Chuyển nhà mới nên mang gì, bỏ lại gì: tục lệ và cách dọn cho gọn

Chuyển nhà mới, nên mang những gì còn dùng tốt, giấy tờ, đồ thờ và gạo, muối, nước còn đầy — đó là tục mong nhà mới bắt đầu bằng cái no đủ. Nên bỏ lại đồ hỏng không sửa, thuốc hết hạn, đồ cả năm không đụng tới. Sách cổ không có danh sách nào; phần còn lại là tục lệ và kinh nghiệm dọn nhà.

Sách cổ lo chuyện "ở", không lo chuyện "mang"

Người ta hay hỏi "sách nói chuyển nhà phải mang gì" — câu trả lời thẳng: không có. Các sách chọn ngày như Ngọc Hạp Thông Thư chỉ bàn ngày nhập trạch, di cư (xem bài xem ngày nhập trạch). Các sách nhà ở như Dương Trạch Tam Yếu bàn cửa, phòng chủ, bếp — ba thứ làm nên một căn nhà. Không cuốn nào liệt kê đồ đạc nên mang, nên bỏ.

Hoàng Đế Trạch Kinh, sách nhà ở cổ nhất còn lại, mở đầu bằng một ý mà người dọn nhà nên nhớ hơn mọi danh sách:

Nhà là gốc của người. … Người nhờ nhà mà đứng được, nhà nhờ người mà còn. — Hoàng Đế Trạch Kinh (xem bài Hoàng Đế Trạch Kinh)

Đọc theo câu ấy, câu hỏi "mang gì, bỏ gì" không phải chuyện kiêng kỵ đồ vật, mà là chuyện người sẽ sống thế nào trong nhà mới: đồ nào giúp nếp sống, đồ nào chỉ chiếm chỗ. Toàn bộ phần tục dưới đây nên đặt trong khung đó.

Gạo, muối, nước, lửa: tục gì, giữ thế nào cho gọn

Bốn thứ dân gian dặn mang vào nhà mới sớm nhất đều thuộc về cái bếp:

Gốc của tục nằm ở chỗ Dương Trạch Tam Yếu coi bếp là một trong ba yếu tố chính của nhà ở: nhà có bếp đỏ lửa mới là nhà có người ở. Thứ tự mang từng thứ vào nhà, ai cầm gì, đã có ở bài xem ngày nhập trạch; ở đây chỉ nói cách giữ tục cho gọn:

• Không cần chở gạo từ nhà cũ. Ý của tục là thùng gạo đầy khi vào nhà mới, không phải gạo cũ. Nhà ở xa thì mua bao gạo ở gần nhà mới, đổ đầy thùng rồi mang vào là đủ ý.
• Chung cư không có bếp than. Ấm siêu tốc, nồi cơm điện, bếp từ — cái nào cắm điện được và dùng ngay là "lửa". Đừng đốt than trong căn hộ kín để giữ tục: khí CO từ than không mùi, không màu, nguy hiểm thật.
• Can nước nên là nước sạch đóng bình. Nhà mới, nhất là nhà xây xong hoặc nhà mua lại, bể nước thường chưa được súc rửa. Bình nước sạch vừa giữ tục vừa có nước uống ngay.

Những thứ dân gian khuyên bỏ lại: phần có lý và phần thêm

Danh sách "đừng mang sang nhà mới" truyền miệng thì nhiều, mỗi vùng một khác. Tách từng món ra thì phần có lý thường là chuyện hỏng, bẩn, cồng kềnh, còn phần thêm là chuyện "mang vận cũ theo":

Đọc bảng sẽ thấy: làm theo phần có lý thì đã đủ — mọi món trong cột trái đều bỏ được mà không cần đến cột phải. Riêng những vật có giá trị kỷ niệm (chiếc đồng hồ của ông, bộ ấm của bà) thì đó không phải "đồ hỏng", và không có sách nào bảo phải bỏ. Đồng hồ cũ đem sửa, đặt lại chỗ trang trọng là cách giữ gốc gia đình.

Lọc đồ thế nào cho gọn: ba thùng và quy tắc một năm

Cách đơn giản nhất mà người làm nghề chuyển nhà hay khuyên: trước ngày chuyển vài tuần, đi từng phòng với ba thùng.

1. Mang — đồ đang dùng, còn tốt, có chỗ đặt ở nhà mới.
2. Bỏ hoặc cho — đồ hỏng, đồ trùng (ba cái chảo giống nhau), đồ một năm không đụng tới. Một năm là đủ qua bốn mùa, đủ qua một cái Tết: món nào cả năm không dùng thì nhiều khả năng năm sau cũng không.
3. Chờ quyết — đồ kỷ niệm, giấy tờ cũ chưa rõ còn cần không. Thùng này dán nhãn, mang theo, sau ba tháng ở nhà mới mở ra xem lại.

