Tử Vi Đẩu Số là gì: một hệ lý số dựng từ giờ sinh, không phải từ bầu trời thật

Tử Vi Đẩu Số là một môn lý số: lấy năm, tháng, ngày, giờ sinh theo âm lịch, qua một chuỗi quy tắc tính toán để đặt khoảng một trăm sao lên mười hai cung, rồi đọc tính cách và các quãng đời từ bố cục đó. Các "sao" ở đây là sao ảo, không phải vị trí thiên thể ngoài trời lúc bạn chào đời.

Cái tên nói gì: "Tử Vi" và "Đẩu Số"

Tử Vi vốn là tên một vùng trời có thật. Thiên văn cổ Trung Hoa có ba "viên" là Tử Vi, Thái Vi, Thiên Thị; Tử Vi viên là vùng bao quanh cực bắc, nơi phần lớn các sao quanh năm không lặn. Vì đứng giữa và không lặn, Tử Vi được ví với ngôi vua. Môn lý số mượn tên này cho sao chủ của nó, và mượn luôn hình ảnh: sao Tử Vi trên lá số là "đế tinh", các sao khác xếp quanh như triều đình.

Đẩu là Bắc Đẩu và Nam Đẩu. Các sao chính được xếp vào hai nhóm này: Tham Lang, Cự Môn, Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân vốn là tên bảy sao Bắc Đẩu trong kinh sách Đạo giáo (trong tử vi, Lộc Tồn và Văn Khúc thành phụ tinh); Thiên Phủ, Thiên Lương, Thiên Cơ, Thiên Đồng, Thiên Tướng, Thất Sát thuộc nhóm Nam Đẩu; Thái Dương, Thái Âm đứng riêng, gọi là trung thiên.

Số là tính toán. Ghép lại, "Tử Vi Đẩu Số" là phép tính lấy các sao Đẩu, đứng đầu là Tử Vi. Tên gọi thì từ trời, còn cách làm thì hoàn toàn là số học trên lịch.

Sao tử vi là "ảo tinh": thử một lá số để thấy

Điểm mấu chốt mà nhiều trang giới thiệu bỏ qua: không sao nào trên lá số được đặt theo vị trí thật của nó trên bầu trời. Sao Tử Vi không được tìm bằng kính thiên văn mà bằng phép chia ngày sinh âm lịch cho một con số gọi là "cục". Mười ba chính tinh còn lại đặt theo khoảng cách cố định tính từ Tử Vi. Phụ tinh thì theo can năm, chi năm, tháng, giờ.

Lấy một lá số có thật, lập bằng công cụ của site: người nữ sinh 12/6/1992 lúc 5 giờ 30, tức ngày 12 tháng Năm năm Nhâm Thân, giờ Mão.

Người này sinh lúc mặt trời vừa mọc, giữa mùa hè. Mặt trời thật lúc đó ở phía đông, sát chân trời. Nhưng sao Thái Dương trên lá số lại nằm ở cung Sửu, cung ứng với khoảng 1 – 3 giờ sáng, và đứng chung với Thái Âm. Không có gì sai trong phép tính: Thái Dương của tử vi đơn giản không phải mặt trời ngoài trời. Nó là một ký hiệu, đặt theo luật riêng của môn này.

Muốn so, Trung Hoa có một môn khác dùng thiên thể thật: Thất Chính Tứ Dư, lấy vị trí mặt trời, mặt trăng, năm hành tinh và bốn điểm ảo (La Hầu, Kế Đô, Nguyệt Bột, Tử Khí) trong hoàng đạo. Tử vi đẩu số đi đường khác hẳn. Biết điều này thì đỡ hai nhầm lẫn phổ biến: tưởng tử vi là "chiêm tinh phương Đông" cùng loại với chiêm tinh phương Tây, và tưởng có thể kiểm tra tử vi bằng bản đồ sao.

