Gương bát quái treo cửa: nhận đúng gương tiên thiên hay hậu thiên, và tục treo này từ đâu ra

Gương bát quái treo cửa phần lớn xếp tám quẻ theo tiên thiên: quẻ Càn (ba vạch liền) ở trên, quẻ Khôn (ba vạch đứt) ở dưới, mỗi cặp đối diện ngược hẳn nhau từng vạch. Gương đồng có khắc bát quái đã có từ đời Đường, nhưng tục treo trước cửa là lớp dân gian; các sách dương trạch chính như Dương Trạch Tam Yếu không dạy.

Nhận gương tiên thiên trong mười giây

Cầm gương lên, xoay sao cho quẻ ba vạch liền nằm ở chính trên. Gương tiên thiên chuẩn sẽ có thứ tự như sau (nhìn từ phía trước mặt gương):

Bảng này theo lối đặt phương Nam ở trên, Đông bên trái, như la kinh và sách cổ. Có ba phép thử nhanh, không cần thuộc bảng:

1. Phép đối diện. Ở gương tiên thiên, hai quẻ nằm đối nhau qua tâm luôn ngược hẳn từng vạch: liền đối đứt, đứt đối liền (Càn đối Khôn, Ly đối Khảm, Chấn đối Tốn, Đoài đối Cấn). Gương hậu thiên chỉ có một cặp như vậy là Ly – Khảm.
2. Phép đếm vạch dương. Đi từ Càn sang trái xuống Khôn, số vạch liền giảm dần 3, 2, 2, 1, 0 (Càn, Đoài, Ly, Chấn, Khôn); nửa bên phải cũng vậy theo chiều ngược lại. Đây là trật tự âm dương tiêu trưởng của vòng tiên thiên.
3. Phép vạch trong. Vạch dưới cùng của mỗi quẻ nằm sát mặt gương, vạch trên cùng nằm ở mép ngoài. Gương in ngược (vạch dưới ra ngoài) là in sai hình quẻ: Chấn sẽ biến thành Cấn, Tốn thành Đoài.

Hàng bán đại trà hay mắc hai lỗi: đổi chỗ Ly và Khảm, hoặc in vạch ngược như phép thử thứ ba. Nguồn gốc hai vòng có bài tiên thiên, hậu thiên bát quái.

Vì sao gương treo cửa lại thường là tiên thiên, trong khi phong thuỷ đo đạc dùng hậu thiên? Cách giải trong dân gian: tiên thiên là "thể", là trật tự gốc của trời đất, nên dùng làm vật "giữ"; hậu thiên là "dụng", gắn với phương thật, dùng để đo. Đây là cách giải của người làm nghề, không có sách cổ nào quy định.

Hai dòng gặp nhau: gương và bát quái

Gương bát quái là chỗ gặp nhau của hai truyền thống có từ lâu.

Dòng thứ nhất là gương. Từ đời Tấn, Cát Hồng trong Bão Phác Tử đã ghi một niềm tin rõ ràng: vật già hoá tinh có thể đội lốt người, nhưng không đổi được hình thật trong gương; vì thế đạo sĩ vào núi đeo sau lưng một tấm gương sáng đường kính từ chín tấc trở lên. Sách kể chuyện hai người tu trong động thấy một người khách lạ, nhìn vào gương thì hoá ra con hươu. Gương ở đây là vật soi, để thấy cái thật.

Dòng thứ hai là bát quái làm hoa văn. Gương đồng đời Đường có loại đúc tám quẻ cùng mười hai con giáp quanh núm gương. Minh văn trên một loại gương như thế còn được chép trong Toàn Đường Văn: "Thuỷ ngân là tinh của âm, trăm lần luyện mà thành gương; tám quẻ, tượng sống lâu đều đủ, giữ thần, mãi bảo toàn mạng". Gương đồng thời ấy là vật dụng soi mặt hằng ngày, khắc bát quái để cầu lành.

Từ hai dòng ấy đến tấm gương nhỏ viền tám quẻ treo trên cửa nhà là một bước của tục dân gian về sau, phổ biến ở Hoa Nam, Đài Loan, Hồng Kông và Việt Nam. Chúng tôi chưa tìm được văn bản cổ ghi rõ lúc tục treo cửa bắt đầu.

Sách dương trạch nói gì về gương bát quái

Đây là điểm ít người để ý: các sách dương trạch được coi là kinh điển của nghề không dạy treo gương bát quái.

• Dương Trạch Tam Yếu của Triệu Cửu Phong đời Thanh xoay quanh ba thứ "cửa, chủ (phòng chính), bếp", xét theo hướng và tám cung.
• Bát Trạch Minh Kính bàn hướng nhà, đặt cửa, đặt bếp theo du niên.
• Huyền Không (Thẩm Thị Huyền Không Học) bàn tinh bàn theo vận.

Khi bàn chuyện "xung", "sát" từ bên ngoài, các sách ấy khuyên đổi cửa, đổi lối đi, trồng cây, xây tường che, tức là sửa hình thế, không phải treo vật. Gương bát quái vì vậy thuộc lớp phong tục, giống như treo kéo, treo tỏi. Biết vậy không phải để chê, mà để không nói "sách phong thuỷ dạy phải treo gương bát quái". Bài Dương Trạch Tam Yếu và Bát Trạch Minh Kính nói kỹ nội dung hai sách.

