Gieo ra quẻ không có hào động: chỉ đọc lời quẻ và Đại Tượng

Gieo ra quẻ không có hào động (sáu hào đều là 7 hoặc 8) thì không có quẻ biến; theo Chu Hy, bạn đọc lời quẻ (thoán từ) của quẻ vừa gieo, lấy quẻ đơn bên trong làm "trinh" (phần gốc) và quẻ đơn bên ngoài làm "hối" (phần sắp tới). Đọc thêm Đại Tượng để có lời khuyên hành động. Trường hợp này chiếm khoảng 17,8% số lần gieo.

Người mới thường thấy hụt hẫng khi gieo ra quẻ tĩnh, vì không có hào nào "nói thẳng" vào việc. Bài này chỉ cách đọc một quẻ tĩnh cho đủ ý, dẫn một ví dụ từ Tả Truyện, đưa hai quẻ tĩnh gieo thật bằng công cụ của site, và nói một điều ít sách nói: tĩnh quái xuất hiện cùng tỉ lệ ở đồng xu và cỏ thi, nhưng không cùng loại quẻ.

Quy tắc của Chu Hy và chữ "trinh, hối"

Trong thiên Khảo biến chiêm của Dịch Học Khải Mông, Chu Hy xếp bảy trường hợp theo số hào động. Trường hợp đầu tiên, đại ý: sáu hào không biến thì xem lời quẻ của bản quái, lấy quẻ trong làm trinh, quẻ ngoài làm hối. Sáu trường hợp còn lại có ở bài quẻ nhiều hào động.

Hai chữ "trinh" và "hối" ở đây không phải nghĩa thường (trinh là chính bền, hối là ăn năn). Chúng là tên gọi hai nửa của quẻ từ rất sớm: thiên Hồng Phạm của Thượng Thư đã kể "viết trinh, viết hối" trong các điều mục của phép bói (nguyên văn ở mục sách cổ), và các nhà chú giải cổ giảng trinh là quẻ trong, hối là quẻ ngoài.

Như vậy quẻ tĩnh không thiếu thông tin. Nó chỉ chuyển trọng tâm từ một hào sang cả quẻ: thời thế chung, và quan hệ giữa phía trong với phía ngoài.

Tả Truyện: quẻ Cổ, "trinh là gió, hối là núi"

Tả Truyện năm thứ mười lăm đời Lỗ Hi Công kể: Tần Mục Công sắp đánh Tấn, sai quan bói tên Đồ Phụ bói bằng cỏ thi. Sử chép quẻ gặp được là Cổ, không nói "đi tới" quẻ nào, tức là không có quẻ biến.

Đồ Phụ giải, đại ý: quẻ trinh của nó là gió, quẻ hối của nó là núi; nay đang mùa thu, gió thổi qua núi thì quả rụng, gỗ trên núi bị lấy đi; quả rụng, gỗ mất, không thua thì còn đợi gì. Quẻ Cổ là Cấn (núi) trên Tốn (gió) dưới, đúng như lời ông: trong là gió, ngoài là núi.

Đoạn văn ngắn này cho ba bài học về cách đọc quẻ tĩnh:

1. Đọc hai quẻ đơn như hai phe. Trinh là phía mình (quân Tần), hối là phía người (nước Tấn).
2. Đọc tượng trong bối cảnh thời gian. Gió mùa thu qua núi làm rụng quả: người bói đặt tượng vào mùa đang diễn ra.
3. Không cần hào động vẫn đọc ra ý. Người Xuân Thu không coi quẻ tĩnh là quẻ "câm".

Cũng như mọi lời đoán trong Tả Truyện, đoạn này được chép sau khi sự việc đã xảy ra; giá trị của nó nằm ở phương pháp, không ở chuyện "trúng".

Ba thứ để đọc trong một quẻ tĩnh

Ghép quy tắc của Chu Hy với cách làm của Tả Truyện, một quẻ tĩnh nên được đọc qua ba lớp:

Đại Tượng không có trong quy tắc gốc của Chu Hy, nhưng nhiều người đọc Dịch dùng nó cho quẻ tĩnh vì một lẽ đơn giản: sáu mươi tư câu Đại Tượng đều theo khuôn "tượng của quẻ, người quân tử nhân đó mà…", tức là lời khuyên hành động có sẵn. Khi không có hào động để nói thẳng vào việc, Đại Tượng làm thay phần ấy. Bài thoán từ, hào từ giải thích các tầng chữ của một quẻ.

