Hướng cửa sổ: lấy gió, lấy sáng và chuyện cửa sổ hai phía đối nhau

Cửa sổ là cửa phụ của khí: cửa chính đưa khí vào nhà, cửa sổ đưa gió và sáng vào từng phòng. Ở Việt Nam, cửa sổ hướng Đông Nam đón gió mát mùa hè ở nhiều vùng; cửa sổ hướng Tây nhận nắng chiều gắt, cần lam đứng hoặc cây che. Hai cửa sổ đối nhau giúp gió xuyên phòng. Hãy đo hướng bức tường trước khi khoét.

🧭Hướng nhà Bát Trạch
Cung phi chủ nhà, tám phương cát hung, đặt cửa – bếp – giường.✨ Dùng thử

Cửa sổ trong sách phong thủy: vai phụ nhưng không thể thiếu

Sách dương trạch xếp cửa chính lên hàng đầu. Dương Trạch Tam Yếu của Triệu Cửu Phong, đại ý, quy việc xem nhà về cửa, phòng chủ và bếp; Bát Trạch xét cửa chính theo trạch và theo mệnh. Cửa sổ ít khi được bàn riêng — nó là "cửa phụ", nhận khí từ bên ngoài vào từng phòng sau khi khí đã vào nhà qua cửa chính.

Phái Huyền Không thì coi trọng cửa sổ hơn, nhất là ở nhà mà cửa sổ lớn, vách kính, ban công là mặt thoáng chính: chỗ ấy được xem là chỗ nạp khí, và sao bay tới cung có cửa sổ lớn được coi là "động". Căn hộ chung cư lấy hướng theo mặt thoáng chính là theo lối nghĩ này.

Dù theo phái nào, cửa sổ cũng không phải chuyện chọn "hướng đẹp theo tuổi" mà là chuyện gió và nắng — hai thứ người ở trong phòng cảm nhận trực tiếp mỗi ngày.

Gió ở Việt Nam đến từ đâu

Nước dài, ba miền ba kiểu gió. Những hướng gió chính thường được nêu:

Gió trong phố thì bị nhà cao chắn và đổi hướng, nên bảng trên chỉ là hướng chung. Muốn biết gió thật ở lô đất của mình, đứng ở đó vào chiều mùa hè vài hôm mà cảm nhận, hoặc hỏi hàng xóm đã ở lâu.

Nắng: hướng Tây khó nhất, hướng Bắc vẫn có lúc nắng

Hướng Tây. Nắng chiều đến từ phía Tây khi mặt trời đã thấp, chiếu gần như nằm ngang vào tường và cửa sổ, đúng lúc nhiệt độ ngoài trời cao nhất trong ngày. Ô văng ngang (tấm mái nhỏ trên cửa sổ) không che được nắng thấp này. Cách che hiệu quả là lam đứng (các thanh dọc), lam xoay, rèm cuốn bên ngoài, giàn cây leo, hoặc lùi cửa sổ sâu vào tường.

Hướng Nam. Nắng trưa từ trên cao. Ô văng ngang che tốt; mùa đông ở miền Bắc mặt trời thấp hơn, nắng lọt vào sưởi ấm — đây là lý do nhà miền Bắc chuộng hướng Nam.

Hướng Đông. Nắng sáng, dịu hơn nắng chiều. Phòng ngủ có cửa sổ hướng Đông thì sáng sớm đã sáng; ai ngủ muộn nên có rèm dày.

Hướng Bắc. Phần lớn năm ít nắng trực tiếp, ánh sáng đều — hợp phòng làm việc, phòng vẽ. Nhưng có một điều ít người biết: Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới, nên vào giữa mùa hè mặt trời buổi trưa đi qua phía Bắc đỉnh đầu. Ở TP.HCM (vĩ độ khoảng 10,8 độ Bắc), chuyện này kéo dài từ khoảng cuối tháng Tư đến khoảng cuối tháng Tám; ở Hà Nội (khoảng 21 độ Bắc) chỉ chừng cuối tháng Năm đến giữa tháng Bảy. Trong những tháng ấy, cửa sổ hướng Bắc ở miền Nam vẫn nhận nắng — nhẹ, nhưng có.

Đo hướng tường trước khi khoét

Hướng cửa sổ là hướng từ trong phòng nhìn ra qua cửa sổ. Đo bằng la bàn hoặc điện thoại đặt áp lên bức tường ngoài, xa khung thép, cửa sắt; đối chiếu với bản đồ vệ tinh. Cách đo chi tiết ở bài đo hướng nhà bằng điện thoại.

