Đại không vong, tiểu không vong: những đường ranh giới bị kiêng trên la kinh

Không vong tuyến là những đường ranh giới trên vòng 24 sơn mà nhà hay mộ quay đúng vào thì bị kiêng. Đại không vong là 8 đường ranh giới giữa hai quẻ, như 22,5 hay 67,5 độ; tiểu không vong là 16 đường ranh giới giữa hai sơn trong cùng một quẻ. Lý do kiêng: hướng nằm trên ranh giới thì khí hai bên lẫn nhau, không luận được thuộc sơn nào.

Hai mươi bốn đường, chia ba loại

Vòng 24 sơn có đúng 24 đường ranh giới, mỗi đường cách nhau 15 độ, nằm ở các số 7,5, 22,5, 37,5… độ (theo vòng chính châm). Cách gọi phổ thông chia làm hai: 8 đường giữa hai quẻ là đại không vong, 16 đường còn lại là tiểu không vong.

Nhưng soát với bảng âm dương 24 sơn của phái Huyền Không (bảng ở bài 24 sơn hướng) thì thấy 24 đường chia đều thành ba loại, mỗi loại tám đường, và chính sự khác nhau giữa ba loại giải thích vì sao các thầy kiêng nặng nhẹ khác nhau.

Nhắc lại cấu trúc: mỗi quẻ có ba sơn, theo chiều kim đồng hồ là địa nguyên, thiên nguyên, nhân nguyên. Thiên nguyên và nhân nguyên luôn cùng âm dương với nhau; địa nguyên thì ngược lại hai sơn kia.

Điều lạ mà ít người để ý: ở đường đại không vong, hai sơn hai bên lại cùng âm dương (Quý và Sửu đều âm, Hợi và Nhâm đều dương). Thứ bị "lẫn" ở đó không phải âm dương mà là quẻ — nhà bước ra khỏi một cung bát quái để sang cung khác. Còn ở đường giữa địa nguyên và thiên nguyên, quẻ vẫn giữ nguyên nhưng âm dương đổi chiều, nên chiều bay thuận hay nghịch của sao trong tinh bàn có thể đổi theo.

Bảng độ số 24 đường ranh giới

Số tính theo vòng Địa Bàn chính châm, khớp với bảng 24 sơn của site.

Tám đường đại không vong (xuất quái)

Tám đường giữa địa nguyên và thiên nguyên (âm dương sai thác)

Tám đường giữa thiên nguyên và nhân nguyên (cùng âm dương)

Vì sao nằm trên ranh giới lại bị kiêng

Sách nói bằng ngôn ngữ khí: hướng nằm trên ranh giới thì khí của hai sơn, hai quẻ lẫn vào nhau, gọi là khí tạp, không thuần. Đọc theo lối kỹ thuật thì có ba lớp lý do rõ hơn:

Với Huyền Không, ranh giới làm tinh bàn không xác định. Tinh bàn lập theo tọa sơn. Nhà nằm đúng đường Bính – Ngọ thì lập theo Bính hay theo Ngọ? Hai sơn này khác nguyên long, khác âm dương, nên chiều bay của sơn tinh, hướng tinh có thể đổi, ra hai tinh bàn khác hẳn. Không có cách nào nói tinh bàn nào là đúng, nên người xưa gọi là "không".

Với Tam Hợp, phân kim ở ranh giới là phân kim bị bỏ. Trên tầng 120 phân kim, các ô sát ranh giới sơn là những ô sách Tam Hợp không chọn để đặt hướng mộ. Lý do và tên gọi các ô ấy có ở bài các tầng la kinh.

Về mặt đo lường, ranh giới là chỗ không ai quyết được. Đây là lý do mà thầy giỏi nào cũng hiểu dù không nói ra: nhà nằm cách ranh giới một độ, còn sai số đo của mình là ba độ, thì mình thật sự không biết nhà thuộc bên nào. Kết luận rút ra từ một số đo như thế là kết luận may rủi.

Một phép tính đơn giản cho thấy chuyện này không hiếm. Nếu coi "sát ranh giới" là cách đường ranh giới chưa tới 1,5 độ mỗi bên, thì mỗi đường chiếm một dải 3 độ. Tám đường đại không vong chiếm 24 độ trên 360, tức khoảng 7% số hướng. Cả 24 đường chiếm 72 độ, tức khoảng một phần năm số hướng. Nghĩa là cứ năm căn nhà đo bừa thì có một căn nằm sát một ranh giới nào đó — đủ nhiều để không thể coi mỗi lần gặp là chuyện đáng lo.