Làm kỹ ở nhà cũ đỡ tốn hơn nhiều so với "mang hết rồi tính": tiền xe tính theo khối, tiền công khuân theo tầng, và đồ thừa mang sang sẽ lấp đầy những chỗ trống mà bạn chuyển nhà chính là để có.

Đo nhà mới trước khi mang đồ lớn

Đây là phần hay bị quên nhất, và cũng là phần tốn tiền nhất khi quên:

• Nhà ống, cầu thang hẹp. Tủ quần áo lớn, giường liền khối, sofa chữ L thường không qua nổi chiếu nghỉ cầu thang nhà phố rộng 4 m. Đo bề ngang cầu thang, chiếu nghỉ và chiều cao trần ở chỗ rẽ. Không lọt thì hoặc tháo rời, hoặc cẩu qua ban công (tốn thêm), hoặc bán lại ở nhà cũ.
• Chung cư. Đo cửa thang máy chở hàng và lòng thang; hỏi ban quản lý khung giờ được dùng thang chuyển đồ, có phải đặt cọc, có phải bọc thang không. Ngày giờ nhập trạch chọn theo lịch mà rơi ngoài khung giờ này thì phải tách: làm tục vào giờ đã chọn, chuyển đồ lớn vào khung giờ thang máy.
• Tủ lạnh. Chở dựng đứng; nếu buộc phải nằm, khi đặt xong để đứng yên vài giờ rồi mới cắm điện, cho dầu máy nén chảy về. Hướng dẫn của nhà sản xuất từng loại có thời gian cụ thể.
• Máy giặt cửa trước. Lắp lại bu lông giữ lồng giặt (đi kèm máy khi mua) trước khi chở; thiếu bu lông, lồng giặt va đập làm hỏng giảm xóc.
• Đồ thờ, bàn thờ. Đo khoảng tường dự định đặt bàn thờ ở nhà mới trước khi quyết mang bàn thờ cũ hay đóng mới (xem bài thay bàn thờ mới).

Thùng "đêm đầu tiên"

Đêm đầu ở nhà mới, đồ đạc còn trong thùng, ai cũng mệt. Một thùng riêng, dán nhãn to, đi cùng người chứ không lên xe tải, giải quyết gần hết mọi rắc rối:

• giấy tờ nhà, hợp đồng, giấy tờ tuỳ thân; chìa khoá dự phòng;
• thuốc đang dùng hằng ngày của người già, trẻ nhỏ;
• sạc điện thoại, ổ cắm kéo dài, đèn pin;
• ấm đun nước, vài cái cốc, trà, mì gói hoặc đồ ăn sẵn;
• chăn gối cho mỗi người, đồ ngủ, khăn, bàn chải;
• giấy vệ sinh, xà phòng, khăn lau;
• tua vít, kéo, băng dính, vài bóng đèn dự phòng.

Tục dặn "đêm đầu cả nhà ngủ lại nhà mới, không để nhà trống". Thùng này là thứ làm cho đêm ấy dễ chịu chứ không phải cắm trại.

Đồ thờ và giấy tờ: mang riêng, người nhà cầm

Hai thứ không nên xếp lên xe tải chung với đồ đạc là đồ thờ và giấy tờ quan trọng. Lý do theo tục: tổ tiên về nhà mới cùng con cháu, không đi chung với bàn ghế. Lý do thực tế: bát hương, di ảnh dễ vỡ, giấy tờ mất thì làm lại rất mệt.

Cách làm phổ biến: bát hương, di ảnh, bài vị gói riêng bằng vải sạch hoặc giấy đỏ, đặt trong một thùng nhỏ, người trong nhà ôm theo trên xe con hoặc xe máy. Các bước di chuyển bàn thờ, xử lý tro bát hương theo từng cách gia đình hay làm, đã có ở bài cách di chuyển bàn thờ. Văn khấn và mâm lễ thuộc phạm vi riêng của từng gia đình và từng vùng; bài này không bàn.

