"Thầy" trên mạng: năm dấu hiệu của chiêu lừa tâm linh qua điện thoại và mạng xã hội

Lừa đảo xem bói online thường lộ ra qua năm dấu hiệu: phán một điều nặng rồi báo giá "giải"; ép chuyển khoản trong vài giờ; xin ảnh riêng hoặc giấy tờ tuỳ thân; kéo người xem sang ứng dụng, đường dẫn lạ; và doạ khi người xem muốn dừng. Gặp một dấu hiệu là nên chậm lại, gặp hai là nên dừng hẳn và giữ bằng chứng.

Vì sao trên mạng dễ bị lừa hơn ngoài đời

Kịch bản lừa bằng nỗi sợ thì đã cũ; chúng tôi phân tích bốn bước của nó ở bài bùa ngải, thầy pháp lừa đảo. Trên mạng, kịch bản ấy được ba thứ tiếp sức:

• Không có mặt người. Ngoài đời, người ta còn nhìn được ngôi đền, gặp được người trông nom. Trên mạng, một trang có ảnh khói hương, áo nâu, vài nghìn lượt thích có thể lập xong trong một buổi chiều, và biến mất trong một phút.
• Tốc độ. Từ tin nhắn đầu tiên đến lúc chuyển tiền có khi chỉ hai mươi phút. Không ai kịp hỏi người nhà.
• Đông người xem cùng lúc. Một buổi phát trực tiếp "xem bói miễn phí" là một cái lưới thả rộng: chỉ cần một vài người trong hàng nghìn người xem nhắn riêng là đủ.

Thêm vào đó, công cụ làm giả giọng nói, làm giả video đã rẻ đi nhiều. Đã có những trang mạo danh nhà sư, trụ trì có tiếng, dùng video cắt ghép để mời "xem duyên", "xem hạn" rồi dẫn sang tài khoản cá nhân. Một gương mặt quen trên màn hình không còn là bằng chứng rằng người đó đang nói chuyện với mình.

Năm dấu hiệu

1. Phán nặng trước, báo giá "giải" ngay sau

Câu đầu tiên là một tin xấu: "năm nay có hạn lớn", "có vong theo", "duyên bị chặn". Câu thứ hai là một bảng giá: lễ "giải", lễ "cắt", gói "giải nghiệp" chia theo mức. Khoảng cách giữa hai câu là thước đo rõ nhất. Một người đọc lá số nghiêm túc sẽ nói về xu hướng, về việc nên cẩn trọng, và không có gì để bán ở cuối câu.

2. Ép chuyển khoản gấp, vào tài khoản cá nhân

"Phải làm trước giờ Tý đêm nay", "thầy chỉ nhận ba người hôm nay". Tiền chuyển vào một tài khoản đứng tên người lạ, có khi đòi bằng thẻ cào điện thoại hay mã nạp trò chơi, những thứ gần như không thể đòi lại. Không có hoá đơn, không có tên cơ sở, không có địa chỉ.

3. Xin ảnh riêng, giấy tờ tuỳ thân, mã xác thực

Để "xem tướng" họ xin ảnh chân dung; để "xem kỹ" họ xin ảnh toàn thân, có khi ảnh nhạy cảm với lý do "xem nốt ruồi kín". Để "ghi tên vào sớ" họ xin ảnh căn cước hai mặt. Những thứ này về sau có thể bị dùng để tống tiền hoặc mở tài khoản giả. Mã xác thực một lần (OTP) ngân hàng gửi về thì không có lý do tâm linh nào cần đến, dù chỉ một lần.

4. Kéo sang ứng dụng, đường dẫn lạ

"Cài ứng dụng này để thầy gửi lá số", "bấm đường dẫn để nhận quẻ". Ứng dụng tải ngoài kho chính thức có thể đọc tin nhắn, chiếm quyền điện thoại. Đây là điểm mà lừa đảo tâm linh gặp lừa đảo công nghệ: phần "bói" chỉ là mồi, phần chính là chiếc điện thoại của người xem.

5. Doạ khi người xem muốn dừng

"Đã mở lễ mà bỏ ngang thì bị phản", "thầy sẽ đăng ảnh của bạn". Lời doạ thứ nhất giữ chân bằng nỗi sợ, lời doạ thứ hai giữ chân bằng xấu hổ. Cả hai đều cho thấy người bên kia không còn đóng vai thầy nữa, mà đang cưỡng ép.

Giữ bằng chứng thế nào cho dùng được

Nhiều người bị lừa xong thì việc đầu tiên làm là xoá hết tin nhắn cho đỡ xấu hổ, hoặc nhắn chửi rồi chặn. Cả hai đều làm mất dấu vết. Thứ tự nên làm:

