Kỳ Môn theo năm sinh (mệnh bàn): nhánh mới nổi và vì sao cần đọc dè dặt

Kỳ Môn mệnh bàn là lấy giờ sinh lập một bàn Kỳ Môn, rồi đọc vị trí can ngày, can năm, can tháng, can giờ trên bàn để luận tính cách và đời người. Sách Kỳ Môn cổ dùng bàn cho thời điểm và phương hướng; luận mệnh bằng Kỳ Môn chủ yếu thành hình từ thế kỷ 20, nên đọc dè dặt hơn Tử Vi, Bát Tự.

Bài này không chê nhánh mệnh bàn. Nó chỉ đặt nhánh ấy vào đúng chỗ: lập thế nào, mượn luật đọc từ đâu, và có ba con số mà người muốn dùng mệnh bàn nên biết trước khi tin một lời luận.

Mệnh bàn là gì, lập thế nào

Cách lập không có gì mới: đó vẫn là bàn Kỳ Môn của một giờ, giống hệt bàn người xưa lập để chọn giờ xuất hành. Người học chỉ thay "giờ định làm việc" bằng "giờ sinh".

1. Đổi giờ sinh ra can chi ngày, can chi giờ, xác định tiết khí lúc sinh.
2. Định nguyên, định cục: dương độn hay âm độn, số cục mấy (xem âm độn, dương độn và số cục).
3. Xếp địa bàn, tìm trực phù, trực sử, xoay sao, cửa, thần như mọi bàn khác (từng bước ở bài lập bàn Kỳ Môn bằng tay).
4. Phần mới nằm ở bước đọc: tìm xem bốn can của tứ trụ rơi vào cung nào trên thiên bàn, mỗi can gặp sao gì, cửa gì, thần gì.

Nói gọn, bàn là bàn cũ; cái mới là cách gán nghĩa đời người cho từng ô.

Sách cổ dùng bàn Kỳ Môn vào việc gì

Các văn bản Kỳ Môn còn lại, từ Yên Ba Điếu Tẩu Ca tới các bộ đời Minh, Thanh, xoay quanh ba việc: binh pháp, chọn giờ chọn hướng, và chiêm một việc cụ thể theo giờ người ta hỏi. Theo những gì chúng tôi đối chiếu được, không có văn bản cổ rõ niên đại nào dựng một hệ luận cả đời người từ bàn giờ sinh, với đủ phần tính tình, nghề nghiệp, hôn nhân, vận từng giai đoạn như Tử Bình hay Tử Vi.

Năm sinh có xuất hiện trong sách cổ, nhưng theo chiều ngược. Khi chiêm việc, thầy lập bàn theo giờ hỏi, rồi tìm can năm sinh của người hỏi trên bàn ấy, gọi là niên mệnh, để biết người ấy "đứng ở đâu" trong thế cục của khoảnh khắc đó. Năm sinh là một dấu đánh trên bàn của thời khắc, không phải là gốc để lập bàn.

Mệnh bàn đảo chiều quan hệ này: lấy khoảnh khắc chào đời làm bàn, và để bàn ấy nói thay cho cả một đời. Đây là bước nhảy về phương pháp, không chỉ là thêm một ứng dụng. Nó gắn với làn sóng sách và lớp học Kỳ Môn ở Đài Loan, Hồng Kông, Trung Quốc đại lục trong mấy chục năm gần đây, rồi sang Việt Nam qua sách dịch và mạng.

Luật đọc của mệnh bàn được mượn từ đâu

Đa số luật đọc trên mệnh bàn được chuyển nguyên từ phần chiêm việc của sách cổ, hoặc mượn từ Bát Tự. Bảng dưới gom những quy ước hay gặp ở các lớp học hiện nay; mỗi nơi có chỗ khác nhau.

Khi can ngày là Giáp, can ấy không hiện trên bàn (Giáp luôn ẩn dưới lục nghi, xem Lục Giáp ẩn dưới lục nghi), nên người đọc tìm can nghi đang che Giáp. Khi can rơi vào cung giữa, lại phải gửi sang một cung khác. Cả hai chỗ này đều là quy ước của người lập, sách cổ không có điều khoản riêng cho mệnh bàn.

