Xây nhà có tầng hầm: cổ thư không bàn, người nay nên xét gì

Không cổ thư phong thủy nào bàn tầng hầm nhà phố, vì nhà xưa không đào hầm. Đem nguyên lý "tàng phong tụ thủy" ra xét thì một tầng hầm tốt là tầng hầm không thấm nước, có gió lưu thông, lối xuống không hứng nước mưa từ đường. Ba việc ấy — chống thấm, thông gió, độ dốc lối xuống — mới là thứ quyết định hầm tốt hay xấu.

Nói thẳng: sách cổ không có chữ nào cho tầng hầm

Nhà Việt xưa dựng trên nền đất tôn cao, chân cột kê đá; nhà vùng đồng bằng còn phải đắp nền cho khỏi ngập. Cả vùng châu thổ nước ngầm nông, đào sâu vài mét đã gặp nước. Không ai đào một tầng ở dưới đất để ở. Sách nhà ở cổ — Hoàng Đế Trạch Kinh, Bát Trạch Minh Kính, Dương Trạch Tam Yếu — vì thế không có mục nào cho tầng hầm. Âm trạch thì có huyệt, có mộ, nhưng đó là chuyện của người đã khuất, đem sang nhà người sống là lẫn hai việc.

Những lời đang lưu hành kiểu "nhà có hầm là nhà rỗng chân", "hầm là âm khí", "hầm là kho ngầm của nhà" là suy diễn của người nay, không có câu gốc. Chúng tôi không dùng chúng. Cách đúng hơn là lấy nguyên lý gốc của phong thủy, đặt cạnh những việc kỹ thuật thật, xem chúng nói gì.

Nguyên lý gốc: tàng phong, tụ thủy

Chữ "phong thủy" đến từ Táng Thư:

Khí cưỡi gió thì tan, gặp nước làm giới hạn thì dừng. Người xưa gom nó cho khỏi tan, cho nó đi mà có chỗ dừng, nên gọi là phong thủy. — Táng Thư (xem bài kham dư là gì)

Đọc kỹ sẽ thấy hai vế ấy không có nghĩa là bịt kín. "Tàng phong" là che chắn gió mạnh, giữ cho khí ôn hoà — khí vẫn phải đi ("hành chi"), chỉ là có chỗ dừng. "Tụ thủy" là nước tụ ở chỗ người ta muốn — trước huyệt, trước nhà — không phải nước rỉ vào chân nhà.

Đặt vào tầng hầm:

Hiểu như thế, cả lời phong thủy lẫn lời kỹ sư cùng chỉ về ba việc.

Hoàng Đế Trạch Kinh: "nhà rộng người ít" và cái hầm bỏ không

Hoàng Đế Trạch Kinh, đại ý, có thuyết năm cái hư, năm cái thực của nhà ở. Trong năm cái hư có "nhà lớn mà người ít", "tường rào không trọn vẹn"; trong năm cái thực có "nhà nhỏ mà người đông". Ý của sách: nhà phải vừa với người ở, chỗ nào có người dùng thì chỗ ấy "thực".

Áp vào tầng hầm: một cái hầm rộng, đào tốn kém, rồi bỏ không, tối, ẩm, chất đồ cũ — đó đúng là một chỗ "hư" trong nhà. Còn một cái hầm vừa đủ để xe, có kho gọn, phòng kỹ thuật, ngày nào cũng có người lên xuống, khô ráo, sáng đèn — đó là phần "thực" của nhà. Câu hỏi đáng hỏi trước khi đào không phải "hầm có tốt không", mà là "đào hầm để làm gì, có cần thật không".

Việc thứ nhất: chống thấm

Nước là kẻ thù số một của tầng hầm, nhất là ở đồng bằng nước ngầm nông.