Ví dụ một: quẻ Tỉnh tĩnh

Một lần gieo bằng công cụ của site, ghi từ hào một lên: 8, 7, 7, 8, 7, 8. Không có 6 hay 9, quẻ tĩnh. Ba hào dưới âm, dương, dương là Tốn; ba hào trên âm, dương, âm là Khảm. Khảm trên Tốn dưới là Thủy Phong Tỉnh, cái giếng.

Giả sử câu hỏi là: "Mình có nên giữ công việc hiện tại thêm một năm không?"

• Lời quẻ: "Cải ấp bất cải tỉnh, vô táng vô đắc, vãng lai tỉnh tỉnh." Đổi làng chứ không đổi giếng; không mất không được; người qua lại đều dùng giếng. Câu sau nói gàu sắp lên tới miệng giếng mà dây chưa kéo hết, làm vỡ bình thì xấu.
• Trinh và hối: trong là Tốn (gió, gỗ, sự thâm nhập từ từ), ngoài là Khảm (nước, hiểm). Phía mình là cái gàu gỗ đang thả xuống; phía ngoài là nước, vừa là thứ cần vừa có chỗ hiểm.
• Đại Tượng: "Mộc thượng hữu thủy, Tỉnh; quân tử dĩ lao dân khuyến tương." Trên gỗ có nước là Tỉnh; người quân tử nhân đó khuyên dân chăm làm và giúp đỡ nhau.

Đọc vào việc: công việc hiện tại giống cái giếng, nguồn ổn định, "không mất không được"; đổi chỗ (đổi làng) không làm cái giếng đổi. Điều đáng lo không phải ở lại hay đi, mà là làm dở dang, kéo gàu lên nửa chừng thì buông. Ba dòng ghi sổ: ở lại được nếu định làm trọn một việc lớn trong năm; đừng bỏ ngang việc đang làm; đầu tư vào quan hệ giúp đỡ đồng nghiệp.

Ví dụ hai: quẻ Ly tĩnh

Một lần gieo khác: 7, 8, 7, 7, 8, 7. Ba hào dưới dương, âm, dương là Ly; ba hào trên cũng là Ly. Thuần Ly, lửa, sự sáng và sự bám dính.

Câu hỏi giả định: "Có nên theo học thêm một khoá chuyên môn buổi tối không?"

• Lời quẻ: "Ly: lợi trinh, hanh. Súc tẫn ngưu, cát." Lợi cho việc giữ chính, thông suốt; nuôi bò cái thì tốt. Bò cái là hình ảnh của sự nhu thuận, bền bỉ.
• Trinh và hối: trong ngoài đều là Ly. Phía mình sáng, phía ngoài cũng sáng; không có sự giằng co giữa hai bên. Quẻ thuần thường được đọc là việc thuần một chiều, thuận hay khó đều ở chính bản thân việc.
• Đại Tượng: "Minh lưỡng tác, Ly; đại nhân dĩ kế minh chiếu vu tứ phương." Sáng hai lần là Ly; bậc đại nhân nhân đó nối tiếp ánh sáng mà soi khắp bốn phương.

Đọc vào việc: việc học hợp thời; điều kiện là sự bền bỉ, nhu thuận như con bò cái, không phải hăng hái vài tuần rồi bỏ. "Nối tiếp ánh sáng" gợi việc học để dùng và để truyền lại. Lửa cần có chỗ bám mới cháy được; khoá học cần gắn với một việc cụ thể mình sẽ dùng nó.

Cùng tỉ lệ, khác loại quẻ: đồng xu và cỏ thi

Mỗi hào động với xác suất 1/4, ở cả ba đồng xu lẫn cỏ thi. Vậy xác suất cả sáu hào tĩnh ở hai phép như nhau: (3/4) mũ 6 = 729/4096, khoảng 17,8%. Cứ khoảng năm, sáu lần gieo có một lần ra quẻ tĩnh.

Nhưng quẻ tĩnh nào thì khác:

Con số 7,5 là (7/5) mũ 6. Nghĩa là trong phép cỏ thi, quẻ tĩnh nghiêng hẳn về những quẻ nhiều hào âm. Người xưa bói cỏ thi gặp Thuần Khôn tĩnh khá thường, còn Thuần Càn tĩnh là của hiếm. Gieo đồng xu, hai quẻ hiếm ngang nhau. Cách tính các xác suất này có ở bài bói cỏ thi.