Đừng nhầm với "tuần không" và các chữ "không vong" khác

Chữ "không vong" trong huyền học dùng cho nhiều thứ khác nhau:

• Tuần không trong can chi: mỗi tuần giáp mười ngày bỏ ra hai địa chi (tuần Giáp Tý thì Tuất, Hợi là không vong). Đây là khái niệm của Lục Hào, Bát Tự, chọn ngày, không liên quan đến hướng nhà.
• Không vong trong Tiểu Lục Nhâm (bấm đốt tay): một trong sáu cung Đại An, Lưu Liên, Tốc Hỷ, Xích Khẩu, Tiểu Cát, Không Vong.
• Không vong trên la kinh: các đường ranh giới trong bài này, và các ô phân kim bị bỏ.

Thấy ai nói "nhà phạm không vong" thì hỏi lại đang nói loại nào, vì hai loại đầu không có gì để đo.

Sách cổ nói gì

Đảo điên xoay chuyển, hai mươi bốn sơn có châu báu; thuận nghịch mà đi, hai mươi bốn sơn có hố lửa. — Thanh Nang Áo Ngữ

Bình: đây là một trong những câu được giải khác nhau nhiều nhất của dòng Tam Nguyên; các nhà chú giải gắn nó với phép phi tinh thuận nghịch, với phép đảo quẻ, với việc chọn hướng. Phần đọc được ngay từ mặt chữ là: cùng một vòng 24 sơn, có chỗ tốt có chỗ xấu, và chỗ tốt chỗ xấu ấy có thể nằm sát nhau. Các đường không vong là ví dụ rõ nhất — hai bên một đường ranh giới, chỉ cách vài độ, đã là hai sơn với âm dương và tinh bàn khác nhau. Thẩm Thị Huyền Không Học khi bàn về nhà kiêm hướng đại ý cũng nói: lệch ít thì dùng tinh bàn chính, lệch nhiều thì phải dùng phép thế quái, còn đường giữa hai quẻ thì không nên lập hướng.

Đọc cho đúng mức

• Ngưỡng "sát ranh giới" mỗi thầy một khác. Có người chỉ kiêng đúng đường, có người kiêng cả dải vài độ quanh đó. Không có một con số được mọi phái công nhận.
• Cách chia ba loại ở trên dựa vào âm dương của phái Huyền Không. Phái Tam Hợp phân âm dương theo lối khác (Tịnh Âm Tịnh Dương), nên mức kiêng nặng nhẹ giữa các đường có thể không giống. Phái Bát Trạch chỉ quan tâm tám đường đại không vong, vì với họ chỉ có tám cung.
• Nhà sát ranh giới không có nghĩa là nhà xấu. Nó có nghĩa là phép đo không đủ để luận lý khí cho dứt khoát. Khi đó, địa hình, đường sá, ánh sáng, cách bố trí mới là thứ nên dựa vào.
• Sai số đo thường lớn hơn khoảng cách tới ranh giới. Trước khi lo nhà "phạm không vong", hãy chắc rằng số đo đã đúng; cách đo ở bài đo hướng nhà bằng điện thoại. Độ lệch giữa Bắc từ và Bắc thật ở Việt Nam cũng đủ đẩy một số nhà qua lại ranh giới — xem bài độ từ thiên ở Việt Nam.

Việc nên làm

• Đo hướng ít nhất ba điểm, so với bảng ở trên: số giữa cách đường gần nhất bao nhiêu độ, sai số của mình bao nhiêu độ.
• Nhà cũ nằm sát ranh giới: không cần sửa gì vì một con số. Nếu muốn dùng Huyền Không, nhờ người lập tinh bàn xét cả hai phía và phép thế quái ở bài thế quái (kiêm hướng).
• Nhà đang xây, cổng đang làm, mộ đang đặt: đây mới là lúc tránh không vong có ý nghĩa thực, vì xoay vài độ lúc này gần như không tốn gì. Chọn hướng nằm rõ trong một sơn, cách ranh giới một khoảng lớn hơn sai số đo.
• Khi nghe "nhà phạm không vong", hỏi lại: không vong loại nào, ranh giới nào, số đo bao nhiêu độ.

Nguồn tham khảo

• Thanh Nang Áo Ngữ, gắn tên Dương Quân Tùng — câu "điên điên đảo".
• Thẩm Trúc Nhưng — Thẩm Thị Huyền Không Học, phần kiêm hướng và thế quái, đại ý.
• Bảng âm dương 24 sơn theo phái Huyền Không — đối chiếu với bài 24 sơn hướng của site.