Nhà mua lại, nhà thuê: những thứ của người ở trước

Nhà mua lại hoặc nhà thuê có một nhóm câu hỏi riêng:

• Bàn thờ, bát hương, ban thần tài người trước để lại. Đừng tự vứt. Cách nhẹ nhàng nhất là hỏi chủ cũ có muốn mang đi không; nhiều người quên hoặc ngại hỏi. Nếu chủ cũ không lấy, gia đình xử lý theo cách trang trọng mà mình quen, hoặc nhờ nhà chùa gần nhà.
• Đồ nội thất cũ đi kèm. Giường, nệm, sofa của người khác thường là thứ đáng thay đầu tiên — vì vệ sinh, không vì kiêng. Tủ bếp, tủ âm tường thì xem tình trạng, còn tốt thì lau rửa dùng tiếp.
• Ổ khoá. Thay lõi khoá cửa chính ngay ngày nhận nhà. Không ai biết người trước đã đưa chìa cho bao nhiêu người.
• Bể nước, bể phốt. Súc rửa bể nước ngầm, bể mái trước khi dùng nước sinh hoạt; hỏi lần hút bể phốt gần nhất. Bể nước đặt ở đâu, nắp thăm thế nào là hợp lý thì xem bài bể nước ngầm đặt ở đâu.

Tổng vệ sinh trước khi mang đồ vào — lau trần, quét mạng nhện, cọ nhà vệ sinh, mở hết cửa cho thoáng vài ngày. Nhiều nhà có tục lau nhà bằng nước nấu lá thơm (lá bưởi, sả, hương nhu) trước ngày vào ở; tục này vô hại và để lại mùi dễ chịu, giữ được.

Năm 2027: chuyển nhà vào phương nào cần để ý

Theo phép Huyền Không, việc cần xét khi chuyển nhà không phải là "mang đồ gì", mà là có đục phá, sửa chữa gì ở nhà mới trước khi vào ở. Năm Đinh Mùi 2027 (tính từ Lập Xuân 4/2/2027), công cụ phi tinh của site cho Ngũ Hoàng năm ở chính Bắc, Nhị Hắc ở chính Tây; Tam Sát ở phương Tây (xem Tam Sát, Thái Tuế, Tuế Phá 2027). Nhà mới cần khoan đục ở hai phương ấy thì nên làm xong trước, hoặc chọn tháng không có sao xấu chồng thêm — bảng từng tháng ở bài sửa nhà năm 2027 tháng nào. Kê đồ, treo tranh, lắp rèm thì không phải việc "động".

Đọc cho đúng mức

Không có sách cổ nào đặt ra danh sách đồ nên mang, nên bỏ khi chuyển nhà. Gạo, muối, nước, lửa là tục có gốc từ chỗ coi bếp là trung tâm của nhà ở; giữ thì tốt, mang gạo mua mới hay ấm điện thay bếp than vẫn đúng ý. Các lời kiêng "không mang chổi cũ", "bỏ gương vỡ" có phần có lý là chuyện vệ sinh, an toàn; phần "mang vận cũ theo" là thêm thắt, không có cơ sở để nói nhà không làm theo sẽ gặp chuyện.

Phần chọn ngày giờ thuộc sách tuyển trạch; phần phương sửa chữa thuộc phép Huyền Không — hai phép khác nhau, các phái không thống nhất mọi chi tiết. Gia đình theo cách nào thì giữ trọn một cách, đừng gom kiêng của mọi nơi đến mức không làm được gì.

Việc nên làm

• Trước ngày chuyển vài tuần: lọc đồ theo ba thùng — mang, bỏ hoặc cho, chờ quyết.
• Đo cầu thang, chiếu nghỉ (nhà ống) hoặc thang máy (chung cư) trước khi quyết mang tủ, giường lớn.
• Tổng vệ sinh nhà mới, súc bể nước, thay lõi khoá trước khi mang đồ vào.
• Gói đồ thờ và giấy tờ riêng, người nhà cầm theo, không chất lên xe tải.
• Chuẩn bị thùng "đêm đầu tiên" đi cùng người.
• Giữ tục gạo, muối, nước đầy và đun ấm nước đầu tiên; ở chung cư không đốt than.
• Chọn ngày giờ vào ở bằng công cụ xem ngày; nhà mới có sửa chữa thì xem phi tinh năm 2027 trước khi khoan đục.

🗓️Xem ngày tốt xấu
Một ngày bất kỳ: hoàng đạo, trực, nhị thập bát tú, giờ tốt, việc nên tránh.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Hoàng Đế Trạch Kinh — phần tựa: "Trạch giả, nhân chi bản"; "Nhân nhân trạch nhi lập, trạch nhân nhân đắc tồn".
• Dương Trạch Tam Yếu — Triệu Cửu Phong; thuyết Môn, Chủ, Táo (đại ý).
• Ngọc Hạp Thông Thư bản Việt — mục chọn ngày nhập trạch, di cư (đại ý).
• Phi tinh năm 2027 tính bằng mã công cụ tinh bàn của aihuyenhoc (`PhiTinh::saoNam`, `PhiTinh::lichThang`): năm 2027 sao 9 nhập trung, Ngũ Hoàng chính Bắc, Nhị Hắc chính Tây; năm phi tinh đổi ở Lập Xuân 4/2/2027.