Phong thủy sân vườn: cổng, sân, nước, cây, đá xếp theo thứ tự nào

Phong thủy sân vườn nên làm theo thứ tự mà Hoàng Đế Trạch Kinh đã nêu khi ví ngôi nhà với thân người: thế đất là thân thể, nước là huyết mạch, đất là da thịt, cây cỏ là lông tóc, nhà là áo, cổng cửa là mũ đai. Nghĩa là xử lý cốt nền và thoát nước trước, rồi lát nền, trồng cây, cuối cùng mới làm cổng. Phần lớn nhà Việt làm ngược.

Sáu tầng của một khu nhà theo Hoàng Đế Trạch Kinh

Hoàng Đế Trạch Kinh là sách nhà ở mang tên Hoàng Đế, văn bản hiện còn được nhiều nhà nghiên cứu cho là hình thành muộn hơn nhiều so với tên gọi (khoảng đời Đường – Tống trở về sau). Trong sách có một đoạn ví ngôi nhà với một con người (nguyên văn ở mục sách cổ). Đoạn này thường được trích như một câu đẹp, ít ai để ý nó là một danh sách có thứ tự, đi từ trong ra ngoài, từ gốc ra ngọn:

Vì sao thứ tự này quan trọng

Ở Việt Nam, người làm nhà thường bắt đầu từ thứ dễ thấy nhất: cổng, trụ cổng, đôi vật đặt hai bên cổng. Theo đoạn sách trên, cổng là "mũ đai", tức thứ khoác lên sau cùng. Một người đội mũ đẹp mà thân yếu, máu huyết không thông thì cái mũ không cứu được gì. Một khu nhà có cổng đẹp mà sân ngập, nước đọng, cây đổ vào mái thì cũng vậy.

Thứ tự này trùng khít với thứ tự thi công hợp lý: san nền và làm thoát nước trước (đào xới một lần), rồi lát mặt, rồi trồng cây (không bị xe vật liệu đè), cuối cùng mới làm cổng (không bị xe chở đất làm sứt). Đó lại là chỗ một sách nhà ở cổ nói đúng một điều mà kỹ thuật hôm nay vẫn thấy đúng.

Bước 1 — Thế đất: cốt nền và bốn phía

Trước khi nghĩ tới cây hay nước, nhìn ba điều:

• Cốt nền so với đường và nhà bên. Khu đất trũng hơn đường thì mọi thứ sau đều phải lo chống ngập. Các sách loan đầu chê đất "trước cao sau thấp" vì nước dồn vào nhà; đây là chuyện thật ở phố hay ngập. Bài nền nhà cao hơn mặt đường bao nhiêu có số đo.
• Phía sau có "tựa" không. Loan đầu muốn phía sau kín và cao hơn phía trước. Với nhà vườn: tường sau cao, hàng cây cao phía sau; với nhà phố: tường hậu đặc, không để trống cả mảng.
• Bốn phía có gì. Nhà cao hơn hẳn chắn trước mặt, góc nhọn công trình chĩa vào, đường đâm thẳng vào cổng là những thứ cần biết trước khi bố trí sân; có thể dùng sân, cây, cổng để xử lý (bài nhà xung quanh, ngõ vào nhà dài).

Bước 2 — Nước: thoát trước, cảnh sau

"Huyết mạch" của khu nhà là nước. Thứ tự đúng là thoát nước mưa trước, nước cảnh sau.

• Nước mưa: mặt sân dốc 1 – 2% về rãnh, rãnh dẫn ra cống; không để chỗ nào đọng sau mưa. Đây là điều kiện để mọi thứ khác bền.
• Nước ngầm, giếng, bể phốt: giếng khoan, giếng đào phải xa bể phốt; kiêng giếng đối cửa là quan niệm đời sau, còn khoảng cách tới bể phốt là chuyện vệ sinh thật (bài vị trí đào giếng).
• Nước cảnh: ao, hồ, bể cá, bể bơi. Loan đầu ưa nước phía trước, ôm vòng, chảy chậm; Huyền Không đặt nước theo sao. Ba bài riêng: ao, hồ nước trước nhà, hồ cá Koi, bể bơi.

