Khí sắc theo bốn mùa: vì sao sách tướng nói mùa xuân mặt hơi xanh là thuận

Sách tướng gắn mỗi mùa với một hành và một sắc: xuân Mộc sắc xanh, hạ Hỏa sắc đỏ, thu Kim sắc trắng, đông Thủy sắc đen, mười tám ngày cuối mỗi mùa thuộc Thổ sắc vàng. Mặt mang sắc đúng mùa, sáng và nhuận, là thuận; sắc khắc mùa mới bị coi là nghịch. "Mùa xuân mặt hơi xanh" chỉ là một trường hợp của quy tắc ấy.

Quy tắc gốc: người theo trời

Cả hệ khí sắc theo mùa đứng trên một ý của Nội Kinh: con người là một tiểu thiên địa, khí trong người lên xuống theo khí bốn mùa. Mùa xuân khí Mộc lên, vạn vật đâm chồi; người thuận mùa thì trên mặt cũng phảng phất sắc của Mộc. Thần Tướng Toàn Biên và các tướng thư đời Minh – Thanh tóm thành công thức quen thuộc, đại ý: xuân xanh, hạ đỏ, thu trắng, đông đen, bốn tháng cuối mùa vàng.

Chữ quan trọng là phảng phất. Không sách nào nói mùa xuân mặt phải xanh lét. Ý là: trong mùa xuân, nếu sắc mặt có ánh xanh nhẹ, trong, sáng, thì đó là khí đang thuận mùa, không có gì phải lo. Bài khí sắc đã nói: sáng hay tối quan trọng hơn màu gì.

Bảng vượng, tướng, hưu, tù, tử của năm sắc

Sách tướng nói gọn hai thế: sắc đúng mùa là thuận, sắc khắc mùa là nghịch. Muốn hiểu các trường hợp ở giữa, phải mượn bảng vượng, tướng, hưu, tù, tử của ngũ hành: hành của mùa là vượng, hành mùa sinh ra là tướng, hành sinh ra mùa là hưu, hành khắc mùa là tù, hành bị mùa khắc là tử.

Chúng tôi lập bảng bằng máy theo đúng quy tắc sinh khắc rồi kiểm tay từng dòng:

Đọc theo lối tướng thư:

• Vượng (sắc đúng mùa): thuận nhất. Đây là câu "mùa xuân mặt hơi xanh là thuận".
• Tướng (sắc của hành mùa sinh ra): cũng thuận, như khí đang được mùa nuôi. Mùa xuân mặt hồng hào là tốt.
• Hưu (sắc của hành sinh ra mùa): khí đã qua thời, nghỉ. Không xấu, nhưng không được khen.
• Tù (sắc của hành khắc mùa): khí đi ngược mùa, bị giam. Mùa xuân mà mặt trắng bệch là thế này; sách gọi là sắc khắc mùa.
• Tử (sắc của hành bị mùa khắc): khí bị mùa đè. Mùa xuân mà mặt vàng xỉn rơi vào ô này.

Lưu ý: ba thế ở giữa là cách người học suy ra từ bảng ngũ hành; tướng thư chủ yếu nói thuận và nghịch. Chúng tôi ghi đủ năm thế để bạn thấy logic, không phải để đọc nặng từng ô.

Mùa Thổ không phải một mùa riêng

Năm sắc nhưng chỉ có bốn mùa. Lịch pháp cổ giải bằng cách chia cho Thổ khoảng mười tám ngày cuối mỗi mùa, ngay trước bốn tiết Lập. Đó là lý do bảng có dòng "tứ quý".

Bộ máy lịch của trang cho ngày vào bốn tiết Lập năm 2027; lùi mười tám ngày ra các quãng Thổ vượng như sau:

Trong những quãng này, theo tướng thư, sắc vàng sáng là thuận. Lưu ý mùa ở đây tính theo tiết khí, không theo tháng âm: mùa xuân bắt đầu từ Lập Xuân, không phải từ mùng Một Tết. Bài hai mươi bốn tiết khí giải thích vì sao.

Mùa nào nhìn vùng nào trên mặt

Tướng thư không nhìn sắc trên cả gương mặt như một mảng. Theo khung ngũ nhạc, mỗi vùng mặt có một hành:

Từ khung này, nhiều thầy tướng xem sắc theo mùa ở chính vùng của mùa đó trước: mùa xuân để ý gò má trái, mùa hạ để ý trán, mùa thu gò má phải, mùa đông cằm, mùa Thổ đầu mũi. Một vùng mang đúng sắc mùa của nó và sáng nhuận được coi là "khí đang về đúng chỗ". Cách xem này phổ biến trong các bản giảng; chúng tôi ghi đại ý, không gán cho một câu sách cụ thể.

Vì sao quy tắc này nghe có lý: lớp sinh lý

Một phần của "sắc theo mùa" có thể giải thích bằng những gì cơ thể làm thật.

