác vô nghĩa. Các phái đều có phép xét cửa phụ:

• Bát Trạch, Tam Yếu: cửa chính quyết định nhóm của nhà; cửa phụ chỉ nên dùng nhiều nếu nằm ở phương hợp nhóm với cửa chính.
• Huyền Không: có phép thành môn, tức cửa phụ để đón khí vượng khi cửa chính không đắc vận. Gốc của phép này là một câu trong Thanh Nang Áo Ngữ, dẫn ở mục dưới; Thẩm Thị Huyền Không Học dựng thành quy tắc (bài thành môn quyết, bài cửa chính theo Huyền Không).

Sách cổ nói gì

Dịch: Nhà lấy hình thế làm thân thể, nước làm máu mạch, đất làm da thịt, cây cỏ làm lông tóc, nhà cửa làm áo quần, cửa ngõ làm mũ đai. — Hoàng Đế Trạch Kinh (theo bản lưu hành)

Dịch: Điều bí thứ sáu: cửa thành tám phương khoá giữ chính khí. — Thanh Nang Áo Ngữ

Bình: câu thứ nhất xếp cửa vào hàng "mũ đai", thứ người ta thấy đầu tiên nhưng thay được, không phải thân thể. Câu thứ hai coi cửa là chỗ khoá khí, giữ cho khí đúng ở lại. Đặt hai câu cạnh nhau: cửa quan trọng vì nó điều tiết dòng vào ra, không phải vì nó có phép màu tự thân. Dương Trạch Tam Yếu đời Thanh đặt cửa lên đầu ba điều cốt yếu chính là đi tiếp mạch nghĩ ấy.

Đọc cho đúng mức

• Dương Trạch Tam Yếu dẫn đại ý; chúng tôi chưa đối chiếu được bản in để trích nguyên văn, và tên tác giả các bản ghi không thống nhất.
• Việc lấy gara làm khí khẩu là chỗ các thầy hiện nay chưa thống nhất; bài nêu cả hai lập luận.
• Khí khẩu dễ kiểm chứng nhất ở phần gió, ánh sáng, tiếng ồn, an ninh (bài minh đường bàn khoảng trống ngay trước cửa). Phần nói cửa ở phương này thì "vượng tài", phương kia thì "hao người" là quan niệm của từng phái.
• Đừng đục cửa mới chỉ vì một phép tính. Đổi lối đi dùng hằng ngày gần như luôn rẻ hơn và đạt cùng mục đích.

Việc nên làm

• Ghi trong một tuần lối ra vào của từng người trong nhà; lối nhiều lượt nhất là khí khẩu thực tế.
• Vẽ mặt bằng tầng trệt thành lưới chín ô, đánh dấu vị trí khí khẩu tính từ tâm nhà.
• Giữ khí khẩu thông thoáng: không chất đồ, không để xe chắn, bậc thềm khô ráo, đèn sáng buổi tối.
• Nhà có cửa hông là lối chính: đầu tư cho cửa ấy như cửa chính (mái che, đèn, khóa tốt), vì đó mới là "miệng" của nhà.

Nguồn tham khảo

• Dương Trạch Tam Yếu (gắn tên Triệu Cửu Phong, đời Thanh) — phần cửa, chủ, bếp (đại ý).
• Hoàng Đế Trạch Kinh — câu "trạch dĩ hình thế vi thân thể… dĩ môn hộ vi quan đới" (theo bản lưu hành).
• Thanh Nang Áo Ngữ — câu "Đệ lục bí, bát quốc thành môn toả chính khí" (nguyên văn, đối chiếu bản số hoá Wikisource tiếng Hán).
• Thẩm Trúc Nhưng — Thẩm Thị Huyền Không Học, Thành môn luận (đại ý).