Tam đình: thượng đình, trung đình, hạ đình, cách tự đo và ba quãng đời

Tam đình là ba khúc dọc của khuôn mặt: thượng đình từ chân tóc tới chân mày, trung đình từ chân mày tới đầu mũi, hạ đình từ dưới mũi tới cằm. Tướng thư coi ba khúc dài xấp xỉ nhau là cân, và gắn mỗi khúc với một quãng đời: thượng đình thời trẻ, trung đình trung niên, hạ đình tuổi già.

Ba đình nằm ở đâu

Có một chỗ các sách và người đo hiện nay lệch nhau: ranh giới giữa trung và hạ đình. Tướng thư nói trung đình dừng ở chuẩn đầu, tức đầu mũi; khi đo thực tế, người ta gần như luôn lấy chân mũi — chỗ vách mũi gặp môi trên — vì đầu mũi nhìn thẳng khó định điểm. Chênh lệch chỉ vài mi-li-mét. Bài này đo tới chân mũi; cái quan trọng là đo cả ba đình theo cùng một cách.

Tướng thư còn có tam đình của thân: đầu là thượng đình, từ vai tới eo là trung đình, từ eo xuống bàn chân là hạ đình. Phần này ít được dùng, nhưng cho thấy "tam đình" là một cách nhìn cân đối toàn người chứ không riêng khuôn mặt.

Tự đo tam đình: sợi chỉ, ngón tay và một tấm ảnh

Cách người xưa đo là ước bằng mắt và bằng ngón tay. Làm như sau thì đủ chính xác cho việc xem tướng:

Cách một — sợi chỉ và gương. Đứng thẳng trước gương, mặt nhìn ngang.

1. Cầm một sợi chỉ, đặt một đầu ở chân tóc giữa trán, kéo thẳng xuống tới ngang chân mày. Lấy móng ngón cái kẹp đánh dấu.
2. Giữ nguyên đoạn chỉ đó, dời đầu chỉ xuống chân mày, xem điểm đánh dấu rơi vào đâu so với chân mũi.
3. Lại dời xuống chân mũi, xem điểm đánh dấu rơi vào đâu so với đáy cằm.

Nếu cả ba lần điểm đánh dấu rơi gần đúng chỗ, tam đình của bạn cân. Nếu lần thứ ba còn thừa một khoảng dưới cằm, hạ đình ngắn; nếu thiếu, hạ đình dài.

Cách hai — ảnh chụp. Chính xác hơn, nhưng có ba lỗi rất hay gặp:

• Chụp quá gần. Ống kính điện thoại để sát mặt làm phần gần máy (mũi) phình ra, phần xa (trán, cằm) co lại. Nhờ người khác chụp từ khoảng một mét rưỡi rồi phóng to.
• Ngửa hoặc cúi đầu. Ngửa nhẹ là hạ đình trông dài ra, cúi nhẹ là thượng đình trông dài ra. Mắt phải nhìn thẳng vào ống kính, ống kính đặt ngang tầm mắt.
• Cười. Cười kéo môi và má, làm hạ đình ngắn đi. Chụp lúc mặt nghỉ, môi khép.

Trên ảnh, kẻ bốn đường ngang ở chân tóc, chân mày, chân mũi, đáy cằm, rồi đo ba khoảng. Chúng tôi gợi ý coi ba đình là cân khi chênh nhau dưới khoảng một phần mười. Con số này là quy ước để dễ dùng, không phải số của sách.

Chân tóc của người tóc rút hoặc cạo đầu. Tướng thư lấy chân tóc tự nhiên. Người tóc đã rút lên cao nên tìm chỗ da trán đổi sang kết cấu da đầu, hoặc dùng ảnh thời hai mươi tuổi. Đo theo chân tóc hiện tại thì ai hói cũng thành "thượng đình rất dài" — đó là lỗi đo, không phải tướng.

Ba đình và ba quãng đời

Tướng thư gắn tam đình với ba quãng tuổi. Con số không phải đặt bừa: nó khớp đúng với bản đồ tuổi trong lưu niên bộ vị của Ma Y.

Trước 15 tuổi, lưu niên đọc ở hai tai — tức là tướng thư không đọc tam đình cho trẻ nhỏ. Đây là một chi tiết rất hợp lý: mặt trẻ con có thượng đình lớn hơn hẳn vì hộp sọ phát triển trước xương hàm, tỷ lệ chỉ ổn định sau tuổi dậy thì.

Lý lẽ của cách gắn tuổi này cũng có thể đọc ra:

• Thượng đình là trán, nơi tướng thư đặt cha mẹ (nhật giác, nguyệt giác) và chức phận đầu đời. Thời trẻ là thời sống nhờ nền nhà và việc học.
• Trung đình có mắt và mũi: cái nhìn và hơi thở, là "sức" của người đang ở giữa đời, tự đứng bằng chân mình. Mũi lại là cung Tài Bạch.
• Hạ đình có miệng và cằm: ăn uống, lời nói, và cằm là cung Nô Bộc, cung của người dưới. Tuổi già sống nhờ con cháu, người giúp đỡ.

