Gieo lại khi không vừa ý: vì sao người xưa cấm và khi nào được hỏi lại

Không nên gieo lại cùng một câu hỏi chỉ vì không thích quẻ vừa ra; lời quẻ Mông gọi đó là "độc", làm nhờn. Nhưng hỏi lại là chính đáng khi tình thế đã đổi: có thông tin mới, đã qua thời hạn của câu hỏi cũ, hoặc đó thực ra là một câu hỏi khác. Phép thử đơn giản: kể ra được điều gì đã đổi.

Bài này kể một chuyện trong Tả Truyện cho thấy người xưa coi việc "bói đến khi vừa ý" nghiêm trọng thế nào, rồi tách rõ những trường hợp được hỏi lại với những trường hợp chỉ là đổi đáp án.

Tấn Hiến Công: bói rùa không vừa ý thì đòi bói cỏ

Tả Truyện, Hi Công năm thứ 4, chép: Tấn Hiến Công muốn lập Ly Cơ làm phu nhân. Ông cho bói rùa, ra không tốt. Ông bảo bói bằng cỏ thi, ra tốt. Ông nói: theo cỏ thi. Viên quan coi việc bói can:

Bói cỏ là ngắn, bói rùa là dài; chẳng bằng theo cái dài.

Ý câu ấy: thời đó bói rùa được coi là phép lâu đời, nặng hơn bói cỏ; đã hỏi bằng phép nặng rồi thì không lấy phép nhẹ để lật lại. Hiến Công không nghe, lập Ly Cơ. Những chương sau của Tả Truyện kể tiếp: Ly Cơ mưu hại thái tử Thân Sinh, các công tử phải bỏ nước ra đi, nước Tấn rối loạn nhiều năm, đến đời Trùng Nhĩ mới yên.

Người chép sử không nói "vì bói lại nên nước loạn". Cái họ chép là tâm thế: một người đã muốn sẵn, hỏi một lần không được thì đổi cách hỏi cho đến khi được. Lễ Ký, thiên Khúc Lễ, có hai câu đại ý nói thẳng cái luật đằng sau: bói không quá ba lần; đã bói rùa thì không bói cỏ nối theo cho cùng một việc, và ngược lại. Hiến Công phạm đúng câu thứ hai.

Ngày nay không ai bói rùa, nhưng chuyện ấy vẫn xảy ra dưới dạng khác: gieo đồng xu ra quẻ khó nghe, liền mở một ứng dụng gieo khác; hoặc nhờ người quen gieo hộ cùng câu hỏi; hoặc chuyển sang xin xăm, xem bài tây. Đổi phép không làm câu hỏi thành câu hỏi mới.

Hỏi nhiều mà vẫn đúng phép: luật định trước

Người xưa không phải lúc nào cũng hỏi một lần. Họ có những cách hỏi nhiều lần được chép rõ, và điểm chung của chúng là luật được định trước khi thấy kết quả.

Thiên Hồng Phạm trong Thượng Thư, mục Kê nghi, quy định: lập người lo việc bói, và khi ba người cùng xem thì theo lời hai người.

Ba người xem thì theo lời của hai người.

Thiên Kim Đằng kể Chu Công cầu cho Vũ Vương khỏi bệnh, bói một lúc ba mai rùa, cả ba đều tốt. Ba mai bói cùng lúc, theo một nghi thức có sẵn, không phải bói một mai, thấy xấu rồi bói thêm mai nữa.

Khác biệt nằm ở chỗ này. Ba lần theo luật đa số, định từ trước, là một phép đo có ba mẫu. Ba lần vì hai lần trước không vừa ý là một cách chọn đáp án. Nhìn từ ngoài thì cùng là "gieo ba lần", nhưng một bên mình chịu kết quả, một bên kết quả chịu mình.

Gieo đến khi vừa ý thì quẻ cuối cùng nói gì

Hãy nghĩ theo con số. Giả sử trong lòng bạn coi khoảng một phần ba số quẻ là "nghe được". Nếu cứ gieo cho đến khi gặp một quẻ như vậy, trung bình chỉ cần ba lần là tới. Quẻ cuối cùng ấy không cho bạn biết gì về việc; nó chỉ cho biết bạn dừng ở đâu. Và vì bạn chọn chỗ dừng, câu trả lời đã nằm trong tay bạn từ trước khi gieo lần đầu.

Đó là lý do chữ "độc" trong lời quẻ Mông nặng hơn chữ "thất lễ". Nó không chỉ là bất kính với quẻ; nó làm hỏng chính công cụ. Một lần gieo có giá trị vì bạn không chọn được kết quả. Gieo lại để chọn thì bỏ mất đúng điều ấy.

