“Mệnh khuyết Thủy, khuyết Kim” có thật không: đếm tám chữ và vì sao đếm là cách sai

"Mệnh khuyết Thủy" thường là kết luận từ việc đếm tám chữ can chi thấy không có chữ nào hành Thủy. Cách đếm ấy bỏ qua tàng can trong địa chi và sức của mùa sinh, nên hành "khuyết" có khi vẫn có mặt, có khi lại là hành lá số không nên thêm. Bổ khuyết có căn cứ là bổ theo dụng thần, không theo hành vắng mặt.

Lối đếm hành đi ra từ đâu

Lối này đơn giản: viết tứ trụ, quy mỗi chữ về một hành, đếm. Hành nào bằng không thì gọi là "khuyết", rồi khuyên bổ vào bằng tên gọi, màu sắc, đồ vật. Nó phổ biến vì ba lẽ: ai cũng làm được trong một phút, phần mềm làm được ngay lập tức, và câu "mệnh khuyết Thủy" nghe vừa cụ thể vừa dễ hành động. Tục đặt tên con theo hành khuyết (thêm bộ Thủy, bộ Kim vào chữ Hán của tên) cũng góp phần giữ lối này sống lâu.

Vấn đề là Tử Bình không đọc tám chữ như tám lá phiếu bằng nhau. Ba chỗ đếm bỏ sót:

1. Địa chi không thuần một hành. Mỗi chi chứa một đến ba can (bảng ở bài tàng can). Sửu là Thổ trên mặt nhưng trong có Quý (Thủy) và Tân (Kim). Thìn có Ất (Mộc) và Quý (Thủy). Thân có Nhâm (Thủy) và Mậu (Thổ).
2. Chữ không nặng như nhau. Chi tháng nắm khí của mùa; một chữ ở đó nặng hơn hẳn một chữ ở trụ năm. Hành đang vượng theo mùa có ba chữ thì khác hẳn ba chữ của một hành đang tù, tử.
3. Thiếu chưa chắc đã cần. Lá số cần hành nào là do cán cân quyết định, mà cán cân có khi đang nghiêng sẵn về phía hành "khuyết" ấy, hoặc có khi hành ấy chính là thứ sẽ làm nghiêng thêm.

Ví dụ một: "khuyết Kim" mà Kim nằm ngay trong chi

Người sinh 9 giờ 30 ngày 5/2/1997, Hà Nội: Đinh Sửu – Nhâm Dần – Mậu Dần – Đinh Tỵ (lập ở bài cách lập tứ trụ).

Lối đếm kết luận "khuyết Kim". Mở tàng can ra: Sửu chứa Tân, Tỵ chứa Canh. Kim có mặt ở hai chỗ, chỉ là không lộ.

Quan trọng hơn: lá số có cần Kim không? Nhật chủ là Mậu thổ sinh đầu xuân, khí còn lạnh. Cùng Thông Bảo Giám, phần Mậu thổ tháng Giêng, đại ý xếp thứ tự Bính hoả trước, Giáp mộc sau, Quý thủy thứ ba: đất đầu xuân cần nắng sưởi, cần cây khơi, cần nước thấm. Kim không có trong danh sách. Bổ Kim theo lối đếm thì Kim lại đi khắc Giáp, đi rút khí Thổ, đúng chiều ngược với thứ sách cổ xếp đầu cho loại lá số này.

Ví dụ hai: cùng "khuyết Thủy", một người cần, một người không

Bài thân vượng thân nhược có hai lá số Giáp mộc đếm y hệt nhau: Mộc 3, Hoả 2, Thổ 1, Kim 2, Thủy 0.

Hai người nhận cùng một lời khuyên. Với B, lời khuyên tình cờ đúng. Với A, nó đi ngược: thêm Thủy là thêm Ấn cho một nhật chủ đã mạnh, và dập chính chữ Hoả mà lá số đang cần. Một phương pháp cho kết quả đúng hay sai tuỳ may rủi thì không phải là phương pháp.

Ví dụ ba: ba hệ, ba câu trả lời về cùng một hành

Người sinh 9 giờ 30 ngày 2/6/1980: Canh Thân – Tân Tỵ – Bính Ngọ – Quý Tỵ.

Ba cách nhìn cho ba câu trả lời về hành Mộc:

• Nạp âm năm sinh: Canh Thân là Thạch Lựu Mộc, nên người này hay được gọi là "mệnh Mộc".
• Lối đếm tám chữ: không có chữ Mộc nào, cả trong tàng can cũng không, nên "khuyết Mộc, cần bổ Mộc".
• Bát Tự cân lực: Bính hoả sinh tháng Tỵ (Lộc), ngồi Ngọ, giờ Tỵ, Hoả vượng và khô nóng. Mộc là Ấn, sinh thêm Hoả, tức kỵ thần. Dụng thần là Thủy: Cùng Thông Bảo Giám, phần Bính hoả tháng Tư, đại ý chuyên dùng Nhâm thủy, Canh kim làm phụ.