Hoàng Đế Trạch Kinh trong đoạn "năm điều thực" có nhắc chuyện rãnh nước trong nhà chảy về phía Đông Nam (đại ý). Ở phần lớn Việt Nam, địa hình đổ về biển phía Đông và Đông Nam, nên rãnh thoát theo hướng ấy thường cũng là hướng thuận địa hình. Đừng đào ngược dốc chỉ để nước "đi đúng phương".

Bước 3 — Đất: mặt sân, lối đi, bậc

"Da thịt" là lớp mặt: gạch, đá, cỏ, sỏi, bậc lên nhà.

• Sân trước là minh đường của nhà phố: thoáng, phẳng, sáng (bài sân trước nhà).
• Lối đi từ cổng vào nhà nên uốn nhẹ khi sân đủ rộng, rộng tối thiểu 0,8 – 1 m, vật liệu chống trơn (bài lối đi từ cổng vào nhà).
• Bậc tam cấp cao 16,5 – 18 cm, mặt 28 – 30 cm, số bậc lẻ nếu theo tục (bài bậc tam cấp).
• Chỗ để xe ở nhà phố thường chiếm luôn sân trước hoặc tầng trệt; bài gara ô tô tầng một nhà phố bàn cách tách lối người đi.

Bước 4 — Cây cỏ và đá

"Lông tóc" là lớp che phủ: cây che nắng, chắn gió, làm mát; đá là "núi" thu nhỏ trong sân.

• Cây sau và hai bên, thoáng phía trước là bố cục loan đầu: cây cao làm chỗ tựa phía sau, hàng cây thấp hai bên như Thanh Long, Bạch Hổ, phía trước để trống đón sáng.
• Hàng rào xanh hay tường đặc: "kín" theo sách không nhất thiết là tường gạch, một hàng rào cây dày cũng kín (bài hàng rào cây xanh).
• Cây giữa sân: lối chiết tự "cây trong khung là chữ Khốn" là cách đọc dân gian; phần thật là rễ làm nứt sân, lá rụng vào rãnh (bài cây giữa sân).
• Đá cảnh: khối đá lớn cần móng chống đổ, nhất là ở nhà có trẻ (bài đá cảnh trong sân).
• Sân nhỏ, sân thượng: gói sơn – thủy – mộc vào 10 – 20 m², hoặc lên mái với bài toán chống thấm, tải trọng (bài sân vườn nhà phố nhỏ, vườn sân thượng).

Bước 5 — Nhà: mái hiên, cửa sổ

Nhà là "áo" của khu đất: nó phải vừa với sân. Hai chỗ nối nhà với sân là mái hiên và cửa sổ.

• Mái hiên là chỗ đệm trước cửa: vươn đủ để che mưa hắt, che nắng chiều (bài mái hiên trước nhà).
• Cửa sổ là cửa phụ của khí: hướng Đông Nam đón gió mùa hè, hướng Tây cần che nắng (bài hướng cửa sổ); cửa sổ nhìn thẳng sang nhà bên là chuyện riêng tư hơn là lý khí (bài cửa sổ đối diện nhà hàng xóm).

Bước 6 — Cổng cửa: mũ đai sau cùng

Cổng làm sau cùng, nhưng vị trí cổng nên định từ đầu, vì nó quyết định lối đi, sân, chỗ để xe:

• Cổng đặt ở đâu: sách dương trạch xét cổng theo phương vị so với tâm nhà; nhà tọa Bắc mở cổng góc Đông Nam là ví dụ kinh điển (bài cổng nhà hướng nào).
• Cổng thẳng hay lệch cửa: loan đầu ưa lệch nhẹ; nhà phố sân hẹp dùng bồn cây là đủ (bài cổng lệch cửa chính).
• Trụ, mái, cánh cổng: trụ là khối đặc đo thước 42,9 cm, lòng cổng đo thước 52,2 cm (bài trụ cổng, mái cổng, kích thước cổng nhà); cánh mở vào hay ra (bài cánh cổng mở vào hay ra).
• Đèn cổng: ánh sáng ấm, đèn cảm biến, không rọi thẳng vào cửa sổ nhà bên (bài đèn cổng, đèn sân vườn).