• Tường và sàn hầm bằng bê tông cốt thép liền khối, bê tông có phụ gia chống thấm theo thiết kế.
• Mạch ngừng giữa sàn hầm và tường hầm, giữa các đợt đổ bê tông là chỗ hay thấm nhất. Phải có băng cản nước đặt sẵn trong bê tông ở mọi mạch ngừng.
• Chống thấm phía ngoài là cách tốt nhất, nhưng nhà phố đào sát nhà bên thường không còn chỗ để làm phía ngoài. Khi đó phải dựa vào chất lượng bê tông và lớp chống thấm phía trong — và chấp nhận chi phí cao hơn.
• Hố thu nước và bơm. Đáy hầm có hố thu, đặt hai máy bơm chạy luân phiên, phao tự động, điện riêng. Mưa lớn thường đi kèm mất điện; nhà ở khu hay ngập nên tính nguồn dự phòng cho bơm hầm.

Chống thấm hầm làm hỏng thì sửa rất khó: nước đến từ phía ngoài, sửa từ phía trong chỉ là chặn tạm.

Việc thứ hai: thông gió

• Quạt hút cưỡng bức đưa khí từ hầm lên mái hoặc ra mặt tiền, không xả vào giếng trời, cửa sổ phòng ở.
• Khí thải xe. Xe máy, ô tô nổ máy dưới hầm thải khí CO — không màu, không mùi. Không để xe nổ máy lâu dưới hầm; quạt hút nên chạy khi có xe ra vào.
• Không đặt bếp gas, bình gas dưới hầm. Gas hoá lỏng nặng hơn không khí; rò rỉ thì gas chìm xuống, đọng ở chỗ thấp nhất của nhà — chính là hầm.
• Hút ẩm. Hầm kín gần như luôn cần máy hút ẩm, nhất là mùa nồm ở miền Bắc.
• Bán hầm — hầm nổi lên khỏi mặt đất một phần — cho phép mở cửa sổ thấp lấy sáng và gió tự nhiên. Nhiều kiến trúc sư nhà phố chọn cách này để có chỗ để xe mà đỡ cả chống thấm lẫn thông gió.

Việc thứ ba: độ dốc lối xuống và nước từ đường

Nhà phố mặt tiền 4 – 5 m, khoảng lùi ngắn, nên đoạn dốc xuống hầm thường vừa ngắn vừa dốc. Hệ quả:

• Xe chạm gầm, xe máy khó lên. Dốc phải có đoạn chuyển tiếp thoải ở hai đầu; độ dốc tối đa và chiều cao thông thuỷ do kiến trúc sư tính theo quy chuẩn hiện hành, đừng để thợ "ước chừng".
• Nước từ đường đổ thẳng xuống hầm. Đây là rủi ro lớn nhất ở Hà Nội, TP.HCM mỗi mùa mưa: đường ngập vài chục phân là nước tràn qua miệng dốc. Đầu dốc phải có gờ cao hơn mặt vỉa hè, cao hơn mức ngập từng gặp ở con phố đó — hỏi hàng xóm lâu năm mức nước cao nhất họ từng thấy.
• Rãnh thu nước ngang chân dốc, nối về hố thu và bơm.

Nếu so với phép xem nhà cổ, đây là chỗ rõ nhất: nhà xưa tôn nền cao để nước không vào; nhà có hầm thì phải tạo lại cái "nền cao" ấy ngay ở miệng dốc.

Đào hầm sát nhà hàng xóm

Tranh chấp hay gặp nhất khi xây nhà phố có hầm không phải chuyện phong thủy, mà là nhà bên nứt, lún. Đào sâu sát móng nhà bên làm đất dịch chuyển, mực nước ngầm hạ khi bơm hố đào.

• Trước khi đào: khảo sát hiện trạng nhà bên, chụp ảnh, ghi lại vết nứt sẵn có, có xác nhận của hai bên.
• Thi công tường vây, cừ chống phù hợp; theo dõi lún, nghiêng trong suốt thời gian đào.
• Đào vào mùa khô khi có thể; không để hố đào mở lâu.
• Tầng hầm phải được thể hiện trong giấy phép xây dựng; một số đô thị có quy định riêng cho tầng hầm nhà ở riêng lẻ — hỏi rõ khi xin phép.

