Tên thuần Việt (Mây, Nắng, Bống) tính ngũ hành bằng gì: phản biện cách tính theo chữ cái, dấu thanh

Tên thuần Việt như Mây, Nắng, Bống không có chữ Hán, nên không có bộ thủ hay số nét để tính hành theo các phép tính danh truyền thống. Các cách đang lan truyền (theo chữ cái đầu, dấu thanh, số nét chữ Quốc ngữ, giá trị chữ cái kiểu thần số học) đều không có nguồn sách cổ và cho kết quả trái nhau. Nếu cần, cách có lý nhất là xét theo nghĩa: Mây gần Thủy, Nắng gần Hoả.

Vì sao tên thuần Việt "không có hành"

Các phép gán hành cho tên người đều sinh ra trên chữ Hán. Chữ Hán là chữ có hình, có nghĩa: chữ Hải 海 có bộ Thủy vì nó nói về nước, chữ Lâm 林 có hai cây vì nó là rừng. Gán hành theo bộ hay theo nghĩa là đọc cái hình và cái nghĩa đã nằm sẵn trong chữ.

Chữ Quốc ngữ là chữ ghi âm: chữ cái M, Â, Y chỉ ghi lại âm "mây", không mang hình hay nghĩa gì. Một tên thuần Việt như Mây thì nghĩa nằm ở từ, không nằm ở chữ. Vì vậy mọi phép tính hành dựa trên hình chữ đều không áp được, và những cách "tính hành theo chữ cái" là cố gắng tạo ra một thứ hình mà chữ Quốc ngữ không có.

Bốn cách đang lan truyền

1. Theo chữ cái đầu hoặc phụ âm đầu

Cách này mượn lối ngũ âm của người Hoa: chia phụ âm đầu theo chỗ phát âm (họng, lưỡi, răng, môi, hàm), rồi gán năm hành. Có hai vấn đề:

• Ngay các bảng ngũ âm của người Hoa cũng không thống nhất: có bảng xếp âm họng vào Thổ, âm môi vào Thủy; có bảng làm ngược lại. Một tên bắt đầu bằng M (âm môi) theo bảng này là Thủy, theo bảng kia là Thổ.
• Các bảng ấy được làm cho âm tiếng Hán. Phụ âm tiếng Việt khác hẳn: có những âm tiếng Hán không có, và ngược lại.

Lối chia người theo năm âm để định hành không mới: thời Đường đã có phép "ngũ âm tính lợi" chia họ theo năm âm để chọn hướng nhà, hướng mộ, và cũng thời Đường đã có người bác bỏ. Chuyện ấy có ở bài ngũ âm Cung, Thương, Giốc, Chủy, Vũ.

2. Theo dấu thanh

Tiếng Việt có sáu thanh (ngang, huyền, sắc, hỏi, ngã, nặng). Ngũ hành có năm hành. Chỉ riêng chỗ sáu với năm không khớp đã cho thấy cách này phải "ép": mỗi trang gộp hai thanh nào đó làm một, và mỗi trang gộp một kiểu. Thanh điệu là chuyện ngữ âm học hiện đại; không sách mệnh nào bàn thanh điệu tiếng Việt.

3. Theo số nét chữ Quốc ngữ

Phép số nét của tính danh học Nhật, Đài tính trên số nét chữ Hán theo Khang Hy, nơi mỗi chữ có số nét chuẩn. Chữ Latin không có số nét chuẩn: chữ "a" viết tay một nét hay hai nét tuỳ người; dấu mũ, dấu thanh tính là nét hay không, không ai quy định. Mỗi trang tự đặt luật, nên một tên cho ra nhiều số khác nhau.

4. Theo giá trị chữ cái kiểu thần số học

Có trang lấy bảng chữ cái của thần số học phương Tây (A = 1, B = 2…, I = 9, rồi J lại bằng 1), cộng giá trị các chữ cái, rồi lấy con số ra hành theo phép số lý. Đây là ghép hai hệ thống không liên quan: thần số học phương Tây (xem thần số học là gì) và phép số lý của tính danh học Đông Á.

Thử với tên Mây: bốn cách, bốn đáp án

Áp các cách trên vào cùng một tên Mây:

Bốn cách cho ít nhất bốn hành khác nhau cho cùng một cái tên hai chữ cái. Chỉ riêng cách thần số học đã ra hai đáp án tuỳ lấy chữ số cuối hay cộng rút gọn. Một phép tính mà kết quả phụ thuộc vào việc chọn trang nào để tra thì không thể dùng làm căn cứ.