Ngũ hư, ngũ thực: sân rộng quá cũng là "hư"

Hoàng Đế Trạch Kinh có một đoạn nổi tiếng về năm điều hư và năm điều thực của nhà ở. Đại ý:

Ba điều trong bảng nói thẳng về sân vườn:

• "Cổng lớn mà nhà nhỏ": cổng to, trụ cao quá cỡ so với ngôi nhà là "hư". Đây là lời nhắc cho kiểu nhà phố làm cổng sắt hoành tráng trước một căn nhà ba tầng hẹp.
• "Tường rào không kín": không có nghĩa phải xây tường cao đặc; hàng rào cây dày, có cổng đóng mở rõ ràng là đủ.
• "Sân vườn quá rộng so với nhà": khu đất mênh mông mà nhà bé, sân bỏ hoang, cỏ mọc um tùm là "hư". Ngược với quan niệm "sân càng rộng càng tốt". Ý sách là cân đối và có người chăm: sân rộng mà được dùng, được chăm thì không phải hư.

Đọc bảng này như lời khuyên về tỷ lệ và sự chăm sóc, không như lời phán về tiền bạc.

Lý khí: Bát Trạch ít bàn sân, Huyền Không xét theo sao

Bát Trạch chủ yếu xét cửa, phòng, bếp theo quẻ; ngoài sân, phái này gần như chỉ xét vị trí cổng (bài cổng đã dẫn). Ao hồ, cây đá không phải đối tượng chính của Bát Trạch Minh Kính.

Huyền Không thì xét sân vườn kỹ: chỗ có nước (động) và chỗ có núi, đá, cây cao (tĩnh) đặt theo sao của từng cung. Lời khuyên chung của phái: nước ở cung có hướng tinh vượng hoặc sinh, chỗ cao ở cung có sơn tinh vượng hoặc sinh.

Trong vận 9 (2024 – 2043), tính bằng công cụ tinh bàn Huyền Không của site cho cả 24 sơn: mọi nhà vào ở trong vận này đều có hai sao vượng 9 dồn về cùng một phía, hoặc phía trước (song tinh đáo hướng), hoặc phía sau (song tinh đáo tọa). Ví dụ:

Phái này còn có phép linh thần: vận 9, nước đặt ở phương Bắc được coi là hợp vận.

Lịch làm sân vườn năm 2027

Đào hồ, khoan giếng, đổ móng trụ cổng, đào gốc cây lớn đều là động thổ. Năm Đinh Mùi 2027, các phương các thầy khuyên tránh động thổ (tính từ tâm khu đất):

Chi tiết độ số ở bài Tam Sát, Thái Tuế, Tuế Phá 2027 và Ngũ Hoàng 2027. Phương Đông, Đông Nam, Nam và Tây Bắc không vướng các thần sát trên trong năm 2027. Việc nhẹ như cắt tỉa cây, sơn lại cổng, thay đèn không thuộc diện kiêng.

Sách cổ nói gì

Nhà lấy hình thế làm thân thể, lấy suối nước làm huyết mạch, lấy đất đai làm da thịt, lấy cây cỏ làm lông tóc, lấy nhà cửa làm áo quần, lấy cổng ngõ làm mũ đai. Được như vậy thì mọi sự đoan trang, là bậc tốt nhất. — Hoàng Đế Trạch Kinh

Bình: đoạn này không nói "cái nào quan trọng hơn", nhưng thứ tự từ thân thể ra mũ đai đã cho thấy ý ấy. Đọc nó như một quy trình: lo cái gốc trước, cái trang sức sau.