Bảng còn cho thấy hai điều nữa. "Khuyết Thổ" chỉ là khuyết trên mặt: Thân, Tỵ, Tỵ đều chứa Mậu, Ngọ chứa Kỷ, và Thổ đang ở mức tướng. Còn "Kim nhiều" (ba chữ) là ảo: Kim đang tử giữa mùa hạ, bị bốn chữ Hoả vây. Đếm nói Kim thừa, mùa nói Kim yếu.

Người này mà nghe theo "mệnh Mộc" hay "khuyết Mộc" để chọn màu xanh lá, trồng thêm cây trong phòng làm việc, là đang thêm củi vào một lò đã nóng, xét theo chính logic của Bát Tự.

Bổ khuyết đúng là bổ theo dụng thần

Câu "mệnh khuyết X" chỉ có nghĩa khi X là dụng thần mà tám chữ không có hoặc có rất yếu. Lá số B là ca ấy: Thủy là dụng thần và vắng hẳn. Gọi đúng tên thì nên nói "lá số thiếu dụng thần Thủy", không nói "khuyết Thủy" chung chung, vì một câu chỉ về cán cân, một câu chỉ về con số.

Quy trình có căn cứ:

1. Lập đúng tứ trụ.
2. Cân thân vượng nhược theo lệnh, địa, thế.
3. Tìm dụng thần bằng phù ức, điều hậu, thông quan (bài dụng thần là gì).
4. Xem dụng thần có mặt và có lực trong tám chữ không. Có mặt mà yếu, hoặc vắng, thì đó mới là chỗ "bổ".
5. Ghi luôn kỵ thần, để biết hành nào không nên thêm, dù nó đang "khuyết".

Sách cổ nói gì

Các sách Tử Bình kinh điển không có thuật ngữ "ngũ hành khuyết" theo nghĩa đếm chữ. Uyên Hải Tử Bình và các sách sau đều liệt kê tàng can của mười hai chi, đại ý: mỗi chi chứa khí chính và khí phụ, phải xét cả. Trích Thiên Tủy, thiên Suy vượng, đại ý cảnh giác rằng có chữ trông vượng mà thật suy, trông suy mà thật vượng; vượng thì nên tiết, nên chế, suy thì nên giúp, nên đỡ. Cùng Thông Bảo Giám thì đi thẳng từ can ngày và tháng sinh ra hành cần dùng, không qua bước đếm.

Bình: tinh thần chung của ba sách là tìm thứ lá số cần, không phải tìm thứ lá số thiếu. Hai việc ấy trùng nhau ở một số lá số, và chính sự trùng hợp đó làm lối đếm có vẻ "đúng" đủ lâu để lan rộng.

Đọc cho đúng mức

• Có thầy dùng bảng đếm như bước nhìn sơ bộ, rồi mới cân. Dùng như vậy không có hại; cái sai là dừng ở bước đếm.
• Nạp âm năm sinh (mệnh Kim, mệnh Mộc theo Lục Thập Hoa Giáp) là một hệ khác (bảng ở bài lục thập hoa giáp), dùng nhiều trong xem tuổi, cưới hỏi; nó không nói gì về cán cân trong tám chữ. Ba hệ dễ cho ba kết luận như ví dụ ba.
• Dụng thần không phải lúc nào cũng rõ. Với lá số trung hoà, hai ba hành đều có thể dùng; lúc ấy càng không nên quy về một hành "khuyết".
• Màu sắc, vật dụng theo dụng thần là biểu tượng nhắc nhở. Không có căn cứ nào cho thấy đổi màu áo làm đổi được vận trình; Bát Tự cổ cũng không hề hứa điều đó.

Việc nên làm

• Khi nghe "mệnh khuyết X", hỏi lại người nói ba câu: đã xét tàng can chưa, sinh tháng nào, thân vượng hay nhược.
• Tự viết bảng đếm của mình, rồi thêm cột tàng can và cột sức theo mùa như ví dụ ba. Hai cột ấy thường đã đổi gần hết kết luận.
• Tìm dụng thần và kỵ thần trước khi chọn tên, màu, hướng. Hành kỵ thì đừng thêm, dù nó vắng mặt.
• Với việc lớn như đặt tên con theo ngũ hành, nên nhờ người biết cân Bát Tự xem lại, thay vì dựa vào phần mềm đếm.

Nguồn tham khảo

• Cùng Thông Bảo Giám (gốc Lan Giang Võng, Dư Xuân Đài biên tập) — phần Mậu thổ tháng Giêng và Bính hoả tháng Tư (đại ý).
• Trích Thiên Tủy — thiên Suy vượng (đại ý).
• Uyên Hải Tử Bình — địa chi tàng can (đại ý).
• Các lá số ví dụ và tên nạp âm lập bằng bộ máy âm lịch và bảng nạp âm của aihuyenhoc.com (`app/Core/TuVi`), đối chiếu bốn trụ với thư viện lịch lunar-javascript.