1. Không nhắn thêm, không đối chất. Bên kia biết bị lộ thì xoá tài khoản ngay.
2. Chụp màn hình có ngữ cảnh: trang cá nhân (tên, đường dẫn, ngày lập nếu thấy), từng đoạn hội thoại có ngày giờ, bài đăng quảng cáo. Chụp cả phần đầu thanh địa chỉ nếu là trang web.
3. Xuất hoặc lưu lại toàn bộ cuộc trò chuyện bằng chức năng sẵn có của ứng dụng nhắn tin, nếu có. Ảnh chụp màn hình có thể bị nghi cắt ghép; bản xuất từ ứng dụng khó bác hơn.
4. Lưu chứng từ chuyển tiền: mã giao dịch, số tài khoản, tên chủ tài khoản, ngân hàng nhận, giờ chuyển.
5. Ghi âm cuộc gọi nếu họ còn gọi tới, và ghi tay một dòng tóm tắt: ai gọi, số nào, nói gì, lúc mấy giờ.
6. Gọi ngay tổng đài ngân hàng của mình nếu vừa chuyển tiền, đề nghị hỗ trợ tra soát, phong toả. Gọi càng sớm càng có cơ hội.
7. Trình báo công an nơi cư trú, mang theo toàn bộ những thứ trên (in ra và chép vào một thiết bị lưu trữ). Có thể báo thêm trang, tài khoản mạo danh cho chính nền tảng mạng xã hội để họ gỡ.

Những điều luật thường được nhắc tới trong các vụ này: lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174), hành nghề mê tín, dị đoan (Điều 320 Bộ luật Hình sự 2015). Việc định tội cụ thể thuộc về cơ quan điều tra.

Bị ảnh riêng doạ đăng: không trả tiền. Trả một lần thường mở ra lần đòi thứ hai. Giữ bằng chứng, báo công an và báo nền tảng để chặn việc phát tán.

Tự soi mình: AI và thầy của aihuyenhoc làm gì, không làm gì

Một site huyền học viết bài cảnh giác thì phải chịu được câu hỏi ngược: vậy còn các bạn thì sao? Đây là những nguyên tắc chúng tôi đặt cho chính mình, để người đọc có thước đo mà soi vào:

Bảng này không phải lời quảng cáo. Nó là danh sách mà bạn có thể dùng để bắt lỗi chính chúng tôi: nếu có tài khoản nào xưng là aihuyenhoc mà nhắn riêng xin chuyển khoản, xin ảnh, doạ hạn, thì đó không phải chúng tôi.

Và cũng cần nói thẳng giới hạn: AI đọc lá số chỉ sắp xếp lại những gì sách Tử Vi đã viết về các sao trên lá số của bạn. Nó không thấy được "vong", không biết trước tai nạn, không có quyền năng gì để "giải".

Sách cổ nói gì

Kinh Phạm Võng trong Trường Bộ Kinh, đại ý, liệt kê những cách kiếm sống mà người tu không làm: xem tướng, đoán điềm, xem ngày, đọc chú, làm phép cho người để lấy lợi, gọi đó là tà mạng. — Trường Bộ Kinh, Kinh Phạm Võng

Bình: cách đây hơn hai nghìn năm, ranh giới đã được vạch: đem chuyện thiêng ra đổi lấy tiền bằng nỗi sợ là sai từ gốc. "Thầy" mặc áo tu mà ra giá lễ giải qua tin nhắn là đi ngược lời kinh mà họ khoác lên. Đoạn kinh này được bàn kỹ ở bài Phật giáo nhìn bói toán thế nào.

Tuân Tử, thiên Phi Tướng, đại ý: xem hình tướng không bằng xét tâm, xét tâm không bằng chọn cách sống; hình tướng không thắng được tâm. — Tuân Tử, Phi Tướng

Bình: ngay trong truyền thống phương Đông đã có người phản bác nghề xem tướng từ thời Chiến Quốc. Câu này dùng được như một phép thử: người "thầy" nào chỉ nói về số phận mà không nói gì về cách sống của bạn, thì đang bán cho bạn nỗi sợ chứ không phải lời khuyên.

Đọc cho đúng mức

• Không phải mọi dịch vụ trên mạng đều là lừa. Có người đọc lá số nghiêm túc, có cơ sở rõ ràng, giá công khai. Năm dấu hiệu trên giúp tách hai loại, không nhằm vơ đũa cả nắm.
• Người bị lừa không phải người kém hiểu biết. Kẻ lừa nhắm đúng lúc người ta yếu nhất: vừa mất người thân, vừa đổ vỡ, vừa có tin bệnh. Vì sao lời phán mơ hồ vẫn nghe "đúng" đã có lời giải ở bài hiệu ứng Barnum.
• Thông tin pháp luật trong bài là thông tin chung, không thay ý kiến luật sư hay cơ quan điều tra.
• Cách thức lừa đổi rất nhanh. Năm dấu hiệu là phần khung ít đổi; chi tiết (tên ứng dụng, kiểu đường dẫn) thì năm nào cũng mới.

Việc nên làm

• Đặt với cha mẹ, ông bà một "câu hỏi chốt": trước khi chuyển tiền cho bất kỳ ai liên quan đến lễ, hạn, vong, hãy gọi một người trong nhà. Không cần giải thích, chỉ cần gọi.
• Tắt chế độ cho người lạ nhắn tin trực tiếp nếu ứng dụng cho phép, nhất là trên tài khoản của người lớn tuổi.
• Muốn tìm hiểu lá số, tự lập trên công cụ có giải thích nguồn gốc, đọc lời luận như đọc sách tham khảo, rồi tự hỏi những câu cụ thể.

Nguồn tham khảo

• Trường Bộ Kinh — Kinh Phạm Võng, đoạn về tà mạng, đại ý.
• Tuân Tử — thiên Phi Tướng, đại ý.
• Bộ luật Hình sự nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) — Điều 174, Điều 320, đại ý.