Cách có lý hơn: xét theo nghĩa

Nếu gia đình vẫn muốn tên thuần Việt "có hành", cách duy nhất có lý lẽ là xét theo nghĩa của từ, giống cách người Hoa xét chữ Sơn 山 là Thổ vì nó là núi dù không có bộ Thổ. Cách này ít nhất trung thực với điều cha mẹ gửi vào tên.

Nguyên tắc: tên nào nghĩa chỉ rõ một hành thì dùng; tên nào không rõ thì để trống, không gượng gán. Một cái tên không có hành vẫn là một cái tên đầy đủ.

Nếu thật sự cần bổ hành theo lá số mà lại thích tên thuần Việt, có thể đặt tên đệm Hán Việt mang hành dụng thần và để tên thuần Việt làm tên chính, ví dụ một chữ đệm có bộ Thủy đi với tên Mây. Cách chọn chữ đệm theo hành có ở bài đặt tên con theo ngũ hành.

Tên thuần Việt có đặt khai sinh được không

Được. Bộ luật Dân sự yêu cầu tên bằng tiếng Việt hoặc tiếng dân tộc khác của Việt Nam; Mây, Nắng, Bống đều là tiếng Việt. Nhiều gia đình dùng tên thuần Việt làm tên ở nhà và tên Hán Việt làm tên khai sinh; cũng nhiều gia đình đặt thẳng tên thuần Việt lên giấy khai sinh. Cả hai đều ổn. Trước khi chốt, nên chạy qua danh sách kiểm tên: tên thuần Việt ngắn hay gặp chuyện trùng, ghép với họ ra nghĩa lạ.

Sách cổ nói gì

"Thương Hiệt lúc đầu làm chữ, theo loại mà mô phỏng hình, nên gọi là văn; về sau hình và tiếng thêm vào nhau, gọi là tự." — Thuyết Văn Giải Tự, lời tựa

Bình: Hứa Thận nói rõ chữ Hán là chữ có hình (văn) và hình ghép tiếng (tự). Phép gán hành cho chữ dựa đúng trên cái hình ấy: bộ Thủy trong chữ là hình nước. Chữ Quốc ngữ không có lớp hình ấy. Muốn tìm hành cho một tên thuần Việt, chỉ còn lại nghĩa của từ, không còn hình của chữ.

Chu Dịch, Thuyết Quái truyện, đại ý: Tốn là gió, là cây. — Chu Dịch, Thuyết Quái

Bình: đây là căn cứ để xếp tên Gió vào Mộc trong bảng trên: trong hệ bát quái, gió và cây chung một quẻ, mà quẻ Tốn thuộc Mộc. Nghĩa là ngay cả khi xét theo nghĩa, vẫn nên dựa vào một hệ phối có sẵn trong sách, không tự suy.

Đọc cho đúng mức

• Bảng hành theo nghĩa là đề xuất có lý lẽ của chúng tôi, không phải phép truyền thống, vì truyền thống không bàn tên thuần Việt.
• Các bảng ngũ âm dẫn trong bài là để chỉ ra chỗ không thống nhất, không nhằm giới thiệu một bảng nào là đúng.
• Tên không cần có hành. Hành của tên chỉ có ý nghĩa với gia đình đặt tên theo lá số; với phần lớn người, nghĩa và âm đã đủ.

Việc nên làm

• Thích tên thuần Việt thì cứ đặt; đừng để một bảng chữ cái quyết định thay.
• Nếu cần hành, xét theo nghĩa của từ, hoặc gửi hành vào tên đệm Hán Việt.
• Gặp trang web "tính hành tên theo chữ cái", thử nhập cùng tên vào hai trang khác nhau; kết quả khác nhau là câu trả lời.
• Muốn biết bé cần hành gì, lập Bát Tự của bé trước.

🀄Lá số Bát Tự (Tứ Trụ)
Bốn trụ năm tháng ngày giờ theo tiết khí, Thập Thần, ngũ hành vượng suy.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Hứa Thận, Thuyết Văn Giải Tự — lời tựa, câu về văn và tự (nguyên văn).
• Chu Dịch — Thuyết Quái truyện, Tốn là gió, là cây, đại ý.