• Mùa hạ mặt đỏ hơn. Trời nóng, mạch máu dưới da giãn ra để thải nhiệt, mặt hồng lên. Tướng thư nói hạ đỏ là thuận, khớp với một phản ứng bình thường.
• Mùa đông da xỉn, môi sẫm. Trời lạnh, mạch máu ngoài da co lại, da khô hơn, sắc mặt kém tươi. "Đông đen" trong sách tướng gần với cái xỉn của da mùa lạnh.
• Mùa xuân "xanh" khó giải thích bằng sinh lý hơn. Có lẽ phần này thuần là hệ ngũ hành: xuân là Mộc, Mộc sắc xanh, nên xanh được xếp vào xuân.

Lớp sinh lý cho thấy các thầy tướng xưa quan sát thật. Nhưng nó cũng cho thấy một sắc "hợp mùa" có thể chỉ là cơ thể đang phản ứng với thời tiết, chẳng nói gì về vận.

Sắc mặt bất thường: không đọc theo mùa

Đây là ranh giới quan trọng nhất của bài. Có những sắc mặt không thuộc về tướng thư, dù trùng màu với bảng ở trên:

Quy tắc đơn giản: sắc hợp mùa trong tướng thư là sắc nhẹ, sáng, không kèm triệu chứng. Có triệu chứng đi kèm, hoặc sắc đổi đột ngột, thì đó là việc của thầy thuốc. Bài khí sắc có thêm các dấu hiệu cần gọi cấp cứu.

Sách cổ nói gì

Thần Tướng Toàn Biên, phần khí sắc, đại ý: khí sắc theo bốn mùa mà đổi; xuân xanh, hạ đỏ, thu trắng, đông đen, bốn tháng cuối mùa vàng; được sắc của mùa là thuận, sắc khắc mùa là nghịch.

Bình: công thức này không do tướng thư đặt ra. Nó là bảng ngũ hành phối ngũ sắc, phối bốn mùa có từ đời Hán, được tướng thư mượn để đọc mặt người. Cái tướng thư thêm vào là vị trí (vùng nào ứng mùa nào) và độ sáng (sắc nhuận hay sắc khô).

Linh Khu, thiên Ngũ Sắc, đại ý: xem sắc mặt để biết bệnh; sắc xanh, đen là đau; vàng, đỏ là nhiệt; trắng là hàn.

Bình: đặt hai câu cạnh nhau là thấy cùng năm màu, hai cách dùng: thầy thuốc dùng để tìm bệnh, thầy tướng dùng để đoán vận. Ngày nay, phần tìm bệnh thuộc về y học; phần đoán vận chỉ nên đọc như một tầng văn hoá.

Đọc cho đúng mức

• Bảng vượng tướng hưu tù tử là khung ngũ hành; tướng thư chỉ nói rõ thế thuận và thế nghịch. Đừng đọc nặng các ô "tù", "tử".
• Ánh sáng làm đổi sắc mặt rất nhiều: đèn vàng, đèn huỳnh quang, ảnh điện thoại có bộ lọc. Xem sắc phải xem dưới ánh sáng ban ngày tự nhiên, nhiều ngày liền (bài xem tướng qua ảnh).
• Màu da bẩm sinh, nắng gió, mỹ phẩm, thuốc đều đổi sắc mặt mà không liên quan gì đến vận.
• Chưa có nghiên cứu nào cho thấy sắc mặt "hợp mùa" dự báo được việc gì.

Việc nên làm

• Muốn thử quan sát theo sách, chụp một tấm ảnh mặt mộc mỗi tuần, cùng giờ, cùng cửa sổ, cùng khoảng cách, trong một năm. Đặt các tấm cạnh nhau theo mùa sẽ thấy sắc mặt đổi thật, và đổi vì sao.
• Nhớ mùa tính theo tiết: tháng Giêng âm lịch có khi vẫn còn là mùa Thổ.
• Gặp sắc mặt lạ kèm mệt, đau, khó thở, vàng mắt, đừng tra sách tướng; đi khám.

Nguồn tham khảo

• Thần Tướng Toàn Biên — phần khí sắc: năm sắc theo bốn mùa, thuận và nghịch (dẫn đại ý).
• Ma Y Tướng Pháp (bản lưu hành đời Minh – Thanh) — phần ngũ nhạc, khí sắc (đại ý).
• Hoàng Đế Nội Kinh, Linh Khu — thiên Ngũ Sắc (đại ý).
• Bảng vượng tướng hưu tù tử của năm sắc: lập bằng máy theo quy tắc sinh khắc, kiểm tay từng dòng.
• Ngày vào bốn tiết Lập năm 2027: bộ máy lịch aihuyenhoc.com; quãng Thổ vượng lùi mười tám ngày (quy ước gần đúng).