Cột thứ ba là chỗ đáng nghĩ. Một luật sinh ra để trả lời câu hỏi "giờ này đi cầu tài hướng nào" nay được dùng để trả lời "cả đời người này tiền bạc ra sao". Cùng một ký hiệu, nhưng quy mô thời gian đổi từ hai tiếng sang tám mươi năm.

Một mệnh bàn lập bằng máy: 14 giờ ngày 11/3/1993

Chúng tôi lập bàn cho một người giả định sinh lúc 14 giờ ngày 11/3/1993 (19 tháng Hai năm Quý Dậu). Tứ trụ theo bộ lịch của site: năm Quý Dậu, tháng Ất Mão, ngày Tân Mão, giờ Ất Mùi. Tiết Kinh Trập, ngày phù đầu Kỷ Sửu thuộc hạ nguyên, nên là dương độn 4 cục. Hai phép định cục (chia bổ và siêu thần tiếp khí) ngày này cho cùng một cục.

Giờ Ất Mùi thuộc tuần Giáp Ngọ, Giáp Ngọ ẩn dưới Tân; Tân ở cung Đoài trên địa bàn, nên trực phù là Thiên Trụ, trực sử là Kinh môn. Thiên Trụ dời tới cung có can giờ Ất (Chấn), trực sử đi một bước thuận tới Cấn. Bàn đã được tính tay lại từng bước.

(Một số sách gọi Bạch Hổ, Huyền Vũ là Câu Trần, Chu Tước khi ở dương độn; xem bát thần Kỳ Môn.)

Đọc theo quy ước ở bảng trên, can ngày Tân trên thiên bàn nằm ở Chấn, cùng sao Thiên Trụ, cửa Khai, thần Trực Phù. Một lời luận kiểu lớp học sẽ nói đại ý: có chỗ dựa (Trực Phù), có chí mở việc (Khai môn), nhưng hay vướng lời qua tiếng lại (Thiên Trụ, sao tiểu hung); Khai môn hành Kim rơi vào cung Chấn hành Mộc là "môn bức", việc mở ra khó trọn. Can năm Quý ở Khảm gặp Tử môn; can tháng và can giờ đều là Ất, cùng rơi vào Đoài với Thiên Xung, Đỗ môn, Bạch Hổ.

Ngay ở bàn này đã lộ hai chỗ vướng. Thứ nhất, can tháng và can giờ trùng chữ Ất, nên "anh em" và "con cái" bị đọc chung một ô. Thứ hai, nếu người này là nam, Ất còn là "vợ"; ba vai người dồn vào một cung. Bát Tự gặp chuyện trùng can thì vẫn phân biệt được bằng vị trí trụ; trên bàn Kỳ Môn, một can chỉ có một chỗ đứng.

1.080 bàn cho mọi người: con số nên biết trước

Bàn Kỳ Môn chỉ phụ thuộc vào ba thứ: âm hay dương độn, số cục, và can chi giờ. Có 18 cục, mỗi cục 60 giờ, tổng cộng 1.080 bàn. Không có bàn thứ 1.081.

Chúng tôi chạy máy qua mọi khung hai giờ của các năm 1990, 1995, 2000 (4.380 khung một năm thường, 4.392 khung năm nhuận). Năm nào cũng đủ đúng 1.080 bàn, mỗi bàn lặp lại từ 3 đến 6 lần trong năm, trung bình khoảng 4 lần. Riêng bàn của người sinh 14 giờ ngày 11/3/1993 ở trên, trong năm 1993 còn lặp lại vào cùng khung giờ ngày 15/4 và 15/5.

So với hai môn luận mệnh lâu đời:

Tính thô theo số trẻ sinh ở Việt Nam mỗi năm hiện nay (khoảng một triệu rưỡi), mỗi khung hai giờ có chừng 340 em bé. Những em này chung một tứ trụ, nhưng tứ trụ ấy gần như không quay lại trong 60 năm. Cùng một bàn Kỳ Môn thì quay lại khoảng 4 lần mỗi năm, tức chừng 1.400 em một năm, và trong 60 năm là khoảng 240 khung giờ khác nhau.

Người dùng mệnh bàn thường đáp rằng bốn can tứ trụ mới là phần riêng của từng người. Điều này đúng một phần: vị trí can năm, can tháng có làm hai người cùng bàn đọc khác nhau. Nhưng can ngày, thứ được coi là "bản thân", lại bị khoá rất chặt vào bàn: can chi giờ đã quyết định can ngày chỉ còn hai khả năng (Tân hay Bính, Ất hay Canh…), nên một bàn chỉ đi với tối đa hai can ngày. Chạy máy cho cả ba năm ấy, số tổ hợp "bàn và can ngày" chỉ vào khoảng 1.900.

