Dụng thần là gì: hỷ thần, kỵ thần và bốn phép tìm dụng thần phù ức, điều hậu, thông quan, bệnh dược

Dụng thần là hành giúp tám chữ cân bằng nhất. Hỷ thần sinh hay đỡ dụng thần; kỵ thần làm hại dụng thần; cừu thần nuôi kỵ thần. Bốn phép tìm: phù ức (vượng thì làm hao, nhược thì nâng đỡ), điều hậu (lạnh cần ấm, nóng cần ẩm), thông quan (hai phe đối đầu cần cầu nối), bệnh dược (tìm chỗ hỏng nhất rồi tìm thuốc).

Hai nghĩa của chữ "dụng thần"

Trước khi tìm, nên biết sách cổ không dùng chữ này theo một nghĩa.

Trong Tử Bình Chân Thuyên, "dụng thần" trước hết là thần nắm nguyệt lệnh, cái định ra cách cục của lá số: chi tháng là Chính Quan thì lá số là Chính Quan cách, và mọi chữ khác được xét theo chỗ chúng giúp hay phá cách ấy. Câu mở thiên "Luận dụng thần" nói thẳng: dụng thần của tám chữ chuyên tìm ở lệnh tháng.

Trong cách dùng phổ biến hiện nay, nhất là qua lối đọc Trích Thiên Tủy và các sách đời Thanh, Dân Quốc, "dụng thần" là hành có lợi nhất cho cân bằng, cái mà người ta chuyển thành màu, hướng, nghề. Bài này đi theo nghĩa thứ hai, nhưng giữ một điều của nghĩa thứ nhất: chi tháng là chỗ phải nhìn đầu tiên.

Năm vai: dụng, hỷ, kỵ, cừu, nhàn

Cách chia này giúp đọc đại vận và lưu niên: năm vận đến hành nào thì biết nó đứng vai nào với lá số.

Phép phù ức: nâng chỗ yếu, nén chỗ thừa

Đây là phép mặc định của đa số thầy. Cân xong thân vượng nhược (bài thân vượng thân nhược) thì:

• Thân vượng: dùng hành làm hao thân (Thực Thương, Tài) hoặc khắc thân (Quan Sát).
• Thân nhược: dùng hành sinh thân (Ấn) hoặc cùng phe (Tỷ Kiếp).

Hai lá số Giáp Mộc đếm hành giống hệt nhau trong bài thân vượng nhược:

Lá số A có hai đường: tiết bằng Hoả hay chế bằng Kim. Phép phù ức một mình không chọn được, phải nhờ phép thứ hai.

Phép điều hậu: khí hậu trong tám chữ

Cùng Thông Bảo Giám (gốc là bản Lan Giang Võng khuyết danh, Dư Xuân Đài đời Thanh biên tập lại) xếp dụng thần theo mười can × mười hai tháng, đặt nặng chuyện nóng lạnh, khô ẩm. Người sinh mùa đông, khí lạnh, cần Hoả sưởi; người sinh mùa hạ, khí nóng, cần Thủy làm dịu, dù bảng đếm hành nói gì. Bảng đủ mười can, mười hai tháng ở bài điều hậu.

Lá số A sinh tháng Dần, đầu xuân còn hàn khí. Với Giáp mộc tháng Giêng, sách đại ý xếp Bính hoả trước, Quý thủy sau: cây non đầu xuân cần nắng trước, nước sau. Điều hậu chỉ về Hoả, phù ức cũng có Hoả trong lựa chọn. Hai phép gặp nhau, nên dụng thần của A là Hoả, và chữ Bính ở trụ năm cùng Ngọ ở trụ giờ là của quý của lá số.

Lá số C, 9 giờ 30 ngày 2/6/1980: Canh Thân – Tân Tỵ – Bính Ngọ – Quý Tỵ. Bính hoả sinh tháng Tỵ (đầu hạ, Lộc của Bính), ngồi trên Ngọ, giờ lại Tỵ: Hoả vượng và khô nóng. Với Bính hoả tháng Tư, Cùng Thông Bảo Giám đại ý chuyên dùng Nhâm thủy, lấy Canh kim làm phụ (Kim là nguồn sinh Thủy). Lá số C có đúng cặp ấy: Canh lộ ở trụ năm, Nhâm tàng trong Thân. Ở đây phù ức (thân vượng, cần chế) và điều hậu (nóng, cần nước) cũng chỉ về một hướng: Thủy.

Khi hai phép không gặp nhau thì sao? Ca kinh điển là Canh kim sinh giữa đông mà thân nhược: phù ức muốn Thổ, Kim nâng đỡ; điều hậu muốn Hoả sưởi, mà Hoả lại khắc Kim. Các phái xử lý khác nhau: phái điều hậu cho Hoả đi trước với điều kiện có Thổ đứng giữa (Hoả sinh Thổ, Thổ sinh Kim); phái phù ức coi Thổ là dụng, Hoả là hỷ. Đây là chỗ một lá số thật phải được xem kỹ, không áp công thức.

Phép thông quan: cầu nối giữa hai phe

Khi hai hành ngang sức khắc nhau trong lá số, như Kim với Mộc, Thủy với Hoả, thì thứ cần nhất có khi không phải nâng ai, mà là hành đứng giữa để chuyển cái khắc thành cái sinh: Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc; Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hoả.

Lá số B cho thấy hai phép cùng chỉ một chỗ. B có Kim (Dậu nắm lệnh, Canh ở trụ năm) đè lên Mộc (Giáp, Ất, Giáp không gốc). Thủy vừa là Ấn sinh thân (phù ức), vừa là cầu nối Kim → Thủy → Mộc (thông quan): Kim càng mạnh thì càng sinh Thủy, Thủy càng nuôi Mộc. Lá số B không có một giọt Thủy nào trong cả can lẫn tàng can, nên các vận, các năm Thủy là quãng lá số dễ thở nhất.

