Đo hướng nhà sai ở đâu: sắt thép, xe máy, tủ lạnh và tường bê tông cốt thép

Đo hướng nhà sai chủ yếu vì đứng quá gần sắt thép: xe máy, cửa cuốn, cổng sắt, cột bê tông cốt thép, tủ lạnh. Ảnh hưởng của chúng giảm rất nhanh theo khoảng cách, nên lùi ra vài bước là khác hẳn. Lỗi lớn thứ hai là cầm máy lệch so với tường. Cách chữa: đo ở nhiều điểm, bỏ điểm lạc, rồi lấy số giữa.

Ba loại sai, ba độ lớn khác nhau

Trước khi đổ lỗi cho chiếc la kinh hay chiếc điện thoại, nên biết sai số đến từ đâu và lớn cỡ nào:

Hai dòng cuối không phải chuyện dụng cụ. Bắc từ và Bắc thật chênh nhau khoảng 1,7 độ ở Hà Nội, 0,6 độ ở TP.HCM (bài độ từ thiên ở Việt Nam). Còn lấy mặt nào làm hướng nhà là câu hỏi của phái, xem bài xác định hướng nhà. Bài này đi vào hai dòng đầu, vì đó là chỗ một lần đo cẩn thận có thể sửa được.

Vì sao khoảng cách quan trọng hơn chiếc máy

Kim la kinh và chip từ kế trong điện thoại đều chỉ theo thành phần nằm ngang của từ trường tại chỗ đứng. Theo mô hình từ trường WMM2025, thành phần này ở Việt Nam vào khoảng 38.800 nano Tesla ở Hà Nội, 40.200 ở Đà Nẵng, 41.200 ở TP.HCM. Một khối sắt gần đó cộng thêm từ trường của riêng nó; kim chỉ theo tổng của hai thứ và lệch đi một góc.

Một vật sắt nhỏ gọn (khối động cơ, cái tủ lạnh, cuộn dây trong loa) đứng xa thì cư xử gần như một thanh nam châm, gọi là lưỡng cực từ. Từ trường của lưỡng cực giảm theo lập phương khoảng cách: xa gấp đôi thì yếu đi tám lần, xa gấp ba thì yếu đi hai mươi bảy lần. Giả sử ở cách một mét, vật ấy làm kim lệch 10 độ. Tính theo quy luật đó:

Đây là phép tính minh hoạ, không phải số đo một chiếc xe cụ thể. Nhưng nó cho thấy điều cốt lõi: lùi từ nửa mét ra hai mét làm sai số giảm hàng chục lần, trong khi đổi từ điện thoại sang la kinh đắt tiền thì không thay đổi gì nếu vẫn đứng nguyên chỗ cũ.

Một ngoại lệ cần nhớ: vật dài như cửa cuốn, hàng rào sắt, dầm thép chạy dọc mặt tiền thì không giảm nhanh như vậy. Một dãy dài gồm nhiều "thanh nam châm" xếp liền, đứng cạnh nó thì từ trường chỉ giảm theo bình phương khoảng cách. Với cửa cuốn, lùi một hai bước chưa đủ; nên ra hẳn giữa vỉa hè.

Từng thủ phạm trong nhà Việt

Xe máy. Ngoài khung và khối động cơ bằng thép, trong xe còn có nam châm vĩnh cửu ở bộ phát điện. Một hàng xe dựng trước nhà phố là nguồn nhiễu mạnh ngay chỗ người ta hay đứng đo nhất.

Cửa cuốn, cổng sắt, khung cửa, song sắt. Vật dài, như đã nói ở trên. Đứng ngay ngưỡng cửa cuốn để đo là đặt máy vào chỗ nhiễu nhất của cả mặt tiền.

