Hai bếp trong một nhà: nhà hai thế hệ, nhà có tầng cho thuê

Nhà có hai bếp không phạm điều gì trong sách cổ. Dương Trạch Tam Yếu xét cửa, phòng chủ và bếp như bộ ba của một hộ; khi hai hộ cùng ở một nhà, các thầy hiện đại hiểu khác nhau: có người chỉ xét bếp của chủ nhà, có người xét mỗi hộ một bộ ba riêng. Điều không có tranh cãi là phần an toàn: điện, ga, khói và thấm nước của bếp tầng trên.

Tam Yếu xét bếp như của một hộ

Dương Trạch Tam Yếu của Triệu Cửu Phong, đại ý, lấy cửa, phòng chủ và bếp làm ba điều cốt của nhà. Ba thứ này đi thành bộ: cửa là chỗ cả nhà ra vào, phòng chủ là chỗ người đứng đầu nhà ở, bếp là chỗ nấu cho cả nhà ăn. Sách xét ba thứ ấy có cùng nhóm Đông tứ hay Tây tứ với nhau không, và có hợp với người đứng đầu không. Bộ ba này giải thích kỹ ở bài Dương trạch tam yếu.

Nhà lớn đời Thanh có nhiều gian, nhiều phòng con cháu, nhưng thường chung một bếp. Con trai ra ở riêng thì lập bếp riêng; trong tục Hoa cũng như tục Việt, chuyện tách hộ hay được nói bằng chữ bếp: "ăn riêng", "nấu riêng", "ra riêng". Nghĩa là trong cách nghĩ của sách, một bếp ứng với một hộ. Hai bếp trong một mái nhà, theo lý ấy, là dấu hiệu nhà đang có hai hộ — một việc đời sống bình thường, không phải điềm xấu.

Sách không có câu nào nói "một nhà hai bếp thì…". Câu "hai bếp hai lòng" mà bạn có thể nghe là nói dân gian, không có trong Tam Yếu hay Bát Trạch Minh Kính.

Các thầy hiện đại hiểu theo bốn cách

Cách thứ nhất gần lời sách nhất khi nhà vẫn là một hộ: con cái ở tầng trên nhưng ngày ba bữa vẫn ăn chung dưới nhà, bếp trên lầu chỉ là chỗ pha sữa, nấu mì đêm. Bếp phụ như thế không thay đổi gì trong bộ ba.

Cách thứ hai hợp khi tầng trên thật sự là một hộ: vợ chồng con có bếp, có bàn ăn, có giờ giấc riêng. Một số thầy coi lối vào của tầng ấy (đầu cầu thang, cửa tầng) là "cửa" của hộ con và lập bộ ba riêng; người khác vẫn lấy cửa chính dưới đất cho cả hai hộ vì chỉ có một cửa ra đường. Đây là chỗ các thầy không thống nhất, và bạn nên biết trước khi nghe hai thầy nói ngược nhau.

Cách thứ ba của phái Huyền Không không quan tâm bếp của ai: bếp nào cũng là chỗ có lửa, xét theo cung nó nằm và sao bay tới. Nhà ống nhiều tầng thì nhiều thầy lập một tinh bàn cho cả nhà rồi áp lên từng tầng; bếp tầng trên và bếp tầng trệt có thể rơi vào cùng một cung hoặc hai cung khác nhau. Xem cách chia cung cho nhà hẹp ngang ở bài nhà ống theo Huyền Không.

Ba tình huống hay gặp ở nhà phố

Bố mẹ tầng trệt, con lập gia đình ở tầng ba

Nhà 4 x 16 mét, năm tầng. Bếp chính dưới tầng trệt. Con trai lấy vợ, làm thêm một bếp nhỏ ở tầng ba.

• Nếu hai vợ chồng vẫn ăn tối với bố mẹ: bếp tầng ba là bếp phụ, theo cách thứ nhất thì không cần xét.
• Nếu đã ăn riêng: theo cách thứ hai, hộ con có bộ ba riêng. Phòng của vợ chồng con và bếp tầng ba nên cùng một nhóm theo Bát Trạch nếu muốn theo sách cho trọn; đo tọa – hướng bằng công cụ hướng nhà.
• Phần thực tế (mục dưới) áp dụng trong cả hai trường hợp.