Phép bệnh dược: tìm chỗ hỏng rồi tìm thuốc

Trương Nam đời Minh, trong Thần Phong Thông Khảo, đề ra cách nhìn: mỗi lá số có một "bệnh", tức chữ làm hỏng thế cân bằng nhiều nhất; dụng thần là "thuốc" trị đúng bệnh ấy. Ông cho rằng lá số có bệnh mà có thuốc còn quý hơn lá số không bệnh. Phép này ít khi cho đáp án khác ba phép trên; giá trị của nó là buộc người đọc gọi tên cụ thể cái gì đang hỏng. Với lá số C, bệnh là Hoả quá nóng, thuốc là Nhâm thủy; với lá số B, bệnh là Kim Hoả cùng ép một nhật chủ không gốc, thuốc là Thủy.

Từ dụng thần ra màu, hướng, nghề

Một khi đã biết dụng thần, phép phối ngũ hành (bảng ở bài ngũ hành phối vạn vật) cho ra màu sắc, phương hướng, mùa, nhóm nghề tương ứng. Đặt tên con theo ngũ hành cũng nên đi theo dụng thần chứ không theo mệnh nạp âm của năm (bài đặt tên con theo ngũ hành). Đây là chỗ những gợi ý đồ dùng, vật phẩm có căn cứ nhất trong cả môn Bát Tự, vì nó đi ra từ phép cân chứ không đi ra từ đếm chữ.

Nhưng cũng nên giữ đúng tỉ lệ: màu áo hay vật trên bàn là biểu tượng nhắc mình, không thay được đại vận hay lưu niên, càng không thay được việc mình làm.

Sách cổ nói gì

Dịch: Dụng thần của tám chữ, chuyên tìm ở lệnh tháng. — Tử Bình Chân Thuyên, Luận dụng thần

Dịch: Trong cửa ải có Chức Nữ, ngoài cửa ải có Ngưu Lang; cửa ải này mà thông, hai người rủ nhau vào phòng hoa chúc. — Trích Thiên Tủy, thiên Thông quan

Dịch: Có bệnh mới là quý, không chỗ tổn thì chẳng có gì lạ. — Thần Phong Thông Khảo, thuyết bệnh dược

Bình: ba câu từ ba sách cho thấy ba mối quan tâm. Thẩm Hiếu Chiêm nhìn vào cấu trúc (cách cục từ tháng sinh). Trích Thiên Tủy dùng hình ảnh Ngưu Lang Chức Nữ để nói hai thế lực cách nhau cần một cây cầu, tức dòng chảy giữa các hành. Trương Nam nhìn vào chỗ hỏng. Cùng Thông Bảo Giám, với bảng mười can mười hai tháng, nhìn vào khí hậu. Người đọc giỏi dùng cả bốn, và khi chúng chỉ về cùng một hành như ở lá số A, C thì kết luận mới vững.

Đọc cho đúng mức

• Dụng thần không phải lúc nào cũng rõ. Nhiều lá số trung hoà, hai ba hành đều "dùng được"; thầy khác nhau chọn khác nhau là chuyện thường, không phải ai sai.
• Dụng thần của nghĩa cách cục và nghĩa cân bằng có thể khác nhau cho cùng một lá số. Khi đọc sách, nên xem tác giả đang dùng nghĩa nào.
• Ngoại cách đảo ngược phép phù ức. Lá số tòng (theo thế mạnh nhất) lấy chính thế mạnh làm dụng, nâng thân lên lại thành kỵ.
• Dụng thần không phải "hành mệnh thiếu". Một hành vắng mặt trong tám chữ có thể là kỵ thần; một hành có mặt nhiều vẫn có thể là dụng thần. Bài ngũ hành khuyết có ví dụ.
• Bát Tự không thay quyết định của chính người đó. Biết dụng thần là biết chiều gió, không phải biết trước sẽ đi tới đâu.

Việc nên làm

• Cân thân vượng nhược trước, ghi lý do theo ba tiêu chí lệnh, địa, thế.
• Xem tháng sinh rơi vào mùa nào và lá số khô nóng hay ẩm lạnh; nếu cực nóng hoặc cực lạnh, để điều hậu đi trước.
• Tìm xem có hai hành ngang sức đang khắc nhau không; nếu có, ghi hành thông quan.
• Viết ra một "bệnh" và một "thuốc" cho lá số. Nếu bốn phép cùng chỉ một hành, đó là dụng thần đáng tin; nếu chúng tách nhau, ghi cả hai và đọc thêm đại vận để xem đời đi qua hành nào nhiều hơn.

Nguồn tham khảo

• Thẩm Hiếu Chiêm — Tử Bình Chân Thuyên, Luận dụng thần (câu mở đầu nguyên văn).
• Trích Thiên Tủy — thiên Thông quan (nguyên văn); bản chú Trích Thiên Tủy Xiển Vi của Nhâm Thiết Tiều.
• Trương Nam — Thần Phong Thông Khảo, thuyết bệnh dược (câu dẫn nguyên văn).
• Cùng Thông Bảo Giám (gốc Lan Giang Võng, Dư Xuân Đài biên tập; bản bình chú của Từ Lạc Ngô) — phần Giáp mộc tháng Giêng và Bính hoả tháng Tư (đại ý).
• Ba lá số ví dụ lập bằng bộ máy âm lịch của aihuyenhoc.com, đối chiếu bốn trụ với thư viện lịch lunar-javascript.