Bê tông cốt thép. Thép trong cột, dầm, sàn bị từ trường Trái Đất làm nhiễm từ, và thường mang sẵn từ tính còn lại từ lúc gia công. Từng cây thép nhỏ, nhưng cả một khung nhà thì không nhỏ. Trong nhà phố, giữa phòng thường đỡ hơn sát cột; trong chung cư, cả căn hộ nằm trong lồng thép, nên số đo bên trong rất khó tin.

Tủ lạnh, máy giặt, loa, lò vi sóng. Vỏ thép cộng động cơ. Riêng tủ lạnh còn có dải nam châm trong ron cửa; dải này mạnh ở sát mặt cửa nhưng giảm rất nhanh.

Đồ trên người. Chìa khoá, đồng hồ cơ, khoá thắt lưng, ốp điện thoại có nam châm, giá hít trên xe. Chúng nhỏ nhưng nằm sát dụng cụ đo nhất. Ốp nam châm đủ làm số đo điện thoại vô nghĩa.

Phép thử năm điểm: tự làm trong hai mươi phút

Cách duy nhất để biết nhà mình nhiễu tới đâu là đo cùng một hướng ở nhiều chỗ. Năm điểm dưới đây cố ý gồm cả chỗ tốt lẫn chỗ xấu, để bạn thấy tận mắt.

Giữ một hướng chuẩn. Cái khó là đứng ở năm chỗ mà vẫn đo cùng một hướng. Mẹo của thợ: mạch gạch lát nền gần như luôn song song tường. Trong nhà, áp cạnh la kinh hay cạnh điện thoại dọc theo một mạch gạch; ngoài sân, căng một sợi dây song song mép tường mặt tiền rồi áp theo sợi dây.

Năm điểm đo:

1. Giữa phòng khách, xa tủ lạnh, loa, cột ít nhất hai mét.
2. Sát ngưỡng cửa chính (nếu có cửa cuốn thì ngay dưới cửa cuốn).
3. Ngoài vỉa hè hoặc sân, cách mặt tiền ba tới năm mét, xa xe dựng.
4. Cạnh xe máy, cách khối máy khoảng nửa mét.
5. Sát một cột bê tông, cách mặt cột chừng ba mươi phân.

Mỗi điểm đo hai lần (nhấc máy lên, đặt lại), ghi vào bảng:

Đọc bảng. Điểm 3 thường là điểm sạch nhất nên lấy làm mốc. Theo quy luật ở trên, điểm 4 và điểm 5 thường lệch nhiều nhất; điểm 2 tuỳ cửa; điểm 1 tuỳ nhà. Nếu điểm 1 và điểm 3 khớp nhau trong vòng hai độ, chỗ giữa phòng nhà bạn dùng được cho những lần đo sau. Nếu chính điểm 3 cũng nghi ngờ, kiểm nó bằng ảnh vệ tinh theo bài đo hướng nhà bằng bản đồ vệ tinh.

Phép thử này còn có một lợi ích phụ: sau một lần thấy số nhảy hai chục độ chỉ vì đứng cạnh xe máy, không ai còn tin một con số đo vội ở cửa nhà nữa.

Lấy trung bình cho đúng: hai cái bẫy

Đo nhiều điểm xong, cách gộp số cũng có bẫy.

Bẫy thứ nhất: trung bình cộng bị điểm lạc kéo đi. Ba số 152, 154, 171 cho trung bình 159 độ, nhưng số 171 rõ ràng là điểm bị nhiễu. Nên bỏ điểm lạc rồi mới gộp, hoặc dùng số giữa (trung vị): xếp theo thứ tự, lấy số đứng giữa. Ba số trên có số giữa là 154, gần sự thật hơn nhiều.

Bẫy thứ hai: số quanh chính Bắc. Hai lần đo 358 và 4 độ, cộng lại chia đôi ra 181 độ, tức là hướng Nam. Thật ra hai số ấy chỉ cách nhau sáu độ, quanh chính Bắc, và trung bình đúng là 1 độ. Với nhà hướng gần Bắc (Nhâm, Tý, Quý), trước khi cộng hãy đổi các số nhỏ thành số lớn hơn 360 (4 thành 364), cộng chia rồi trừ 360 nếu vượt.