Có một điều nên biết khi đọc kết quả: ranh giới giữa tám hướng là quy ước. Ví dụ tính bằng công cụ hướng nhà:

Với chuyện lý khí (Bát Trạch, Huyền Không), một bức tường 248° là "Tây" chứ không phải "Tây Nam", và nằm sát ranh giới là điều thầy nào cũng dặn đo lại. Nhưng với nắng và gió, 246° hay 248° không khác gì nhau: cả hai đều nhận nắng chiều gắt. Đừng để cái nhãn "Tây Nam" làm mình tưởng bức tường đó dịu hơn.

Cửa sổ hai phía đối nhau

Hai cửa sổ đối nhau trong một phòng là cách thông gió tốt nhất: gió vào một bên, ra bên kia, kéo hơi nóng đi. Vài điều làm luồng gió hiệu quả hơn:

• Cửa phía đón gió nhỏ hơn hoặc bằng, cửa phía gió ra lớn hơn một chút.
• Hai cửa lệch nhau một chút thì gió đi vòng qua cả phòng; thẳng hàng thì gió đi một đường hẹp.
• Cửa phía trên cao (cửa chớp, ô thoáng sát trần) cho khí nóng thoát lên.

Dân gian và nhiều thầy kiêng thế "cửa trước thẳng cửa sau" của cả ngôi nhà — khí vào là đi tuột, nhà không giữ được gì (bàn ở bài cửa trước thẳng cửa sau). Trong một phòng, hai cửa sổ đối nhau ít được kiêng như vậy; điều thực tế cần tránh là luồng gió thẳng thổi qua giường ngủ hay bàn làm việc — kê giường lệch khỏi trục hai cửa.

Cửa sổ nhìn thẳng sang cửa sổ nhà hàng xóm là chuyện riêng tư, có bài cửa sổ đối diện nhà hàng xóm.

Nhà ống: cửa sổ ít, phải tính kỹ

Nhà ống hai bên kín, cửa sổ chỉ có ở mặt tiền, mặt sau và giếng trời. Phòng giữa nhà không có cửa sổ ra ngoài thì lấy gió qua giếng trời hoặc ô thoáng thông sang cầu thang. Phòng khách không có cửa sổ có bài phòng khách không có cửa sổ.

Nhà ống hướng Tây là trường hợp khó nhất: mặt tiền — chỗ có cửa sổ lớn nhất — lại hứng nắng chiều. Giải pháp thường gặp: mặt tiền hai lớp (lớp lam, lớp kính lùi vào trong), ban công trồng cây, kính có lớp phủ giảm nhiệt.

Sách cổ nói gì

Đục cửa ra vào và cửa sổ để làm nhà; chính nhờ chỗ trống ấy mà căn nhà mới dùng được. — Đạo Đức Kinh, chương 11

Bình: Lão Tử dùng cửa sổ (dũ) để nói về cái "không" có ích. Với người làm nhà, câu này nói thẳng điều cốt lõi: cửa sổ là chỗ trống cho gió, sáng, người nhìn ra ngoài — một căn phòng không có nó là căn phòng không ở được. Sách không bàn cửa sổ hướng nào; đó là việc của khí hậu từng nơi.

Dương Trạch Tam Yếu, đại ý, đặt cửa chính lên hàng đầu trong ba yếu tố của nhà. Thẩm Thị Huyền Không Học, đại ý, coi chỗ nhà mở ra đón khí — cửa, cửa sổ lớn — là chỗ làm động sao của cung đó.

Đọc cho đúng mức

Cửa sổ hướng nào tốt trước hết là câu hỏi khí hậu: gió mát từ đâu, nắng gắt từ đâu, ở vùng nào. Các phép lý khí xét cửa sổ ở vai phụ; không có tư liệu nào cho thấy cửa sổ quay hướng này hay hướng kia làm gia đình gặp điều gì. Còn nắng chiều hướng Tây làm phòng ngủ nóng tới nửa đêm thì ai ở nhà hướng Tây cũng biết.

Việc nên làm

• Đo hướng bức tường định khoét cửa sổ, đối chiếu bản đồ vệ tinh.
• Ưu tiên mở cửa sổ ở phía đón gió mát mùa hè của vùng mình.
• Cửa sổ hướng Tây: lam đứng, lam xoay, rèm ngoài hoặc giàn cây — không trông vào ô văng ngang.
• Phòng ngủ có hai cửa sổ đối nhau: kê giường lệch khỏi luồng gió thẳng.
• Nhà ống: tận dụng giếng trời, ô thoáng sát trần cho các phòng giữa.

Nguồn tham khảo

• Đạo Đức Kinh — chương 11.
• Dương Trạch Tam Yếu — Triệu Cửu Phong, phần ba yếu tố cửa, phòng chủ, bếp.
• Thẩm Thị Huyền Không Học — Thẩm Trúc Nhưng, phần nạp khí.
• Hướng và sơn của các số đo tính bằng công cụ hướng nhà của aihuyenhoc.com.