Điều này không thay đổi cách đọc một quẻ cụ thể. Nó chỉ nhắc rằng khi sách cổ coi một quẻ tĩnh nào đó là "hiếm gặp", người viết đang nghĩ theo phép cỏ thi.

Các phái khác đọc quẻ tĩnh thế nào

• Lục Hào: quẻ tĩnh vẫn đọc đầy đủ, vì phép này dựa vào hào dụng thần, ngày tháng gieo quẻ và ngũ hành của từng hào, không cần hào động. Nhiều thầy Lục Hào nói quẻ tĩnh thì việc chuyển chậm, ứng kỳ thường xét theo ngày tháng xung, hợp với dụng thần.
• Mai Hoa Dịch Số: cách lập quẻ của Mai Hoa luôn cho đúng một hào động, nên không có trường hợp quẻ tĩnh.
• Một số người đọc Dịch hiện đại xem thêm quẻ hỗ của quẻ tĩnh để có lớp "bên trong". Đây là cách làm của đời sau, không có trong quy tắc Chu Hy; xem hỗ quái, biến quái.

Sách cổ nói gì

Gọi là mưa, gọi là tạnh, gọi là mù, gọi là mờ, gọi là xen, gọi là trinh, gọi là hối. — Thượng Thư, thiên Hồng Phạm

Bình: năm điều đầu là các dạng vết nứt khi bói mai rùa, hai điều sau là hai phần của quẻ khi bói cỏ thi. Đây là chỗ xuất hiện sớm nhất của hai chữ trinh, hối theo nghĩa kỹ thuật. Từ đó đến lời Đồ Phụ trong Tả Truyện và quy tắc của Chu Hy là một mạch liền.

Trên gỗ có nước là Tỉnh; người quân tử nhân đó khuyên dân chăm làm và giúp đỡ lẫn nhau. — Chu Dịch, quẻ Tỉnh, Đại Tượng

Bình: một câu Đại Tượng điển hình: tượng tự nhiên (gàu gỗ kéo nước lên), rồi lời khuyên cho người. Với quẻ tĩnh, chính câu như thế này là phần nói với việc của người hỏi.

Đọc cho đúng mức

• Quẻ tĩnh không phải điềm xấu hay điềm tốt. Nó chỉ cho biết lần gieo này không có điểm chuyển nổi bật; nhiều người đọc nó là việc đang ở thế ổn định, chưa đến lúc đổi.
• Dùng Đại Tượng là thói quen phổ biến, không phải quy tắc của Chu Hy. Người theo sát Khải Mông chỉ đọc lời quẻ và trinh hối.
• Các ví dụ trong bài là cách đọc của chúng tôi, không phải lời giải duy nhất. Đọc thêm hai, ba bản chú giải trước khi chốt.

Việc nên làm

• Gặp quẻ tĩnh, đừng gieo lại để "có hào động". Đọc đủ ba lớp: lời quẻ, trinh và hối, Đại Tượng.
• Viết riêng hai dòng cho trinh (phía mình) và hối (phía ngoài) trước khi đọc lời quẻ; cách này giúp thấy quan hệ hai bên.
• Ghi số quẻ tĩnh trong sổ gieo của bạn; sau vài chục lần, tỉ lệ sẽ gần 1/6.

☯️Gieo quẻ Kinh Dịch
Gieo ba đồng xu sáu lần, ra quẻ chủ, hào động, quẻ biến — AI giải theo câu hỏi.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Chu Hy — Dịch Học Khải Mông, thiên Khảo biến chiêm (đại ý trường hợp sáu hào không biến).
• Tả Truyện — Hi Công năm thứ mười lăm (Đồ Phụ bói quẻ Cổ cho Tần Mục Công) — đại ý.
• Thượng Thư — thiên Hồng Phạm, mục kê nghi.
• Chu Dịch — quẻ Tỉnh, quẻ Ly: lời quẻ và Đại Tượng.
• Hai quẻ ví dụ gieo bằng công cụ gieo quẻ của aihuyenhoc (ba đồng xu ảo, mặt lưng 3, mặt chữ 2).