Lò vi sóng, nồi cơm điện có tính là "bếp" trong phong thủy không: đọc lại chữ táo

Lò vi sóng và nồi cơm điện không thay chỗ bếp chính khi nhà có bếp nấu hằng ngày. Theo Dương Trạch Tam Yếu, "táo" là chỗ nấu cái ăn nuôi cả nhà, đặt cố định một nơi; đồ hâm nóng xách đi được không làm việc đó. Ngoại lệ là phòng trọ, căn hộ không có bếp: khi ấy chỗ đặt nồi cơm điện chính là bếp.

Hai ý của các thầy hiện nay

Câu hỏi này không có trong sách cổ, vì lò vi sóng và nồi cơm điện mới vào nhà người Việt vài chục năm. Các thầy hiện nay trả lời theo hai hướng:

Ý thứ nhất nghe chặt chẽ nhưng đi tới chỗ vô lý: ấm siêu tốc, máy pha cà phê, bàn là cũng sinh nhiệt, chẳng lẽ cũng là bếp. Ý thứ hai gần với cách sách định nghĩa bếp hơn. Phần còn lại của bài giải thích vì sao.

Chữ "táo" trong sách là cái gì

Tam Yếu xét bếp vì nó nuôi người

Dương Trạch Tam Yếu, đại ý, lấy cửa, phòng chủ và bếp làm ba điều cốt yếu của một ngôi nhà (bài Dương trạch tam yếu giảng đủ). Ba thứ này được chọn vì vai trò: cửa là chỗ khí và người vào, phòng chủ là chỗ người đứng đầu nhà nghỉ ngơi, bếp là chỗ nấu cái ăn cho cả nhà. Một câu hay được dẫn trong các sách dương trạch đời sau là "táo nãi dưỡng mệnh chi nguyên" — bếp là nguồn nuôi mạng người. Câu này phổ biến nhưng chúng tôi chưa xác định được nó nằm ở thiên nào của sách nào, nên chỉ dẫn như một câu truyền trong nghề.

Theo cách nghĩ ấy, cái làm nên "táo" không phải là ngọn lửa mà là bữa ăn chính của cả hộ. Bài hai bếp trong một nhà đã chỉ ra: trong sách, một bếp ứng với một hộ, và chuyện "ra riêng" của con cái được nói bằng chữ bếp.

Bát Trạch Minh Kính xét bếp như một khối cố định

Bát Trạch Minh Kính, đại ý, dạy bếp tọa ở phương hung để đè lên, hướng cửa lửa về phương cát (bài bếp tọa hung hướng cát). Phép này chỉ có nghĩa với một thứ đặt cố định: thân bếp phải ngồi lâu dài ở một phương thì mới "đè" được phương ấy. Một cái nồi cơm điện sáng đặt trên bàn, tối cất vào tủ, mai mang lên phòng thì không ngồi ở phương nào cả.

Chữ táo vốn là chỗ xây vào đất

Chữ táo dạng cũ thuộc bộ huyệt (hang, hốc). Thuyết Văn Giải Tự của Hứa Thận, đại ý, giảng táo là "bếp để nấu", xếp chữ vào bộ huyệt. Bếp cổ là hốc đất, khối gạch xây liền nền nhà; dạng chữ giản thể ngày nay ghép bộ hỏa với bộ thổ, tức lửa trên đất. Cả hai cách viết đều nói cùng một điều: táo là một chỗ trong nhà, không phải một món đồ.

Ba ý trên cộng lại cho một định nghĩa dùng được: táo là chỗ cố định nấu bữa ăn chính cho cả hộ. Bếp ga, bếp từ trong căn bếp gia đình đạt cả hai điều kiện. Lò vi sóng hâm cơm nguội và nồi cơm điện đặt trên bàn bếp không đạt điều kiện "chỗ cố định", và lò vi sóng thường không đạt cả điều kiện "bữa chính".