Dùng hầm làm gì cho hợp

Hầm và lịch đào năm 2027

Theo phép Huyền Không, đào hầm là đào đất trên toàn bộ mặt bằng, tức "động" cả chín cung cùng lúc. Năm Đinh Mùi 2027 (từ Lập Xuân 4/2/2027), công cụ phi tinh của site cho Ngũ Hoàng năm ở chính Bắc, Nhị Hắc năm ở chính Tây; Tam Sát năm cũng ở phương Tây (xem phi tinh năm 2027 và Tam Sát, Thái Tuế, Tuế Phá 2027). Vì đào hầm là đào cả mặt bằng, các thầy theo phái này thường dặn khởi đào từ phía không vướng sao xấu của tháng đã chọn rồi mới lan sang phía Bắc, phía Tây; và chọn tháng mà sao tháng không chồng lên hai khu ấy. Ngày động thổ thì xem bài xem ngày động thổ.

Với đất trống chưa có ai ở, nhiều thầy cho rằng chuyện phương nhẹ hơn chuyện chọn ngày. Khi xây xong, tinh bàn của nhà vẫn lập theo hướng nhà và năm hoàn thành như nhà không có hầm (xem lập tinh bàn).

Đọc cho đúng mức

Không có cổ thư nào nói nhà có tầng hầm là tốt hay xấu; mọi lời khẳng định theo kiểu ấy đều là suy diễn của người nay. Điều chúng tôi làm trong bài này cũng là suy diễn — đem nguyên lý "tàng phong tụ thủy" và thuyết "ngũ hư ngũ thực" ra soi — nhưng nói rõ đó là cách đọc, và cách đọc ấy trùng với lời khuyên kỹ thuật.

Phần chọn phương khi đào là phép của phái Huyền Không; phái Bát Trạch không xét. Không có cơ sở để nói một tầng hầm đào đúng kỹ thuật sẽ đem đến chuyện xấu nào cho gia đình. Có cơ sở rõ ràng để nói tầng hầm thấm, bí, ngập sẽ làm khổ người ở và tốn kém sửa chữa.

Việc nên làm

• Hỏi kỹ "đào hầm để làm gì"; nếu chỉ để xe máy thì cân nhắc bán hầm hoặc tầng trệt.
• Thuê kiến trúc sư, kỹ sư kết cấu có kinh nghiệm làm hầm nhà phố; hầm phải có trong giấy phép.
• Bê tông chống thấm, băng cản nước ở mọi mạch ngừng, hố thu với hai bơm, điện riêng, nguồn dự phòng.
• Quạt hút cưỡng bức, máy hút ẩm; không đặt bếp gas, bình gas, phòng ngủ dưới hầm kín.
• Gờ đầu dốc cao hơn mức ngập từng gặp của con phố; rãnh thu nước chân dốc.
• Khảo sát, lập biên bản hiện trạng nhà bên trước khi đào; theo dõi lún suốt quá trình.
• Năm 2027: khởi đào từ phía thuận, chọn tháng mà sao tháng không chồng lên khu Bắc và khu Tây.

🏠Tuổi làm nhà
Kim Lâu, Hoang Ốc, tam tai cho năm định làm nhà; khi nào nên mượn tuổi.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Táng Thư — tương truyền Quách Phác: "Khí thừa phong tắc tán, giới thủy tắc chỉ. Cổ nhân tụ chi sử bất tán, hành chi sử hữu chỉ, cố vị chi phong thủy".
• Hoàng Đế Trạch Kinh — thuyết năm hư, năm thực của nhà ở (đại ý).
• Thẩm Thị Huyền Không Học — Thẩm Trúc Nhưng; Ngũ Hoàng kỵ động, phép xét động thổ (đại ý).
• Phi tinh năm 2027 tính bằng mã công cụ tinh bàn của aihuyenhoc (`PhiTinh::saoNam`, `PhiTinh::lichThang`).