Đo tới đâu thì dừng

Không cần đo mãi. Điều cần biết là số đo của mình có đủ chắc để biết nhà thuộc sơn nào không. Gọi độ tản là chênh lệch giữa số lớn nhất và nhỏ nhất của các điểm sạch:

Ranh giới từng sơn và vùng kiêm có ở bài bảng độ 24 sơn. Nhà nằm sát đường ranh giới thì đọc thêm bài không vong tuyến.

Sách cổ nói gì

Thẩm Quát đời Bắc Tống, trong Mộng Khê Bút Đàm, tả bốn cách đặt kim nam châm: thả nổi trên mặt nước, đặt trên móng tay, đặt trên miệng bát, treo bằng một sợi tơ. Đại ý ông nhận xét: thả nước thì kim chao đảo; đặt trên móng tay hay miệng bát thì kim xoay nhanh nhưng mặt cứng trơn nên dễ rơi; không bằng treo sợi tơ là tốt nhất. — Thẩm Quát, Mộng Khê Bút Đàm (đại ý)

Bình: chín trăm năm trước, người quan sát kỹ nhất về kim từ đã không hỏi "kim nào tốt" mà hỏi "đặt kim thế nào thì nó yên và không bị níu". Câu hỏi ấy vẫn là câu hỏi đúng hôm nay. Thứ níu kim của ông là ma sát và mặt nước chao; thứ níu kim của chúng ta là chiếc xe máy, cánh cửa cuốn và khung thép trong tường.

Đọc cho đúng mức

• Bảng góc lệch theo khoảng cách là phép tính minh hoạ theo quy luật lưỡng cực, với một giả định 10 độ ở một mét. Vật thật có hình dạng, hướng nhiễm từ khác nhau; số thật phải đo tại chỗ.
• Nhiễu không cộng dồn đơn giản. Hai vật sắt hai bên có thể làm lệch ngược chiều nhau và "trông như" không nhiễu. Đó là lý do một điểm đo khớp với bản đồ vẫn quý hơn mười điểm đo trong nhà.
• La kinh không chống nhiễu tốt hơn điện thoại; nó chỉ dễ áp sát tường và dễ đọc hơn. Phép thử chất lượng kim có ở bài la kinh các loại.
• Số đo chỉ trả lời "nhà quay về đâu". Nhà ấy tốt xấu thế nào là chuyện của phép đọc sau đó, và các phái đọc khác nhau.

Việc nên làm

1. Tháo ốp nam châm, bỏ chìa khoá ra khỏi túi trước khi đo.
2. Làm phép thử năm điểm một lần cho nhà mình; ghi lại điểm nào tin được.
3. Từ đó về sau, đo ở các điểm sạch, mỗi lần ít nhất ba số, bỏ điểm lạc, lấy số giữa.
4. Ghi số đo kèm chú thích "từ" hay "thật", ngày đo, chỗ đứng.
5. Số giữa sát ranh giới sơn thì kiểm bằng ảnh vệ tinh trước khi lập tinh bàn.

🧲La bàn số đo hướng nhà
Cầm điện thoại đứng nhìn ra cửa: máy đọc số độ, ra 24 sơn, trạch, hợp mệnh, phi tinh năm ở hướng nhà.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Thẩm Quát — Mộng Khê Bút Đàm, đoạn bàn bốn cách đặt kim từ (đại ý).
• Mô hình Từ trường Thế giới WMM2025 (NOAA NCEI và BGS) — thành phần nằm ngang của từ trường ở Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM, tính bằng bộ hệ số chính thức cho cuối năm 2026.
• Định luật từ trường của lưỡng cực từ và của dãy lưỡng cực (vật lý đại cương) — dùng cho bảng góc lệch minh hoạ.