Nồi cơm điện gần "táo" hơn lò vi sóng

Có một chỗ tinh tế mà ít bài viết để ý: nồi cơm điện nấu cơm, mà cơm là món chính của bữa ăn Việt. Xét theo vai trò nuôi người, nồi cơm điện làm một phần việc của táo nhiều hơn hẳn lò vi sóng, vốn chủ yếu dùng để hâm và rã đông.

Nhưng nồi cơm điện vẫn thiếu chỗ cố định, và trong căn bếp có bếp ga hay bếp từ, nó chỉ là một khâu của bữa ăn được tổ chức quanh bếp chính: thức ăn nấu trên bếp, cơm chín trong nồi đặt cạnh. Vì vậy với nhà có bếp, đa số thầy theo ý thứ hai coi nồi cơm điện là đồ phụ của bếp chính, không lập "bếp" thứ hai.

Khi nào lò vi sóng, nồi cơm điện thành bếp chính

Định nghĩa ở trên cho thấy một trường hợp ngược lại, và trường hợp này rất phổ biến ở thành phố Việt Nam:

• Phòng trọ, căn hộ dịch vụ không có bếp: người ở nấu cơm bằng nồi cơm điện, hâm đồ ăn mua sẵn bằng lò vi sóng, đun nước bằng ấm siêu tốc. Không có cái gì khác để gọi là táo.
• Căn hộ một phòng có bếp nhưng không dùng: bếp từ phủ khăn, cả tuần chỉ cắm nồi cơm và lò vi sóng.
• Người già ở một mình dùng nồi lẩu điện, nồi cơm điện nấu mọi thứ trên một góc bàn.

Ở những nhà này, chỗ đặt nồi cơm điện và lò vi sóng chính là táo, vì đó là nơi cái ăn hằng ngày được làm ra. Nếu theo Bát Trạch, nên chọn một góc cố định cho cụm đồ nấu ấy, đặt nó ổn định ở đó, và xét như xét bếp chính. Cách lấy hướng cho đồ không có cửa lửa đã bàn ở bài hướng bếp: với đồ điện, vế "tọa" (chỗ đặt) còn đứng, vế "hướng" (cửa lửa) gần như không còn nghĩa.

Các lời kiêng dân gian, đọc tách khỏi sách

Quanh lò vi sóng và nồi cơm điện có nhiều lời kiêng lan trên mạng. Không lời nào có trong Tam Yếu hay Bát Trạch Minh Kính.

Những lời này không cần cãi, chỉ cần đặt đúng chỗ: chúng là tục và cách nói của người đời nay, không phải lời sách.

Theo Huyền Không: đồ nhiệt là một điểm Hỏa

Phái Huyền Không Phi Tinh không chia bếp chính bếp phụ. Với phái này, thứ gì sinh nhiệt thường xuyên là một điểm Hỏa trên tinh bàn, xét theo cung nó nằm và sao bay tới. Một số thầy theo phái này kiêng dồn đồ phát nhiệt vào cung có sao Ngũ Hoàng (Thổ) hoặc Nhị Hắc (Thổ) của năm, vì Hỏa sinh Thổ.

Tính bằng công cụ của site, năm 2027 sao Cửu Tử nhập trung cung; Ngũ Hoàng bay tới chính Bắc, Nhị Hắc bay tới chính Tây. Người theo phái này, nếu bếp nằm ở phía Bắc hoặc phía Tây nhà, sẽ tránh dồn thêm lò nướng, lò vi sóng, nồi chiên vào góc ấy trong năm. Bài phi tinh năm 2027 có đủ tinh bàn và cách đọc. Đây là phép của một phái; Bát Trạch không xét theo năm.