Một lá số gồm những gì

Một lá số tử vi là bảng mười hai ô gắn với mười hai địa chi, từ Tý đến Hợi. Trên đó có:

• Mười hai cung: Mệnh, Huynh Đệ, Phu Thê, Tử Tức, Tài Bạch, Tật Ách, Thiên Di, Nô Bộc, Quan Lộc, Điền Trạch, Phúc Đức, Phụ Mẫu. Mỗi cung ứng một mảng đời. Bài mười hai cung giải thích thứ tự và các trục đối.
• Mười bốn chính tinh, chia hai chòm Tử Vi và Thiên Phủ. Xem bài 14 chính tinh.
• Phụ tinh: bộ máy của site an 57 phụ tinh cho lá số ví dụ trên, cộng ba vòng sao mười hai vị trí (Tràng Sinh, Bác Sĩ, Thái Tuế). Tổng cộng trên trăm tên sao.
• Tứ Hoá: bốn sao bị "biến" theo can năm thành Hoá Lộc, Hoá Quyền, Hoá Khoa, Hoá Kỵ.
• Tuần, Triệt: hai dải "cắt" nằm vắt qua hai cung liền nhau.
• Đại vận mười năm một cung và tiểu vận từng năm.

Bạn có thể tra từng sao ở trang các sao.

Bốn mốc đầu vào quyết định cả lá số

Mọi thứ trên lá số đều suy ra từ bốn con số âm lịch và giới tính. Mức ảnh hưởng của từng con số không như nhau:

Giờ là đầu vào mong manh nhất: người ta nhớ ngày sinh chính xác nhưng giờ sinh thường chỉ là "khoảng sáng sớm". Với lá số ví dụ, chỉ đổi giờ sinh từ 5 giờ 30 sang 10 giờ cùng ngày, cung Mệnh dời từ Mão sang Sửu, cục đổi từ Kim tứ sang Mộc tam, sao Tử Vi nhảy từ Thìn sang Tỵ. Gần như là một lá số khác. Bài không biết giờ sinh đi kỹ chuyện này.

Truyền thuyết Trần Đoàn và điều văn bản cho thấy

Theo truyền thống, Tử Vi Đẩu Số do Trần Đoàn, hiệu Hi Di tiên sinh, một đạo sĩ ẩn ở núi Hoa Sơn cuối đời Ngũ Đại, đầu đời Tống, sáng lập hoặc truyền lại. Sách quan trọng nhất của môn này, Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư, đề tên Hi Di tiên sinh là tác giả, và nhiều đoạn trong sách viết dưới dạng "Hi Di tiên sinh đáp" các câu hỏi.

Văn bản hiện còn cho thấy một bức tranh khác:

• Trần Đoàn là người có thật. Tống Sử chép truyện ông trong phần Ẩn dật, kể chuyện ông ở Hoa Sơn, ngủ dài ngày, học Dịch, được vua Tống trọng. Theo chỗ chúng tôi đọc, truyện này không nhắc gì tới một môn lấy sao Tử Vi an trên mười hai cung.
• Bản Toàn Thư lưu hành rộng là bản khắc đời Minh, có đề tên La Hồng Tiên hiệu đính. Giới nghiên cứu phần lớn cho rằng nội dung được gom và biên soạn muộn hơn đời Tống nhiều, và việc gắn tên La Hồng Tiên cũng còn bàn.
• Các văn bản đẩu số sớm được biết đến đều thuộc đời Minh. Có văn bản mang tên "phi tinh" nhưng nói về một bộ mười tám sao khác hẳn hệ đang dùng hôm nay, cho thấy môn này đã qua nhiều lớp biến đổi trước khi thành hình như ta thấy.

Nói ngắn: gắn môn này với Trần Đoàn là cách truyền thống tôn vinh một môn học bằng tên một bậc hiền nhân, chuyện rất thường gặp trong thuật số (Mai Hoa gắn với Thiệu Ung, nhiều sách địa lý gắn với Quách Phác). Khi trang này dẫn "Toàn Thư", là dẫn văn bản đời Minh ấy.

Tử vi đến Việt Nam và thành một nhánh riêng

Tử vi vào Việt Nam theo đường sách Hán, nhưng phần phổ biến rộng trong dân gian chủ yếu từ thế kỷ XX, qua các sách viết bằng chữ quốc ngữ. Cuốn có ảnh hưởng lớn nhất là Tử Vi Đẩu Số Tân Biên của Vân Đằng Thái Thứ Lang, cùng các sách của Vũ Tài Lục và nhiều tác giả khác ở miền Nam trước 1975.

