Tứ sinh, tứ vượng, tứ mộ: ba nhóm Dần Thân Tỵ Hợi, Tý Ngọ Mão Dậu, Thìn Tuất Sửu Mùi

Tý, Ngọ, Mão, Dậu là nhóm "tứ vượng" (còn gọi tứ chính): bốn chi giữa mùa, nơi mỗi hành mạnh nhất, Thủy ở Tý, Hỏa ở Ngọ, Mộc ở Mão, Kim ở Dậu. Dần, Thân, Tỵ, Hợi là "tứ sinh", nơi bốn hành bắt đầu. Thìn, Tuất, Sửu, Mùi là "tứ mộ", nơi bốn hành được cất vào kho. Ba nhóm ghép lại thành bốn bộ tam hợp.

Bài mười hai địa chi đã giới thiệu ba nhóm này. Bài này đi sâu hơn: gốc của chúng trong sách cổ, vì sao Thổ là chỗ lệch, và một bảng cho biết mỗi nhóm được dùng vào việc gì trong Tử Vi, Bát Tự, chọn ngày, phong thủy, để bạn khỏi lẫn khi gặp chúng ở các môn khác nhau. Chuyện tuổi xung khắc (tứ hành xung) thuộc bài riêng, tam hợp và tứ hành xung.

Câu gốc: sinh, tráng, tử của năm hành

Văn bản cổ nhất còn lại ghi rõ ba nhóm này là thiên Thiên Văn Huấn trong sách Hoài Nam Tử, soạn dưới sự bảo trợ của Hoài Nam vương Lưu An đời Tây Hán:

Mộc sinh ở Hợi, mạnh ở Mão, tàn ở Mùi, ba thần ấy đều là Mộc. Hỏa sinh ở Dần, mạnh ở Ngọ, tàn ở Tuất, ba thần ấy đều là Hỏa… Thủy sinh ở Thân, mạnh ở Tý, tàn ở Thìn, ba thần ấy đều là Thủy. — Hoài Nam Tử, Thiên Văn Huấn

Đặt bốn hành Mộc, Hỏa, Kim, Thủy thành bảng:

Ba điều đọc ra từ bảng. Thứ nhất, mỗi bộ tam hợp là trọn đời một hành: sinh, thịnh, về kho. Ba chi trong một bộ cách đều nhau bốn bậc trên vòng mười hai chi, tạo thành một tam giác đều. Thứ hai, chỗ vượng luôn là một chi tứ chính và trùng với hành của chính chi ấy (Tý thuộc Thủy, Mão thuộc Mộc…). Thứ ba, chỗ sinh của một hành nằm ngay trước mùa của nó: Mộc sinh ở Hợi (tháng Mười, đầu đông) để thịnh vào xuân; Hỏa sinh ở Dần (tháng Giêng) để thịnh vào hạ. Khí của một mùa đã nhen từ mùa trước.

Thổ: chỗ mà các sách không thống nhất

Câu Hoài Nam Tử có vế thứ năm cho Thổ: sinh ở Ngọ, mạnh ở Tuất, tàn ở Dần. Bộ ba ấy (Ngọ, Tuất, Dần) trùng với bộ tam hợp của Hỏa, chỉ dịch đi một bậc. Đây là một cách xếp mà về sau gần như không ai dùng.

Các sách đời sau xử lý Thổ theo hai lối chính:

• Thổ theo Thủy: Thổ trường sinh ở Thân như Thủy. Tử Vi Đẩu Số phái Việt Nam dùng lối này: lá số Thổ cục khởi vòng Tràng Sinh ở Thân, giống Thủy cục. Bộ máy lá số của site cũng đặt như vậy.
• Thổ theo Hỏa: Thổ trường sinh ở Dần như Hỏa, vì "Hỏa sinh Thổ", mẹ con cùng chỗ sinh. Nhiều sách Tử Bình (Bát Tự) theo lối này, nhất là với can Mậu.

Vì vậy, khi gặp câu "Thổ trường sinh ở đâu", câu trả lời đúng là: tuỳ môn, tuỳ phái. Chi tiết của từng lối và tranh luận "dương thuận âm nghịch" có ở bài vòng Trường Sinh.

Còn bốn chi Thổ Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thì có vai trò kép: chúng vừa là mộ của bốn hành kia, vừa là chỗ của chính hành Thổ ở cuối mỗi mùa. Đó là lý do người ta gọi chúng là "tứ khố" (bốn kho) và cũng gọi là "tứ quý" (bốn tháng cuối mùa). Thuyết Thổ ở cuối bốn mùa được bàn ở bài Thổ vượng tứ quý.

