Gieo quẻ hỏi giùm người khác: được không, ai nên cầm đồng xu và đặt câu hỏi thay thế nào

Gieo quẻ hỏi giùm người khác là được, và còn là lối gốc: thời cổ, vua chúa nêu câu hỏi, còn quan bói cầm rùa cầm cỏ. Điều quyết định không phải ai tung đồng xu, mà câu hỏi là của ai. Nếu người kia tự nêu việc của họ, quẻ là của họ; nếu bạn tự lo cho họ, quẻ là của bạn, và trong Lục Hào thì chọn dụng thần theo quan hệ của bạn với người ấy.

Người xưa vốn gieo thay

Ngày nay ta hình dung gieo quẻ là việc một người tự làm cho mình. Thời cổ thì ngược lại. Chu Lễ, thiên Xuân Quan, tả cả một hệ quan chức lo việc bói cho triều đình: Thái Bốc đứng đầu việc bói rùa, Thệ Nhân coi phép bói cỏ thi, Chiêm Nhân xem điềm. Vua hoặc chư hầu nêu việc (sách gọi là "mệnh"), quan bói làm phép, rồi trình lời đoán.

Thượng Thư, thiên Hồng Phạm, trong mục "kê nghi" (xét điều ngờ), dặn chọn và lập người chuyên bói, rồi ra lệnh cho họ bói. Như vậy gieo thay không phải là cách làm "kém linh" đời sau bày ra; nó là thể thức chuẩn của việc bói thời Thương, Chu. Đến Chu Hy, bản nghi thức gieo cỏ thi của ông viết cho người tự gieo, nhưng vẫn giữ một bước then chốt của lối cũ: người hỏi phải tự nói rõ việc mình hỏi trước khi chia cỏ.

Rút ra một nguyên tắc: người cầm đồng xu có thể là ai cũng được; câu hỏi phải là câu của người đang thật sự phân vân về việc ấy.

Hai lối, và lối thứ ba nên tránh

Hai lối đầu không khác nhau về bản chất. Lối thứ ba khác hẳn: bạn đang hỏi nỗi lo của chính mình về người kia. Đây là chỗ hay lẫn nhất, vì người ta nghĩ "mình hỏi giùm mẹ" mà thật ra mẹ không hỏi gì cả, mình đang lo cho mẹ.

Với Chu Dịch: đọc lời hào từ vị trí của ai

Đọc theo lời quẻ, lời hào thì không có dụng thần, nhưng có một câu hỏi tương đương: lời ấy nói với ai? Lời Kinh Dịch thường nói với người đang hành động ("quân tử", "đại nhân", "người đi"). Vì vậy:

• Nếu quẻ là của người kia (hai lối đầu), đọc lời hào như lời nói với họ, và để họ tự nghĩ nó áp vào việc của họ thế nào. Người gieo thay chỉ nên đọc nghĩa chữ, không nên giải thay quá nhiều.
• Nếu quẻ là của bạn (lối thứ ba), đọc lời hào như lời nói với bạn: bạn nên làm gì, nói gì, giữ gì trong việc của người kia. Bạn không thể hành động thay họ, nên câu hỏi tốt nhất là câu về phần việc của mình.

Với Lục Hào: dụng thần theo quan hệ

Lục Hào cần chọn dụng thần, và khi hỏi về người khác, Tăng San Bốc Dịch dạy, đại ý: lấy theo quan hệ của người hỏi với người được hỏi. Hỏi về cha mẹ lấy Phụ Mẫu, về con cháu lấy Tử Tôn, về anh em bạn bè lấy Huynh Đệ, về vợ lấy Thê Tài, về chồng lấy Quan Quỷ; người không có quan hệ thân thuộc thì lấy hào Ứng (bảng đủ ở bài dụng thần, cách đọc Ứng ở bài hào Thế, hào Ứng).

Còn khi người kia nhờ mình gieo thay cho việc của chính họ, các thầy chia hai ý. Một ý coi quẻ là của người nêu câu hỏi: Thế là họ, dụng thần chọn theo việc họ hỏi, như thể họ tự gieo. Ý khác giữ người cầm đồng xu làm Thế và chọn dụng thần theo quan hệ. Người tự học nên chọn một ý, viết vào sổ trước khi gieo, và giữ nhất quán.

Ví dụ: con hỏi việc cho cha mẹ

Tình huống: bố định bán mảnh đất ở quê, người con ở thành phố lo bố bán vội. Có ba cách đặt quẻ, ra ba quẻ khác nhau về bản chất.

Cách một — bố tự hỏi, con gieo giùm. Bố nói câu hỏi: "Trong năm nay, bố nên bán mảnh đất hay giữ cho các con?" Con tung đồng xu, ghi hào, đọc nghĩa lời quẻ cho bố nghe. Quẻ là của bố. Đây là cách sạch nhất, vì người phân vân và người quyết định là một.