Gương lồi, gương lõm, gương phẳng: một lưu ý về an toàn

Người bán thường giải thích: gương lồi để "tán", gương lõm để "thu", gương phẳng để "phản". Đó là lời truyền miệng. Phần vật lý thì có một điều đáng để ý thật:

• Gương lõm hội tụ ánh sáng. Một tấm gương lõm bằng kim loại sáng, treo ngoài trời quay về hướng nắng gắt, có thể dồn nắng vào một điểm. Gương nhỏ ít khi gây chuyện, nhưng đừng treo gương lõm gần mái lá, mành tre, rèm vải ở nơi có nắng chiếu thẳng.
• Gương lồi cho góc nhìn rộng, đó là lý do gương lồi được dùng ở khúc cua đường hẻm. Nếu cần nhìn xe ra vào ở lối hẹp, một tấm gương cầu lồi giao thông có ích thật, bất kể có bát quái hay không.

Đừng biến tấm gương thành chuyện hàng xóm

Nhiều cuộc cãi nhau giữa hai nhà bắt đầu từ một tấm gương bát quái chĩa sang. Chúng tôi không hướng dẫn treo gương để "đẩy" bất cứ điều gì về phía nhà khác, vì ba lẽ: sách dương trạch không dạy, tấm gương không làm gì được về mặt vật lý ngoài việc phản chiếu, và một mối quan hệ láng giềng xấu đi thì có hại thật.

Nếu nhà đối diện treo gương quay sang nhà mình, cách điềm tĩnh nhất là nói chuyện. Tấm gương ấy không đổi được hướng nhà, tinh bàn hay tuổi của ai. Nếu nó gây chói vì phản nắng, đó là chuyện có thể đề nghị điều chỉnh.

Sách cổ nói gì

Dịch: Muôn vật già lâu đều có thể đội lốt hình người để làm loá mắt, thử thách người, chỉ không thể đổi được hình thật trong gương. Vì thế đạo sĩ xưa vào núi đều đeo sau lưng tấm gương sáng đường kính chín tấc trở lên. — Bão Phác Tử, nội thiên, Đăng Thiệp

Dịch: Thuỷ ngân là tinh của âm, trăm lần luyện mà thành gương. Tám quẻ, tượng thọ đều đủ, giữ thần, mãi bảo toàn mạng. — Minh văn gương đồng bát quái mười hai con giáp, đời Đường

Bình: hai đoạn cho thấy gương trong văn hoá xưa có hai vai: vật soi chân tướng và vật mang lời chúc. Tấm gương bát quái hôm nay mượn cả hai vai ấy. Nhưng cả hai đoạn đều không nói tới việc chĩa gương vào nhà người khác; vai "đẩy, phản" là lớp nghĩa mới hơn, do người bán và người dùng gán thêm.

Đọc cho đúng mức

• Gương bát quái là vật phong tục; các sách dương trạch kinh điển xử lý chuyện "xung" bằng sửa hình thế, không bằng treo vật.
• Cách nhận tiên thiên, hậu thiên ở bài này là hình học của bát quái, kiểm được; còn chuyện gương nào "mạnh" hơn là lời truyền miệng.
• Văn bản về gương soi yêu (Bão Phác Tử) và gương đồng bát quái đời Đường là có thật; mốc thời gian của tục treo trước cửa nhà thì chưa xác định được.
• Không có ghi chép nào cho thấy treo hay không treo gương bát quái làm thay đổi điều gì đo được trong đời sống.

Việc nên làm

• Nếu gia đình muốn treo, chọn gương xếp đúng (dùng ba phép thử ở trên), treo ngay ngắn, không chĩa vào cửa nhà người khác.
• Không treo gương lõm kim loại nơi nắng chiếu thẳng gần vật dễ cháy.
• Nếu băn khoăn về hướng cửa, hướng nhà, xem bằng phép tính (Bát Trạch, Huyền Không) trước khi nghĩ tới vật treo; công cụ dưới đây cho biết hướng nhà mình ứng quẻ hậu thiên nào.
• Mua gương ở chỗ in đúng hình quẻ; gương in sai là bát quái sai, dù tin hay không tin.

🧭Hướng nhà Bát Trạch
Cung phi chủ nhà, tám phương cát hung, đặt cửa – bếp – giường.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Cát Hồng — Bão Phác Tử, nội thiên, quyển 17 Đăng Thiệp (nguyên văn, bản Wikisource tiếng Hán).
• Minh văn gương đồng "Bát quái thập nhị sinh tiếu", đời Đường — chép trong Toàn Đường Văn, quyển 988 (nguyên văn).
• Chu Dịch, Thuyết Quái — chương 3 (bốn cặp đối nhau), chương 5 (vòng hậu thiên).
• Triệu Cửu Phong — Dương Trạch Tam Yếu; Bát Trạch Minh Kính (đối chiếu nội dung, đại ý).