Hoàng Đế Trạch Kinh, đại ý, đoạn ngũ hư ngũ thực: nhà rộng người ít, cổng lớn nhà nhỏ, tường rào không kín, giếng bếp sai chỗ, đất rộng nhà ít sân quá rộng là năm điều hư; nhà nhỏ người đông, nhà lớn cổng nhỏ, tường rào kín, nhà nhỏ gia súc nhiều, rãnh nước chảy về Đông Nam là năm điều thực. — Hoàng Đế Trạch Kinh

Táng Thư, đại ý: khí cưỡi gió thì tan, gặp nước thì dừng; người xưa làm cho khí tụ lại. — Táng Thư

Tuyết Tâm Phú, đại ý, ưa nước ôm vòng chảy chậm trước mặt, chê nước thẳng, nước đọng. — Tuyết Tâm Phú

Thẩm Thị Huyền Không Học, đại ý, đặt nước và núi theo sao của từng cung trong vận. — Thẩm Thị Huyền Không Học

Đọc cho đúng mức

• Hoàng Đế Trạch Kinh mang tên Hoàng Đế theo truyền thống; văn bản hiện còn hình thành muộn hơn nhiều. Đọc như một sách nhà ở đời sau có giá trị, không như lời của một vị vua thời thượng cổ.
• Ngũ hư ngũ thực là cách nói về cân đối và chăm sóc; vài điều (gia súc nhiều) thuộc về đời sống nông nghiệp xưa, không áp nguyên văn vào nhà phố.
• Bát Trạch và Huyền Không đọc sân vườn rất khác nhau; bài này đưa cả hai để bạn biết mình đang theo lớp nào.
• Ví dụ tinh bàn chỉ đúng cho nhà tọa Tý hoặc tọa Ngọ vào ở trong vận 9; nhà khác cần lập riêng.
• An toàn (hồ nước có trẻ nhỏ, cây lớn sát mái, đá dựng cao, điện ngoài trời) đi trước mọi lời khuyên phong thủy.

Việc nên làm

• Làm theo thứ tự: cốt nền và thoát nước, mặt sân và lối đi, cây và đá, nhà và hiên, cổng sau cùng. Định vị trí cổng từ đầu, làm cổng sau cùng.
• Kiểm tỷ lệ: cổng không quá to so với nhà; sân rộng thì phải có kế hoạch dùng và chăm.
• Nếu theo Huyền Không: lập tinh bàn, đánh dấu cung có hướng tinh 9, 1 (đặt nước) và sơn tinh 9, 1 (đặt chỗ cao).
• Năm 2027: lên lịch đào, khoan, đổ móng tránh phương Bắc, Tây, đoạn Mùi – Thân của Tây Nam và đoạn Sửu của Đông Bắc.

Hoàng Đế Trạch Kinh ví cây cỏ với lông tóc của ngôi nhà. Nếu muốn một vật nhỏ trong sân nhắc mình chăm lớp xanh ấy đều đặn, nhiều người chọn món hành Mộc. Nó là biểu tượng; việc tưới, tỉa, dọn lá mới là chăm sóc thật.

Nguồn tham khảo

• Hoàng Đế Trạch Kinh — đoạn so nhà với thân người (nguyên văn Hán Việt theo bản thông hành) và đoạn ngũ hư ngũ thực (đại ý).
• Táng Thư, gắn tên Quách Phác — đại ý.
• Tuyết Tâm Phú, gắn tên Bốc Tắc Nguy — đại ý.
• Thẩm Trúc Nhưng, Thẩm Thị Huyền Không Học — đại ý.
• Kiểu cục 24 sơn trong vận 9, tinh bàn ví dụ và sao năm 2027 tính bằng công cụ aihuyenhoc.com; các phương tránh động thổ 2027 theo bài Tam Sát, Thái Tuế, Tuế Phá 2027 của site.