Bùa ngải, "thầy pháp": nhận diện lừa đảo trước khi mất tiền, và làm gì khi bị doạ

Lừa đảo bùa ngải là khi một người xưng "thầy pháp", "thầy bùa" dùng nỗi sợ (bệnh tật, hạn, "vong theo", "bị yểm") hoặc nỗi mong (giữ chồng, đòi nợ, cầu con) để lấy tiền, mỗi lần một nhiều hơn. Dấu hiệu chung: doạ trước, đòi tiền gấp, bắt giữ bí mật, và kết quả không bao giờ kiểm được. Bị doạ hoặc mất tiền, hãy giữ bằng chứng và báo công an.

Vì sao chúng tôi viết bài này

aihuyenhoc.com viết về Tử Vi, Kinh Dịch, phong thuỷ như di sản tri thức. Chính vì thế, chúng tôi thấy rõ nhất cái giá của những kẻ đội lốt huyền học để lừa tiền: người bị lừa thường là người đang đau, đang rối, đang sợ. Một site huyền học nghiêm túc phải nói thẳng: không có lá bùa nào đáng giá bằng một cuộc gọi cho người thân trước khi chuyển tiền.

Bài này không bàn bùa có linh hay không. Nó chỉ trả lời một câu: làm sao nhận ra một kịch bản lừa, dù người đứng sau là "thầy" ở chùa núi hay "thầy" trên mạng.

Kịch bản chung: bốn bước lặp lại

Đọc các vụ việc báo chí từng đưa, kịch bản lừa bùa ngải gần như luôn đi theo bốn bước:

1. Mở cửa bằng một nỗi lo có thật. Con hay ốm, chồng có dấu hiệu ngoại tình, làm ăn thua lỗ, vừa có người nhà mất. "Thầy" không tạo ra nỗi lo; họ tìm đến người đang có nó.
2. Phóng to nỗi lo thành tai hoạ. "Nhà bị yểm", "có vong theo", "phạm hạn nặng", "duyên âm đeo bám". Câu doạ luôn đi kèm thời hạn: "trong tháng này", "trước rằm".
3. Đưa ra lối thoát có giá. Một lễ "trục vong", "giải nghiệp", "cắt duyên âm", một lá bùa, một chậu "ngải", một bộ đồ lễ. Lần đầu giá vừa phải để người ta dễ gật.
4. Tăng dần. Lễ đầu "chưa đủ", "vong mạnh quá", "phải làm thêm lễ lớn", rồi "nếu dừng giữa chừng thì phản tác dụng". Người bị lừa đã bỏ tiền thì càng khó dừng, vì dừng là thừa nhận mình bị lừa.

Bước bốn là bước gây thiệt hại lớn nhất. Nhiều vụ bắt đầu bằng vài trăm nghìn đồng, kết thúc bằng tiền vay mượn, bán tài sản.

Bảy dấu hiệu để dừng lại ngay

Chỉ cần gặp hai dấu hiệu trở lên trong cùng một lời mời, hãy coi đó là kịch bản lừa cho tới khi có bằng chứng ngược lại.

Những màn "chứng minh" thường gặp

Kẻ lừa cần một khoảnh khắc khiến người xem "tận mắt thấy". Các trò phổ biến đều đã bị nhiều người làm ảo thuật và giáo viên hoá học vạch ra: quả trứng đã bị xử lý từ trước; nước trong chén đổi màu do pha sẵn chất chỉ thị; tờ giấy tẩm hoá chất tự bốc cháy khi khô; con búp bê, nắm tóc, mảnh vải được cài sẵn rồi "đào" lên trong vườn nhà nạn nhân. Chúng tôi không mô tả cách làm, chỉ nói điều cốt lõi: thứ bạn thấy tận mắt có thể đã được dàn dựng trước khi bạn đến.

Còn chữ "ngải": nhiều chậu "ngải" rao bán trên mạng thật ra là cây họ Gừng (nghệ, địa liền, các loại củ) bán với giá gấp hàng chục lần, kèm lời đồn "phải cho uống máu", "phải kiêng". Chuyện ngải gắn với vùng Thất Sơn (An Giang) là một lớp truyền thuyết dân gian; câu chuyện đó không biến chậu cây trên mạng thành vật có phép.