Bảng tra: nhóm nào dùng ở đâu

Đây là chỗ người học hay lẫn nhất, vì mỗi môn dùng ba nhóm vào việc khác nhau. Bảng dưới gom các cách dùng phổ biến:

Ba sao Thiên Mã, Đào Hoa, Hoa Cái là ví dụ đẹp nhất của cả hệ thống. Cả ba an theo chi năm sinh, chia bốn nhóm tam hợp:

Bảng này lấy đúng từ bộ máy lá số của site và khớp với sách Tử Vi phái Việt Nam. Quy luật: Thiên Mã ở chỗ xung với chỗ sinh của tam hợp (Thân Tý Thìn sinh ở Thân, Mã ở Dần đối diện), nên Mã là sao đi lại, xê dịch; Đào Hoa ở chi tứ chính ngay sau chỗ sinh một bậc (gọi là chỗ "Mộc Dục" của tam hợp), chỗ "tắm gội", nên gắn với duyên, sắc; Hoa Cái ở chính chỗ mộ của tam hợp, chỗ cất giữ, nên gắn với tính thích ẩn mình, học thuật, tôn giáo. Ba sao là ba nhóm chi, mặc ba lớp nghĩa.

Ba nhóm và lục xung

Trong mỗi nhóm bốn chi, các chi đối nhau qua tâm vòng đều xung nhau: Tý xung Ngọ, Mão xung Dậu; Dần xung Thân, Tỵ xung Hợi; Thìn xung Tuất, Sửu xung Mùi. Nhưng cách các môn đọc xung trong từng nhóm khác nhau:

• Tứ sinh xung (Dần Thân, Tỵ Hợi): hai chỗ khởi đầu của hai hành khắc nhau đối đầu, thường đọc là động, đi lại, va chạm khi việc mới bắt đầu.
• Tứ chính xung (Tý Ngọ, Mão Dậu): hai hành ở độ mạnh nhất đối đầu, đọc là xung mạnh nhất.
• Tứ mộ xung (Thìn Tuất, Sửu Mùi): hai kho đối nhau. Bát Tự có thuyết "khố gặp xung thì mở", kho đóng thì của cất không dùng được, xung mới lấy ra được; nên xung giữa hai chi Thổ không luôn là xấu.

Đây là ba sắc thái mà nhãn "tứ hành xung" của dân gian gộp làm một. Mức nặng nhẹ thật của từng cặp được bàn ở bài tam hợp và tứ hành xung.

Sách cổ nói gì

— Hoài Nam Tử, Thiên Văn Huấn

Bình: câu Hoài Nam Tử chỉ có ba chặng: sinh, tráng, tử. Mười hai chặng của vòng Trường Sinh (Trường Sinh, Mộc Dục, Quan Đới… Thai, Dưỡng) là sự chia mịn về sau của ba chặng này. Biết điều đó, bạn sẽ không ngạc nhiên khi các sách khác nhau về chi tiết vòng mười hai chặng: phần chung, sinh ở tứ sinh, vượng ở tứ chính, mộ ở tứ mộ, là phần cổ nhất và ổn định nhất.

Uyên Hải Tử Bình và Tam Mệnh Thông Hội, hai sách gốc của Bát Tự, đều bàn tứ khố với ý chung, đại ý: Thìn Tuất Sửu Mùi là nơi cất khí của bốn mùa; trong mệnh có kho mà không gặp xung thì của bị khoá, gặp xung đúng lúc thì mở ra dùng được.

Đọc cho đúng mức

Ba nhóm là khung tính, không phải tính cách. Có trang mạng viết "người tuổi Tý Ngọ Mão Dậu thì đào hoa" vì nhóm tứ chính chứa sao Đào Hoa. Thật ra Đào Hoa an theo chi năm sinh vào một cung của lá số; người tuổi Tý có Đào Hoa ở Dậu, không phải "người tuổi Tý là đào hoa". Nhóm chi của tuổi không tự nó nói gì về tính cách.

Thổ có nhiều cách xếp. Hoài Nam Tử, Tử Vi phái Việt, Tử Bình mỗi nơi xếp Thổ một lối. Đừng dùng bảng của môn này để kiểm môn kia.

"Nhập mộ" không phải điềm gở. Chữ "mộ", "tử" trong vòng Trường Sinh là ẩn dụ cho khí đã thu lại, đã cất; trong Lục Hào, "nhập mộ" là việc bị giữ lại, chậm ra. Đọc chữ theo nghĩa đen là đọc sai.

Việc nên làm

• Thuộc bảng sinh, vượng, mộ của bốn hành; đó là chìa khoá đọc tam hợp, tứ khố, vòng Trường Sinh.
• Lập lá số trên site, tìm ba sao Thiên Mã, Đào Hoa, Hoa Cái và đối chiếu với bảng theo chi năm sinh ở trên.
• Khi đọc Bát Tự có Thìn, Tuất, Sửu, Mùi, hỏi thêm: kho này cất hành gì, có gặp xung để mở không.
• Khi gặp câu "Thổ trường sinh ở…", hỏi lại: đang theo môn nào, phái nào.

Nguồn tham khảo

• Hoài Nam Tử, Thiên Văn Huấn: đoạn sinh, tráng, tử của năm hành (trích nguyên văn, đối chiếu bản số hoá).
• Từ Đại Thăng, Uyên Hải Tử Bình; Vạn Dân Anh, Tam Mệnh Thông Hội: phần trường sinh, tứ khố (dẫn đại ý).
• Bảng Thiên Mã, Đào Hoa, Hoa Cái và cung khởi Tràng Sinh theo cục lấy từ bộ máy lá số Tử Vi của aihuyenhoc.com (phái Việt Nam).