Nâng nền nhà vì đường tôn cao: nâng bao nhiêu, cửa và trần đổi thế nào theo thước Lỗ Ban

Nâng nền nhà vì đường tôn cao thì mọi khoảng rỗng tầng một đều thấp đi đúng bằng mức nâng: cửa chính, cửa cuốn, chiều cao thông thủy. Trên thước Lỗ Ban 52,2 cm, đoạn đỏ và đoạn đen xen nhau đều mỗi 13 cm, nên nâng 26 cm hoặc 52 cm thì cửa và trần đang đỏ vẫn đỏ; nâng mức khác thì phải đo lại, chỉnh khung cửa hoặc trần vài phân.

Vì sao nhà phố phải nâng nền

Ở Hà Nội, TP.HCM và nhiều đô thị khác, mỗi lần cải tạo đường, làm cống chống ngập, mặt đường lại được tôn lên. Nhà xây mười, mười lăm năm trước có nền cao hơn vỉa hè vài bậc, sau vài lần làm đường thì nền nhà ngang hoặc thấp hơn mặt đường. Hậu quả quen thuộc: mưa to nước tràn vào nhà, xe máy phải dắt xuống dốc, hố ga trong nhà trào ngược.

Nâng nền bao nhiêu trước hết là chuyện cao độ, không phải chuyện thước: nền mới phải cao hơn mép vỉa hè mới, cộng thêm một khoảng dự phòng cho lần tôn đường sau và cho mức nước ngập cao nhất khu phố từng gặp. Con số cụ thể bàn ở bài nền nhà cao hơn mặt đường bao nhiêu. Thước Lỗ Ban đến sau: khi đã biết phải nâng khoảng bao nhiêu, dùng nó để chọn con số cụ thể và để chỉnh lại cửa, trần.

Nâng nền làm thấp những gì

Nền lên bao nhiêu thì mọi thứ đo từ sàn lên ở tầng một mất đi bấy nhiêu:

• Lọt lòng cửa chính, cửa cuốn, cửa sổ (tính chiều cao).
• Chiều cao thông thủy tầng một — từ mặt sàn hoàn thiện tới đáy trần.
• Bậc cầu thang đầu tiên — bị chôn một phần.
• Ổ cắm, công tắc, tủ điện — thấp xuống theo tỉ lệ, có cái gần sát sàn.
• Thiết bị vệ sinh, thoát sàn, nắp bể phốt, hố ga — phải nâng theo, nối dài ống.

Bề rộng cửa không đổi, nên phần Lỗ Ban của chiều rộng (đã bàn ở bài kích thước cửa chính theo Lỗ Ban) giữ nguyên. Thứ phải đo lại là chiều cao.

Thước 52,2 và chu kỳ 26 cm

Cửa, cửa cuốn, chiều cao thông thủy là khoảng rỗng, nên thợ Việt đo bằng thước 52,2 cm (thước thông thủy), không phải thước 42,9 (giải thích ở bài ba loại thước Lỗ Ban).

Thước 52,2 cm có tám cung, mỗi cung 6,525 cm. Bốn cung đỏ Quý Nhân, Thiên Tài, Nhân Lộc, Tể Tướng xếp thành từng cặp liền nhau (Tể Tướng nối Quý Nhân của vòng sau, Thiên Tài nối Nhân Lộc), nên trên thực tế: 13,05 cm đỏ, 13,05 cm đen, lặp mỗi 26,1 cm.

Hệ quả cho người nâng nền rất gọn:

• Nâng 26 cm (đúng nửa thước): khoảng rỗng đang ở đoạn đỏ chuyển sang một đoạn đỏ khác, vẫn đỏ.
• Nâng 52 cm (đúng một thước): mọi khoảng rỗng về đúng cung cũ.
• Nâng 13 cm: đỏ hoá đen, đen hoá đỏ.
• Mức khác: phải đo lại từng cái.

Ví dụ: nhà phố cửa 2,65 m, tầng một 3,6 m

Nhà phố xây năm 2006: cửa chính (cửa xếp hoặc cửa cuốn) lọt lòng cao 2,65 m — cung Quý Nhân; tầng một thông thủy 3,60 m — cung Tể Tướng. Cả hai đỏ. Đường trước nhà vừa tôn cao, gia đình phải nâng nền 30 – 50 cm.

Tra bằng công cụ thước Lỗ Ban của site, thước 52,2 cm:

Hai mức "đẹp trọn" là 26 cm và 52 cm. Nhưng nếu cao độ đòi nâng 40 cm, không nên vì thước mà nâng thêm 12 cm — nâng nền thêm là thêm tải, thêm cát, thêm tiền, và tầng một thấp thêm. Cách hợp lý hơn là nâng đúng mức cần, rồi chỉnh cửa và trần vài phân:

• Cửa: khoảng rỗng 2,25 m sau khi nâng 40 cm, lắp khung cửa mới (hoặc thêm một thanh ngang và ô thoáng phía trên) cho lọt lòng còn 2,13 m (Quý Nhân) hoặc nới lên 2,32 m (Thiên Tài) nếu lanh tô cho phép đục cao thêm. Ô thoáng phía trên cũng là khoảng rỗng, đo bằng thước 52,2.
• Trần: đóng hoặc hạ trần thạch cao để thông thủy còn 3,12 – 3,15 m (Tể Tướng – Quý Nhân). Hạ trần vài phân là việc nhỏ, còn giấu được đường điện, ống nước phải đi lại sau khi nâng nền.