Sinh sát Đông Chí: một người, hai mệnh bàn

Con số thứ hai là chuyện phép định cục. Lấy một người sinh lúc 14 giờ ngày 22/12/1990, tứ trụ Canh Ngọ, Mậu Tý, Tân Dậu, Ất Mùi. Đông Chí năm ấy vào khoảng 10 giờ sáng cùng ngày.

• Theo phép chia bổ (tiết khí lấy theo giờ thật): đã sang Đông Chí, ra dương độn 4 cục. Bàn giống hệt bàn của người sinh 11/3/1993 ở trên, từng ô một: can ngày Tân vẫn ở Chấn với Thiên Trụ, Khai môn, Trực Phù.
• Theo phép siêu thần tiếp khí, trí nhuận: năm 1990 có đặt nhuận ở tiết Đại Tuyết, nên ngày này vẫn tính là Đại Tuyết hạ nguyên, ra âm độn 1 cục. Can ngày Tân chuyển sang Khôn, đi cùng Cảnh môn thay vì Khai môn; can năm Canh từ Tốn với Hưu môn chuyển sang Khảm với Khai môn.

Một người, hai lá mệnh bàn khác nhau từ gốc, chỉ vì phần mềm chọn phép nào. Theo mô phỏng của chúng tôi, năm 1990 khoảng 59% số giờ cho hai cục khác nhau giữa hai phép, năm 1995 khoảng 39%, năm 2000 khoảng 18%. Bài siêu thần, tiếp khí, trí nhuận giải vì sao. Với bàn chọn giờ, lệch cục nghĩa là đổi hướng đi một lần; với mệnh bàn, nó là đổi lời luận cả đời.

Còn một chuyện đáng để ý: dưới phép chia bổ, người sinh 22/12/1990 và người sinh 11/3/1993 có cùng một mệnh bàn. Trong Bát Tự, hai người này khác hẳn: một nhật chủ Tân Kim sinh tháng Tý giữa mùa đông, cần hơi ấm (theo phép điều hậu); một nhật chủ Tân Kim sinh tháng Mão mùa xuân, Mộc vượng làm tài. Tử Bình đọc hai lá này theo hai hướng khác nhau, còn mệnh bàn không thấy sự khác biệt ấy.

Đặt đúng chỗ: Kỳ Môn giỏi việc gì

Không có con số nào ở trên làm Kỳ Môn kém đi. Chúng chỉ cho thấy bàn Kỳ Môn được thiết kế cho một việc khác.

• Kỳ Môn là phép của thời và hướng. Bàn đổi mỗi hai giờ, mỗi cung một phương. Nó trả lời rất cụ thể "lúc này, hướng nào, việc gì". Đó là sở trường mà Tử Vi, Bát Tự không có (xem dùng Kỳ Môn chọn giờ và hướng).
• Tử Vi, Bát Tự là phép của đời người. Lá số đủ chi tiết để phân biệt người với người, và có nhiều thế kỷ sách vở bàn về đại vận, về cách cục, về chỗ đúng chỗ sai (xem Tứ Trụ là gì và Tử Vi Đẩu Số là gì).
• Nếu vẫn muốn dùng mệnh bàn, cách hợp lý nhất là coi nó như một lớp tham khảo đặt cạnh Bát Tự, không thay Bát Tự. Một số người học Kỳ Môn cũng dùng theo lối cũ: lập bàn theo giờ định làm việc lớn, rồi xem can năm sinh của mình (niên mệnh) đứng ở đâu trên bàn ấy.

Sách cổ nói gì

Dịch: Nếu thấu được lẽ âm dương, trời đất đều về trong một bàn tay. — Yên Ba Điếu Tẩu Ca

Bình: câu kết đoạn mở đầu của bài ca nói về lẽ âm dương thuận nghịch theo tiết khí, tức cách trời đất xoay mỗi giờ. Cả bài ca, từ chuyện số cục đến cách cục tốt xấu, đều nói về thời khắc và phương hướng; không có câu nào bàn chuyện một người sinh giờ này thì cả đời ra sao.