Tầng trệt cho thuê bán hàng ăn, chủ nhà ở trên

Người thuê nấu bếp công suất lớn dưới tầng trệt, chủ nhà có bếp gia đình ở tầng hai. Về sách, bếp của người thuê là bếp của một hộ khác (một cơ sở kinh doanh), phần lớn thầy không tính vào bộ ba của chủ nhà; một số thầy Huyền Không vẫn tính vì nó là lửa lớn trong khối nhà. Về thực tế, đây là tình huống cần lo nhất: khói, nhiệt và ga ở ngay chân cầu thang — đường thoát duy nhất của người ở trên. Chi tiết cho kiểu nhà này ở bài nhà phố tầng trệt cho thuê.

Nhà hai thế hệ chung cửa, hai bếp cùng tầng

Có nhà làm hai bếp ngay cạnh nhau: một bếp ga lớn cho bố mẹ nấu kiểu truyền thống, một bếp từ cho con nấu nhanh. Đây thực chất là một bếp có hai bộ nấu, mọi cách hiểu đều xét chung như một bếp.

Phần không phụ thuộc phái: điện, ga, khói, nước

Hai việc ít ai làm mà đáng làm nhất: chống thấm sàn bếp tầng trên (bếp ướt hơn mọi phòng khô, thấm xuống trần phòng dưới là sửa rất tốn), và đặt bình chữa cháy nhỏ ở mỗi bếp. Chuyện bếp nằm trên phòng ngủ còn có góc phong thủy riêng, xem bài phòng ngủ trên bếp.

Với nhà có tầng cho thuê kinh doanh ăn uống, yêu cầu về phòng cháy cho nhà ở kết hợp kinh doanh thay đổi theo quy mô và theo thời kỳ; hỏi cơ quan phòng cháy chữa cháy ở địa phương trước khi cho thuê đáng tin hơn mọi bài đọc trên mạng.

Đọc cho đúng mức

• Sách cổ không cấm hai bếp. Tam Yếu xét bộ ba của một hộ; hai bếp chỉ cho thấy nhà có hai hộ hoặc có một bếp phụ.
• "Bếp chính" không có định nghĩa trong sách. Các thầy lấy theo bếp nấu nhiều nhất, theo bếp của người đứng tên nhà, hoặc không phân biệt (Huyền Không). Hỏi thầy theo cách nào trước khi nghe kết luận.
• Tầng của con có tính là nhà riêng không là chỗ các thầy bất đồng nhiều nhất. Cửa riêng ra đường thì gần như ai cũng tính riêng; chung một cửa chính thì ý kiến chia đôi.
• Không cần dỡ bếp phụ vì lời "hai bếp hai lòng". Không khí trong nhà hai thế hệ phụ thuộc vào cách chia việc, chia tiền, chia giờ giấc — mà hai bếp lại thường giúp chuyện đó dễ hơn.
• Phần an toàn không phải quan niệm. Ga, điện, thấm và khói ở nhà nhiều tầng có hậu quả đo được, nên làm trước mọi tầng xét khác.

Việc nên làm

• Xác định bếp thứ hai là bếp phụ hay bếp của một hộ riêng; câu trả lời quyết định xét theo cách nào.
• Theo Bát Trạch: đo tọa – hướng nhà, xem bếp chính (và bếp hộ con nếu tách hộ) nằm phương nào.
• Theo Huyền Không: lập tinh bàn cả nhà bằng công cụ phi tinh, xem từng bếp rơi vào cung nào.
• Bếp tầng trên: dùng bếp từ, đi dây và át riêng, chống thấm sàn trước khi lát.
• Kiểm tổng tải điện khi hai bếp cùng chạy giờ cơm.
• Đặt một bình chữa cháy nhỏ ở mỗi bếp; nhà có tầng trệt cho thuê bán ăn thì hỏi cơ quan phòng cháy địa phương.

Nguồn tham khảo

• Triệu Cửu Phong, Dương Trạch Tam Yếu (đời Thanh) — ba điều cốt yếu cửa, phòng chủ, bếp (đại ý).
• Bát Trạch Minh Kính, bản lưu hành đời Thanh — phần bếp và táo môn (đại ý).