Và có một sự thật giải phẫu mà người xưa thấy bằng mắt: hạ đình là khúc thay đổi nhiều nhất khi già. Mất răng, tiêu xương hàm làm khúc mặt dưới ngắn lại, cằm và mũi xích gần nhau. Khi tướng thư nói "hạ đình đầy đặn thì tuổi già yên", một phần là họ đang nói về người còn giữ được răng và cơm ăn — tức là sức khoẻ và đời sống vật chất lúc về già.

Dài, ngắn, lệch: đọc thế nào cho đúng nghĩa

Tướng thư đọc tam đình theo ba hướng:

• Ba đình cân là thế gốc, sách coi là nền vững cả đời.
• Một đình dài và đầy được đọc là quãng đời ấy thuận hơn. "Dài" ở đây đi kèm "đầy": trán dài mà lõm, cằm dài mà lẹm không được tính là dài.
• Một đình ngắn hoặc khuyết được đọc là quãng đời ấy phải gắng sức hơn — không phải là quãng đời ấy hỏng.

Cách dùng có ích nhất của tam đình là đọc ngược: nếu thượng đình của bạn hẹp, sách không nói bạn kém thông minh; nó gợi rằng tuổi trẻ của bạn ít được nâng đỡ, nên những gì bạn có ở tuổi trung niên là do tự làm. Đọc như thế là dùng tướng để hiểu đời mình đã qua, không phải để phán đời sắp tới.

Muốn đi sâu từng đình: thượng đình xem bài tướng trán và ấn đường; trung đình xem tướng mũi, tướng gò má; hạ đình xem nhân trung, tướng cằm.

Sách cổ nói gì

Đại ý lời Ma Y: ba đình ngang nhau thì một đời cơm áo không thiếu. Thượng đình dài thì thời trẻ tốt; trung đình dài thì gần được người trên trọng dụng; hạ đình dài thì về già tốt lành. — Ma Y Tướng Pháp, luận Tam Đình (đại ý; các bản chép lệch nhau ở vế thứ nhất và thứ ba, có bản đảo "thiếu" và "lão")

Bình: chỗ lệch giữa các bản là chuyện có thật. Bản phổ biến hiện nay đọc thượng đình ứng thời trẻ, hạ đình ứng tuổi già — khớp với bản đồ lưu niên. Chúng tôi theo bản khớp với lưu niên, vì hai phần của cùng một bộ sách phải nhất quán với nhau.

Đại ý Thần Tướng Toàn Biên về tam đình của thân: đầu là thượng đình, vai tới eo là trung đình, eo tới chân là hạ đình; thân cân thì dáng vững. — Thần Tướng Toàn Biên (đại ý)

Bình: chuẩn "ba phần bằng nhau" của khuôn mặt cũng chính là quy ước mà người học vẽ chân dung ở cả phương Đông lẫn phương Tây dùng để dựng mặt. Nghĩa là tam đình cân là khuôn trung bình mà con mắt người quen nhìn — tướng thư khen cái cân vì nó dễ chịu, và đọc phần lệch như một nét riêng.

Đọc cho đúng mức

• Tỷ lệ mặt khác nhau theo tuổi, theo dòng giống, theo cả việc chỉnh nha. Niềng răng, mổ hàm, độn cằm đổi hạ đình vài mi-li-mét đến cả xăng-ti-mét. Tướng thư không có khái niệm này, nên đừng đọc tam đình sau phẫu thuật như tướng trời cho.
• Ba quãng tuổi là khung của sách, không phải dữ kiện. Không có nghiên cứu nào cho thấy người trán cao thuận lợi hơn ở tuổi hai mươi.
• Không dùng tam đình để chê ngoại hình. Trán thấp, cằm ngắn không phải khuyết điểm đạo đức. Một gương mặt dị tật bẩm sinh hay sau tai nạn nằm ngoài khuôn mẫu của sách, và sách không nói gì về đời người ấy.
• Dễ dính hiệu ứng Barnum. "Thượng đình bạn hơi hẹp, thời trẻ chắc vất vả" — gần như ai cũng thấy thời trẻ mình vất vả. Xem hiệu ứng Barnum.

Việc nên làm

• Đo tam đình của mình một lần bằng sợi chỉ, một lần bằng ảnh chụp đúng cách, so hai kết quả.
• Đọc tam đình như một câu hỏi về đời đã qua: quãng nào mình được đỡ, quãng nào mình tự gắng. Ghi lại.
• Không đo và đọc tam đình cho trẻ con chưa qua tuổi dậy thì.
• Học tiếp ngũ nhạc tứ độc để biết đọc thế đứng của mặt, rồi mười hai cung.

Nguồn tham khảo

• Ma Y Tướng Pháp — luận Tam Đình; bài ca Lưu Niên Vận Khí Bộ Vị (dẫn đại ý; các bản chép lệch nhau ở câu về thượng và hạ đình).
• Thần Tướng Toàn Biên — phần tam đình và tam đình của thân (đại ý).