Sách Tử Bình (Uyên Hải Tử Bình) thì nói rõ, đại ý: lấy can ngày làm chủ, xem chủ ấy mạnh yếu, gặp gì trong năm, tháng, giờ. Quy ước "can ngày là bản thân" trên mệnh bàn Kỳ Môn mượn đúng từ đây. Còn phần chiêm việc trong các sách Kỳ Môn đời Minh, Thanh, đại ý: chiêm hôn nhân lấy Ất làm vợ, Canh làm chồng, xem hai can ở cung nào, sinh hay khắc nhau. Đó là luật cho một câu hỏi về một mối duyên, tại một thời điểm.

Bình chung: mỗi mảnh của mệnh bàn đều có gốc trong sách; cái chưa có gốc là việc ghép các mảnh ấy lại để đọc trọn một đời người.

Đọc cho đúng mức

• Độ phân giải thấp. 1.080 bàn cho mọi người, mỗi bàn lặp khoảng 4 lần mỗi năm. Một lời luận mệnh bàn, dù đọc rất khéo, là lời chung cho cả nghìn người sinh cùng năm.
• Phụ thuộc phép định cục. Sinh gần Đông Chí, Hạ Chí, hoặc trong năm có trí nhuận, hai phần mềm có thể cho hai bàn đảo cả âm dương. Hỏi người lập dùng phép nào trước khi nghe luận.
• Phần vận chưa thống nhất. Mỗi lớp học chia vận theo một kiểu: có nơi cho đi vòng qua chín cung, có nơi mượn đại vận của Bát Tự. Chưa có một chuẩn được sách vở bàn lâu như đại vận Tử Bình.
• Giờ sinh trước năm 1968. Lịch Việt Nam thời đó dùng múi giờ khác; lập bàn cho người sinh trước 1968 cần quy đổi giờ cẩn thận, nhất là khi sinh gần ranh giới hai giờ.
• Không có kiểm nghiệm. Như mọi môn luận mệnh, chưa có nghiên cứu nào cho thấy mệnh bàn dự báo đời người tốt hơn may rủi. Đây là văn hoá và tư duy biểu tượng, không phải phép đo.

Việc nên làm

1. Nếu đã có một bản luận mệnh bàn, ghi bên cạnh: phép chuyển bàn hay phi bàn, chia bổ hay siêu thần tiếp khí, can vào cung giữa gửi đi đâu. Thiếu ba dòng này thì không so được với bản khác.
2. Muốn tìm hiểu tính cách theo lá số, bắt đầu bằng Bát Tự hoặc Tử Vi, nơi có sách cổ bàn kỹ và lá số đủ chi tiết; đọc kỹ phần nhật chủ trước khi đọc mệnh bàn.
3. Dùng Kỳ Môn đúng sở trường: khi đã chuẩn bị xong một việc lớn và còn chọn được giờ, lập bàn giờ ấy, xem niên mệnh mình đứng ở đâu cho yên tâm.
4. Khi có ai dựa vào mệnh bàn để khuyên một quyết định lớn về hôn nhân, nghề nghiệp, tiền bạc, hãy hỏi thêm người thân và người có chuyên môn thật trong việc ấy.

🀄Lá số Bát Tự (Tứ Trụ)
Bốn trụ năm tháng ngày giờ theo tiết khí, Thập Thần, ngũ hành vượng suy.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Yên Ba Điếu Tẩu Ca, tương truyền Triệu Phổ đời Tống — hai câu kết đoạn mở đầu (nguyên văn).
• Các sách Kỳ Môn đời Minh, Thanh — phần chiêm việc: niên mệnh người hỏi, Ất là vợ, Canh là chồng, Sinh môn cầu tài, Khai môn cầu quan (đại ý; chưa đối chiếu được một bản in cụ thể).
• Uyên Hải Tử Bình — phép lấy can ngày làm chủ (đại ý).
• Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư — để so cấu trúc lá số (đại ý).
• Bàn ví dụ (11/3/1993 và 22/12/1990, giờ Mùi) và thống kê 1.080 bàn: lập bằng máy theo phép chuyển bàn, định cục chia bổ và siêu thần tiếp khí trí nhuận; can chi, âm lịch đối chiếu bộ lịch aihuyenhoc.com; bàn ví dụ tính tay lại từng bước.