Qua mấy thế hệ, tử vi Việt có những chỗ an sao và cách đọc khác sách Đài Loan, Hồng Kông hiện nay: Hoả Tinh, Linh Tinh đi chiều theo âm dương nam nữ; Hoá Khoa của tuổi can Nhâm là Thiên Phủ chứ không phải Tả Phù; Tuần, Triệt được coi rất nặng; có những sao như Lưu Hà, Quốc Ấn, Đường Phù mà nhiều phần mềm Trung Quốc không có. Bộ máy của site theo phái Việt phổ biến này và ghi rõ từng chỗ khác. Bài các trường phái tử vi có bảng so.

Sách cổ nói gì

Đẩu số là thứ rất sâu kín, rất tinh vi; ý lý của nó khó hiểu cho tỏ. — Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư, Thái Vi Phú

Bình: đây là câu mở đầu bài phú được coi là cương lĩnh của cả môn. Người soạn không mở bằng lời khẳng định sức mạnh của đẩu số, mà mở bằng một lời thừa nhận: môn này khó, lý của nó không dễ nói rõ. Đọc hôm nay, câu ấy là lời nhắc thái độ. Người học tử vi nghiêm túc nên bắt đầu từ chỗ khiêm tốn với chính môn mình học, và nên dè chừng bất cứ ai nói về lá số bằng giọng chắc nịch.

Cũng trong Toàn Thư, đại ý các đoạn đầu sách cho rằng người ta sinh ra dưới một bố cục sao, rồi do sao sáng hay tối, gặp cát hay gặp sát mà có lúc thông lúc tắc. Đó là tiền đề của môn học, không phải điều đã được chứng minh. Hiểu đúng tiền đề thì mới biết nên dùng môn này đến đâu.

Đọc cho đúng mức

• Tử vi là hệ diễn giải, không phải phép đo. Lá số là một khung để suy nghĩ về tính cách, các mối quan hệ, nhịp lên xuống của đời người. Chưa có nghiên cứu khoa học nào cho thấy lá số dự báo được sự kiện cụ thể tốt hơn ngẫu nhiên. Site trình bày nó như một di sản văn hoá có hệ thống, và nói thẳng điều này.
• Cùng ngày giờ, các phái có thể an ra lá số khác nhau. Tử vi Việt, Tam Hợp, Phi Tinh Tứ Hoá, Trung Châu khác nhau ở một số sao và nhất là ở cách đọc. Không phái nào là "chuẩn duy nhất".
• Cùng một lá số, các thầy đọc khác nhau. Hàng trăm sao, mỗi sao nhiều nghĩa, nghĩa đổi theo độ sáng và theo sao đi cùng: người đọc phải chọn cái gì nặng, cái gì nhẹ. Hai cách đọc khác nhau chưa chắc có một bên sai.
• Lá số không mang thông tin về môi trường. Hai người sinh cùng giờ ở hai nơi, hai gia đình khác nhau sẽ có cùng lá số nhưng đời rất khác. Sách cổ cũng tự biết điều này, nên mới có câu "sao cùng mà số khác" (xem bài cách đọc lá số).

Việc nên làm

1. Kiểm giờ sinh trước khi đọc bất cứ thứ gì. Hỏi lại cha mẹ, tìm giấy chứng sinh của bệnh viện (thường ghi giờ phút chính xác hơn giấy khai sinh). Người sinh ở miền Nam trước tháng 6/1975 đọc thêm bài giờ sinh và múi giờ Việt Nam.
2. Lập lá số và đọc phần đầu: âm lịch, cục, cung Mệnh, cung Thân. Đối chiếu ngày âm với lịch giấy của năm sinh.
3. Đọc theo thứ tự: Mệnh, Thân, Phúc Đức trước, rồi mới tới các cung khác. Bài cách đọc lá số có tám bước.
4. Học tên sao trước khi học câu phú. Mười bốn chính tinh và Tứ Hoá là đủ cho mấy tháng đầu.
5. Ghi lại cách đọc của mình và đối chiếu với đời thật sau vài năm. Đó là cách duy nhất để biết môn này có ích cho bạn tới đâu.

Nguồn tham khảo

• Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư — Thái Vi Phú (câu mở đầu); lời đề tác giả và các đoạn hỏi đáp mang tên Hi Di tiên sinh (đại ý)
• Tống Sử — Ẩn dật truyện, truyện Trần Đoàn (đại ý)
• Vân Đằng Thái Thứ Lang — Tử Vi Đẩu Số Tân Biên
• Lá số ví dụ lập bằng bộ máy Tử Vi phái Việt của aihuyenhoc.com; quy ước an sao công bố tại trang lá số