Chỗ đặt có lý do kỹ thuật

Dù theo phái nào, mấy điều sau đều nên làm vì an toàn và tiện dùng:

• Khoảng hở thoát nhiệt. Lò vi sóng và nồi cơm điện đều cần chừa khoảng trống quanh thân theo sách hướng dẫn của máy; nhét lò vào hộc tủ kín không có khe thoát là lò nóng, chóng hỏng.
• Không đặt sát bếp ga. Nhiệt và dầu mỡ từ bếp hắt sang làm vỏ nhựa của lò và nồi giòn, nứt.
• Ổ cắm riêng. Lò vi sóng thường ăn 800 – 1.200 W, nồi cơm điện 500 – 900 W, ấm siêu tốc 1.500 – 2.000 W. Cắm chung một ổ chia rồi chạy cùng lúc là quá tải dây.
• Không đặt cao quá vai. Lấy bát canh nóng từ lò đặt trên nóc tủ lạnh cao là việc dễ đổ. Khoang lò nên nằm trong khoảng từ ngang hông đến ngang ngực người dùng thấp nhất nhà.

Người muốn theo thước Lỗ Ban cho chiều cao kệ đặt lò thì dùng thước 42,9 cm (thước khối đặc, cùng loại đo bàn bếp). Chạy công cụ của site:

Các số gợi ý đã làm tròn vào trong đoạn đỏ, chừa lề cho sai số thi công. Tra số khác bằng công cụ thước Lỗ Ban.

Đọc cho đúng mức

• Sách cổ không bàn lò vi sóng, nồi cơm điện. Mọi câu trả lời, kể cả của bài này, đều là suy từ định nghĩa táo trong sách ra đồ dùng hiện đại. Hai ý của các thầy đều là suy diễn; bài này nghiêng về ý thứ hai vì nó bám sát định nghĩa hơn, không phải vì có sách xác nhận.
• Câu "táo nãi dưỡng mệnh chi nguyên" được dẫn rộng rãi nhưng chưa định vị được trong một văn bản cụ thể; đừng trích nó như lời của Tam Yếu.
• Gán hành cho đồ điện (lò vi sóng là Hỏa, tủ lạnh là Thủy) là cách làm của người đời nay. Các thầy không thống nhất, và không có sách nào để đối chiếu.
• Phép kiêng đồ nhiệt ở cung Ngũ Hoàng, Nhị Hắc chỉ thuộc phái Huyền Không và chỉ có hiệu lực theo năm.
• Thước Lỗ Ban là tục thợ mộc, không phải yêu cầu của Bát Trạch hay Huyền Không. Dây điện quá tải hay lò không thoát nhiệt mới là chuyện cần lo trước.

Việc nên làm

• Xác định bếp chính của nhà: chỗ nấu bữa chính cho cả hộ, đặt cố định. Nếu muốn xét phong thủy bếp, chỉ xét chỗ này.
• Nhà không có bếp, chỉ dùng nồi cơm điện và lò vi sóng: chọn một góc cố định cho cụm đồ nấu, không xách đi xách lại, và coi góc ấy là bếp.
• Đặt lò vi sóng, nồi cơm điện cách xa bếp ga; chừa khe thoát nhiệt theo sách hướng dẫn của máy.
• Mỗi đồ nấu điện công suất lớn cắm một ổ riêng; không chạy lò vi sóng, ấm siêu tốc, nồi cơm cùng lúc trên một ổ chia.
• Nếu theo Huyền Không, xem năm 2027 bếp có nằm ở chính Bắc hoặc chính Tây không; nếu có, đừng dồn thêm đồ phát nhiệt vào góc ấy.
• Lò vi sóng có cửa đóng không kín, gioăng rách: đem sửa hoặc thay, đừng dùng tiếp.

Nguồn tham khảo

• Dương Trạch Tam Yếu, gắn tên Triệu Cửu Phong, đời Thanh — ba điều cốt yếu cửa, phòng chủ, bếp (đại ý).
• Bát Trạch Minh Kính, bản lưu hành đời Thanh — phần bếp, tọa hung hướng cát (đại ý).
• Thuyết Văn Giải Tự, Hứa Thận — chữ táo, bộ huyệt (đại ý).
• Tinh bàn năm 2027 (sao Cửu Tử nhập trung, Ngũ Hoàng chính Bắc, Nhị Hắc chính Tây) tính bằng `PhiTinh::saoNam` và `PhiTinh::ban` của aihuyenhoc.com.
• Số đo kệ trên thước 42,9 cm tính bằng `ThuocLoBan::tra` của aihuyenhoc.com.