Thầy online: kịch bản cũ, công cụ mới

Từ khi có mạng xã hội, kịch bản bốn bước được đóng gói lại:

• Trang cá nhân đẹp: ảnh áo pháp, khói hương, hàng trăm bình luận "cảm ơn thầy" (nhiều tài khoản mới lập, viết giống nhau).
• Livestream đọc tên người đang xem: "bạn tên H. đang có hạn", người xem nhắn lại là sập bẫy. Cơ chế này giống hệt hiệu ứng Barnum: lời đoán chung chung mà ai nghe cũng thấy đúng mình.
• Xin đủ thông tin: họ tên, ngày giờ sinh, địa chỉ, ảnh chân dung, có khi cả ảnh căn cước. Những thứ này có thể bị dùng cho việc khác ngoài "xem bói".
• Chuyển khoản vào tài khoản cá nhân đứng tên người lạ, xong việc thì chặn liên lạc.

Phần dấu hiệu riêng của dịch vụ xem bói qua mạng có bài cảnh giác xem bói online; chuyện "duyên âm" có bài duyên âm và những lời mời cắt duyên.

Khi đã bị doạ hoặc mất tiền

Đây là phần quan trọng nhất của bài.

1. Dừng chuyển tiền ngay, dù "thầy" nói dừng giữa chừng sẽ "phản". Lời doạ ấy là một phần của kịch bản.
2. Kể cho một người thân tin cậy. Kẻ lừa sống nhờ sự im lặng; một người ngoài cuộc thường nhìn ra ngay.
3. Giữ bằng chứng: tin nhắn, ghi âm cuộc gọi, ảnh chụp màn hình trang cá nhân, biên lai chuyển khoản, số tài khoản nhận tiền.
4. Báo ngân hàng để đề nghị phong toả nếu vừa chuyển tiền.
5. Trình báo công an nơi cư trú. Hành vi dùng thủ đoạn gian dối để lấy tiền có thể cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015); doạ dẫm để lấy tiền có thể là cưỡng đoạt tài sản (Điều 170); Bộ luật cũng có riêng tội hành nghề mê tín, dị đoan (Điều 320). Có dấu hiệu nguy hiểm, gọi 113.

Nhiều người ngại trình báo vì xấu hổ. Hãy nhớ: kẻ lừa chọn đúng lúc người ta yếu lòng nhất. Bị lừa trong hoàn cảnh ấy không phải vì kém hiểu biết.

Sách cổ nói gì

Kinh Phạm Võng trong Trường Bộ Kinh, đại ý, kể những cách mưu sống mà người tu không làm: xem tướng tay chân, đoán điềm mộng, xem ngày, đọc thần chú, làm bùa chú để hại hay để giúp người, coi đó là tà mạng, tức là kiếm sống không chân chính. — Trường Bộ Kinh, Kinh Phạm Võng

Bình: hơn hai nghìn năm trước, kinh Phật đã tách việc tu hành với việc đem huyền thuật ra làm nghề kiếm tiền. Một người tự xưng tu ở chùa mà ra giá lễ "trục vong", bán bùa, là đi ngược lại chính lời kinh. Bài Phật giáo nhìn bói toán thế nào bàn kỹ đoạn kinh này.

Đọc cho đúng mức

• Không phải mọi thực hành tâm linh đều là lừa. Đi chùa, đi đền, hầu đồng ở nơi có truyền thống, cúng giỗ, xin quẻ đầu năm là sinh hoạt văn hoá. Ranh giới nằm ở chỗ: có doạ không, có ép tiền không, có giữ bí mật không.
• Bài này không khẳng định bùa có hay không có hiệu lực; nó chỉ chỉ ra các kịch bản lừa tiền đã lặp lại rất nhiều lần.
• Thông tin pháp luật ở trên là thông tin chung; mỗi vụ việc cụ thể do cơ quan điều tra xác định.
• Một dấu hiệu y tế (người nhà nói "nghe thấy tiếng", mất ngủ kéo dài, thay đổi hành vi đột ngột) cần được bác sĩ khám trước khi nghĩ tới "vong". Kẻ lừa rất hay nhắm vào gia đình có người bệnh tâm thần chưa được chẩn đoán.

Việc nên làm

• Đặt một quy tắc trong gia đình: mọi khoản chi cho lễ lạt vượt mức cả nhà đã thống nhất phải bàn với một người khác trước khi chuyển.
• Chia sẻ bảng bảy dấu hiệu ở trên cho cha mẹ lớn tuổi, những người hay xem livestream.
• Không gửi ảnh căn cước, ảnh chân dung, ngày giờ sinh cho tài khoản lạ.
• Có người nhà đang bị cuốn vào, đừng chỉ trích; hãy ngồi cùng họ đọc lại tin nhắn với "thầy", chỉ ra từng câu doạ.

Nguồn tham khảo

• Trường Bộ Kinh — Kinh Phạm Võng (Brahmajāla Sutta), đoạn về tà mạng, đại ý.
• Bộ luật Hình sự nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) — Điều 170, 174, 320, đại ý.