Với cửa cuốn, cách tính lọt lòng khi kéo lên (theo ô chờ hay theo lòng cửa) có bài riêng: cửa cuốn đo Lỗ Ban.

Những thứ hay bị quên khi nâng nền

Cầu thang. Nâng nền 40 cm mà không sửa cầu thang thì bậc đầu tiên chỉ còn vài phân, rất dễ vấp — đặc biệt với người già và trẻ nhỏ. Phải đục bỏ một hai bậc đầu, chia lại chiều cao các bậc còn lại cho đều. Lúc chia lại, số bậc thay đổi; ai để tâm cách đếm "sinh – lão – bệnh – tử" xem bài số bậc cầu thang.

Thoát nước. Hố ga, ống thoát sàn, bể phốt phải nâng nắp theo nền và kiểm tra độ dốc ra cống ngoài đường — đường đã cao lên, cống ngoài có khi cũng cao lên. Nếu cống ngoài cao hơn ống thoát trong nhà, cần van một chiều chống trào ngược.

Điện. Ổ cắm tầng một thấp hơn 40 cm có cái chỉ còn cách sàn vài phân; khu vực có thể ngập phải nâng ổ, tủ điện lên cao.

Tải nền. Nâng 30 – 50 cm bằng cát đầm và bê tông lót là thêm một khối nặng đè lên nền đất. Với nhà trên nền yếu (ao lấp, ruộng trũng — xem bài xây nhà trên đất ao lấp), nên hỏi kỹ sư trước. Nâng quá nửa mét thì có thể cân nhắc nâng cả ngôi nhà bằng kích thủy lực — dịch vụ đã có ở các thành phố lớn; đắt hơn nhưng giữ được nguyên chiều cao tầng một.

Sách cổ nói gì

Lỗ Ban Kinh, đại ý: thước Môn Quang dùng để đo cửa; kích thước cửa nên rơi vào chữ tốt, tránh chữ xấu.

Lấy cửa ngõ làm mũ đai (của ngôi nhà). — Hoàng Đế Trạch Kinh

Dương Trạch Tam Yếu, đại ý: cửa là chỗ khí vào nhà, xét nhà lấy cửa làm gốc.

Bình: Trạch Kinh ví cửa là mũ và đai — phần người ta nhìn thấy đầu tiên, phần cho biết ngôi nhà chỉnh tề hay xộc xệch. Nâng nền là một kiểu "đội mũ thấp xuống": cửa hụt đi, trông nặng nề, đầu người cao gần chạm khung. Lỗ Ban Kinh cho một cách chọn con số; còn tinh thần của cả hai sách là cửa phải cân đối với ngôi nhà và với người đi qua. Một cửa 2,13 m vẫn rộng rãi; một cửa ép xuống 1,95 m chỉ để "đúng cung" thì đã đi ngược tinh thần ấy.

Đọc cho đúng mức

Không có cơ sở nào để nói một cửa 2,25 m (cung đen) làm hại người trong nhà so với cửa 2,13 m (cung đỏ). Thước Lỗ Ban là lệ nghề để chọn số khi đang làm lại — và khi nâng nền, bạn đằng nào cũng phải làm lại khung cửa, trần, cầu thang, nên chọn số đẹp gần như không tốn thêm.

Các ứng dụng Lỗ Ban trên mạng chia ranh giới cung hơi khác nhau; con số sát ranh (như 2,15 m chỉ cách ranh 3 mm) có thể bị đọc khác nhau. Chọn ở giữa đoạn đỏ là cách tránh tranh cãi. Và quan trọng hơn mọi cung: cao độ nền phải đủ chống ngập — đó là lý do nâng nền ngay từ đầu.

Việc nên làm

• Xác định mức nâng theo cao độ: mép vỉa hè mới, mức ngập cao nhất, dự phòng cho lần tôn đường sau.
• Đo lại chiều cao lọt lòng mọi cửa và thông thủy tầng một sau khi trừ mức nâng; tra trên thước 52,2 cm.
• Nếu mức nâng gần 26 cm hoặc 52 cm, cân nhắc lấy đúng con số ấy; nếu không, chỉnh khung cửa và trần vài phân.
• Làm lại bậc cầu thang đầu, nâng hố ga, ống thoát, ổ điện cùng lúc.
• Nền đất yếu hoặc nâng quá nửa mét: hỏi kỹ sư, cân nhắc nâng cả nhà.

Nếu muốn có một vật trong nhà đánh dấu lần "đắp nền" mới, người ta hay chọn đồ đá, gốm đặt ở bậc cửa — hành Thổ, đúng phần đất vừa được nâng lên. Vật là lời nhắc giữ nền khô ráo, không thay cho cao độ tính đúng.

📏Thước Lỗ Ban
Tra kích thước cửa, bàn thờ, mộ trên ba loại thước 52,2 – 42,9 – 38,8 cm.Mở

Nguồn tham khảo

• Lỗ Ban Kinh (Lỗ Ban Kinh Tượng Gia Kính), đời Minh — thước Môn Quang đo cửa (đại ý).
• Hoàng Đế Trạch Kinh — câu "dĩ môn hộ vi quan đới".
• Dương Trạch Tam Yếu — Triệu Cửu Phong, đời Thanh; cửa là chỗ khí vào nhà (đại ý).
• Mọi số đo cung trong bài tính bằng mã công cụ thước Lỗ Ban của aihuyenhoc (`ThuocLoBan::tra`, `ThuocLoBan::doanTot`, thước 52,2 cm, tám cung mỗi cung 65,25 mm).