Khi nào được hỏi lại

Phép thử một câu: "Từ lần trước đến giờ, điều gì đã đổi?" Trả lời được bằng một sự kiện cụ thể, có ngày tháng, thì hỏi lại được. Câu trả lời chỉ là "mình thấy không yên tâm" thì cái đổi là cảm xúc của mình, không phải việc.

Gặp quẻ khó nghe thì làm gì thay vì gieo lại

Lời Kinh Dịch có rất ít lời phán dứt khoát. Chữ "hung" thường đi kèm điều kiện: làm thế này thì hung. Chữ "lệ" (nguy) nhiều khi đi liền "vô cữu" (không lỗi), tức là nguy nhưng biết giữ thì qua. Hệ Từ giảng "vô cữu" là khéo sửa lỗi. Cho nên trước khi coi quẻ là xấu, hãy đọc:

1. Hào động nói điều kiện gì: "nếu tiến", "nếu giữ", "nếu đi xa"?
2. Quẻ biến cho thấy việc đi về đâu nếu làm theo hào động?
3. Có phải quẻ đang nói về cách làm, không phải về chuyện có làm hay không?

Sau đó, nếu cần, đặt một câu hỏi mới cho bước tiếp theo, kiểu "nếu mình vẫn làm, mình cần giữ điều gì". Câu ấy chính đáng khi bạn đã nhận câu trả lời đầu, ghi nó vào sổ, và bây giờ hỏi về cách đi. Nó thành gian lận khi bạn dùng nó để xoá câu trả lời đầu.

Sách cổ nói gì

Bói cỏ ngắn, bói rùa dài, chẳng bằng theo cái dài. — Tả Truyện, Hi Công năm 4

Bình: lời can không nói "bói cỏ sai". Nó nói: đã hỏi rồi thì không tìm phép khác để lật lại. Đó là kỷ luật của người hỏi, áp được cả khi bạn chỉ có ba đồng xu.

Ba người xem thì theo lời hai người. — Thượng Thư, Hồng Phạm, mục Kê nghi

Bình: hỏi nhiều lần được, nếu luật chọn đã định trước. Ai muốn gieo ba lần cho một việc thì hãy viết luật ra giấy trước khi gieo lần đầu, và chịu theo luật ấy.

Hỏi lần đầu thì bảo, hỏi lần hai lần ba là nhờn, nhờn thì không bảo. — Chu Dịch, lời quẻ Mông

Đọc cho đúng mức

Không phải dòng nào cũng cấm hỏi lại tuyệt đối. Lễ Ký nói "không quá ba", tức là có chỗ cho hơn một lần; Hồng Phạm có luật ba người xem. Trong giới Lục Hào về sau cũng có người chủ trương gieo thêm một quẻ để làm rõ một khía cạnh khi quẻ đầu không chỉ ra dụng thần. Điểm các dòng gặp nhau là: không gieo lại để đổi kết quả.

Bài này nói về kỷ luật của người hỏi, không nói lần gieo thứ hai "mất linh" theo nghĩa huyền bí. Ở tầng con số, mọi lần gieo đều ngẫu nhiên như nhau; cái hỏng khi gieo lại là cách bạn dùng kết quả. Về chuyện ngẫu nhiên và "linh", xem bài gieo quẻ online có linh không.

Việc nên làm

• Trước khi gieo, viết sẵn: lần này là lần duy nhất cho câu hỏi này, hẹn ngày xem lại.
• Nếu thật muốn gieo nhiều lần, viết luật ra trước (ví dụ ba lần, theo hai lần giống nhau) rồi mới gieo.
• Ghi cả những lần gieo hỏng kỹ thuật vào sổ, kèm lý do làm lại; cách giữ sổ ở bài dùng Kinh Dịch để soi một việc.
• Gặp quẻ khó nghe: đọc điều kiện trong hào động trước, rồi mới nghĩ đến câu hỏi tiếp theo.
• Khi muốn hỏi lại, trả lời câu "điều gì đã đổi" bằng chữ, trên giấy.

☯️Gieo quẻ Kinh Dịch
Gieo ba đồng xu sáu lần, ra quẻ chủ, hào động, quẻ biến — AI giải theo câu hỏi.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Tả Truyện, Hi Công năm 4: Tấn Hiến Công bói việc lập Ly Cơ (trích nguyên văn lời quan bói, phần còn lại dẫn đại ý).
• Thượng Thư, thiên Hồng Phạm, mục Kê nghi (trích nguyên văn); thiên Kim Đằng (dẫn đại ý chuyện Chu Công bói ba mai rùa).
• Lễ Ký, thiên Khúc Lễ thượng (dẫn đại ý hai luật bói không quá ba, bói rùa bói cỏ không nối nhau).
• Chu Dịch, quẻ Mông, lời quẻ (trích nguyên văn).