Cách hai — con tự hỏi về việc của bố. "Bố bán mảnh đất ở quê năm nay có thuận không?" Với Lục Hào, câu này rơi ngay vào một cái bẫy: bố là Phụ Mẫu, mà nhà đất, giấy tờ cũng là Phụ Mẫu. Một hào Phụ Mẫu vượng hay suy, biết đọc là nói về bố hay về mảnh đất? Đây đúng là ca "một câu hỏi, hai dụng thần" mà bài dụng thần khuyên tách câu. Nếu vẫn muốn hỏi theo lối này, phải viết trước: dụng thần là mảnh đất (Phụ Mẫu), còn sức khoẻ, tâm trạng của bố không xét trong quẻ này.

Cách ba — con hỏi về phần việc của mình. "Trong tháng này, mình nên nói chuyện với bố về việc bán đất theo cách nào?" Quẻ là của con, dụng thần là chính con (Thế) nếu đọc Lục Hào, còn với Chu Dịch thì lời hào nói thẳng với người sắp hành động. Câu này không giành quyết định của bố, và là câu mà con thật sự làm được.

Trong ba cách, cách một và cách ba gần với tinh thần của sách hơn cả. Cách hai là cách phổ biến nhất ngoài đời, và cũng là cách dễ đọc lẫn nhất.

Khi nào không nên hỏi giùm

Lễ Ký dặn khi có người nhờ bói thì hỏi lại: việc ấy vì lẽ phải hay vì ý muốn riêng. Áp vào chuyện hỏi về người khác, có mấy trường hợp nên dừng:

• Hỏi chuyện riêng tư sau lưng người ta: người yêu có thật lòng không, đồng nghiệp có nói xấu mình không. Đây là hỏi để dò, không phải để quyết; kết quả chỉ làm mình nghi thêm.
• Hỏi thay một quyết định không thuộc về mình: con cái đã trưởng thành chọn nghề, chọn người, cha mẹ gieo quẻ rồi dùng quẻ để ép.
• Hỏi về bệnh tật, sinh tử của người khác: việc ấy thuộc về thầy thuốc, và một lời quẻ khó nghe có thể làm người nhà hoảng vô ích.
• Gieo giùm để lấy tiền mà không để người nhờ tự nói câu hỏi: người gieo đang thay người hỏi cả phần phân vân, là phần quan trọng nhất.

Sách cổ nói gì

Dịch: Chọn và lập người làm việc bói rùa, bói cỏ, rồi ra lệnh cho họ bói. — Thượng Thư, Hồng Phạm

Dịch: Khi ngươi có điều ngờ lớn, hãy bàn với lòng mình, bàn với quan khanh, bàn với dân thường, bàn với bói rùa bói cỏ. — Thượng Thư, Hồng Phạm

Bình: câu thứ nhất cho thấy bói thay là thể thức chính thống. Câu thứ hai quan trọng hơn: bói đứng cuối một chuỗi hỏi han, sau lòng mình và sau con người. Hỏi giùm cha mẹ mà chưa hỏi chính cha mẹ là đi ngược thứ tự Hồng Phạm đặt ra.

Chu Lễ, Xuân Quan, đại ý: Thái Bốc coi ba phép bói rùa, Thệ Nhân coi ba phép Dịch (Liên Sơn, Quy Tàng, Chu Dịch), làm phép khi có việc lớn của nước theo lệnh của vua.

Tăng San Bốc Dịch, đại ý: hỏi việc cho người khác thì lấy dụng thần theo quan hệ của người hỏi với người ấy; người không có quan hệ thân thuộc thì lấy hào Ứng.

Đọc cho đúng mức

• Quy tắc chọn dụng thần khi hỏi thay là của Lục Hào theo Tăng San Bốc Dịch; các thầy khác nhau ở ca người kia nhờ mình gieo cho việc của họ.
• Chu Dịch đọc theo nghĩa lý không có quy tắc dụng thần; cách "đọc lời hào từ vị trí người hành động" là cách hiểu phổ biến, không phải điều sách quy định.
• Hỏi giùm không làm quẻ kém đi hay hơn lên; điều thay đổi là quẻ ấy trả lời câu hỏi của ai.
• Những việc về sức khoẻ, pháp lý của người khác cần người có chuyên môn và cần chính người ấy quyết định.

Việc nên làm

• Trước khi gieo giùm, hỏi chính người kia: họ có đang phân vân không, câu hỏi của họ là gì; để họ tự nói hoặc tự viết.
• Nếu là nỗi lo của mình, viết câu hỏi về phần việc mình làm được.
• Dùng Lục Hào thì viết ra dụng thần trước khi gieo, nhất là khi người được hỏi và việc được hỏi cùng một loại hào (như cha mẹ và nhà đất).
• Ghi vào sổ quẻ ai nêu câu hỏi, ai gieo, quẻ của ai (xem ghi sổ quẻ).

☯️Gieo quẻ Kinh Dịch
Gieo ba đồng xu sáu lần, ra quẻ chủ, hào động, quẻ biến — AI giải theo câu hỏi.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Thượng Thư, thiên Hồng Phạm, mục Kê nghi (trích nguyên văn).
• Chu Lễ, Xuân Quan, các chức Thái Bốc, Thệ Nhân (đại ý).
• Tăng San Bốc Dịch — phần dụng thần, hỏi việc cho người khác (đại ý).
• Lễ Ký, thiên Thiếu Nghi — lời hỏi lại "nghĩa dư, chí dư" khi có người nhờ bói (đại ý).