Lưu niên bộ vị: bản đồ trăm tuổi trên khuôn mặt, từ vành tai đến cằm

Lưu niên bộ vị là bản đồ gắn mỗi tuổi với một điểm trên mặt, theo bài ca trong Ma Y Tướng Pháp: tuổi 1 đến 14 ở hai vành tai, 15 ở chân tóc giữa trán (Hoả Tinh), rồi đi dần xuống — 28 ấn đường, 41 sơn căn, 48 đầu mũi, 51 nhân trung, 60 miệng, 71 cằm. Năm bạn bao nhiêu tuổi, tướng thư xem khí sắc ở điểm ấy.

Cách dùng bảng: tuổi nào, tính theo lối nào

• Tuổi tính theo tuổi mụ, vì sách cổ không có cách đếm nào khác: tuổi mụ = năm đang xem − năm sinh + 1. Ví dụ người sinh năm 1990, sang năm 2027 là 38 tuổi mụ.
• Nam tả nữ hữu: phần ở tai và các cặp điểm hai bên, nam bắt đầu từ bên trái, nữ từ bên phải (trái phải của chính người được xem). Đây là quy ước của sách, ghi lại để đọc cho đúng bài ca, không phải để chia đời người theo giới.
• Tướng thư dùng điểm của năm để xem khí sắc năm ấy — sáng nhuận hay tối xỉn — chứ không đọc lại hình dạng. Hình đã đọc ở các khung lớn như tam đình, ngũ nhạc.

Từ 1 đến 14 tuổi: hai vành tai

Bài ca mở đầu bằng tai. Đại ý: tuổi một, hai ở vành trên tai, rồi vòng theo vành tai xuống, qua phần giữa, tới dái tai; bảy năm cho một tai. Nam: 1–7 ở tai trái, 8–14 ở tai phải; nữ ngược lại. Bài ca còn có câu, đại ý: vành tai vểnh ngược, mép tai lật ra thì tuổi nhỏ hay gặp trắc trở.

Đặt tuổi thơ ở tai có lý của nó: tai là bộ phận có hình dạng gần như hoàn chỉnh rất sớm, và Đông y lẫn tướng thư đều gắn tai với Thận, với phần "gốc" người ta mang từ cha mẹ. Xem bài tướng tai.

Từ 15 đến 75 tuổi: bảng tra

Các điểm có số tuổi đi cặp (17–18, 20–21…) là hai điểm đối xứng hai bên mặt. Từ tuổi 52 trở xuống, các bản đồ hình in khác nhau đặt vị trí lệch nhau đôi chút; bảng ghi vị trí theo cách phổ biến nhất.

Từ 76 tuổi trở đi

Sau quai hàm, bài ca cho tuổi đi vòng quanh mặt theo các vị trí ứng mười hai địa chi, rồi tới trăm tuổi quay lại. Các bản in chỗ này lệch nhau khá nhiều — có bản đi vòng mười hai chi, có bản cho dồn lên trán — nên chúng tôi không lập bảng chi tiết, tránh đưa ra một bản như thể đó là bản duy nhất.

Bốn nhận xét giúp nhớ bản đồ

Bản đồ đi từ trên xuống, khớp với tam đình. Trán gánh 15–30, mày mắt mũi gánh 31–50, từ nhân trung xuống gánh 51 trở đi. Học bản đồ này xong là hiểu vì sao thượng đình ứng thời trẻ, hạ đình ứng tuổi già.

Bốn mốc nên thuộc. 28 ấn đường (cung Mệnh), 41 sơn căn (cung Tật Ách), 48 đầu mũi (trung tâm cung Tài Bạch), 60 miệng. Bốn điểm này nằm trên một đường thẳng dọc giữa mặt, và là bốn điểm thầy tướng nhắc nhiều nhất.

Thập niên bốn mươi nằm cả trên mũi. 41 tới 50 đi trọn từ gốc mũi xuống hai cánh mũi. Lời dân gian "bốn mươi tuổi xem mũi" có gốc ở đây. Mũi đồng thời là Trung Nhạc và cung Tài Bạch — tướng thư dồn sức nặng của tuổi trung niên vào đúng ngọn núi giữa.

Tên điểm là tên đất. Biên thành, khâu lăng, trủng mộ, sơn lâm, sơn căn, pha trì, địa khố — gương mặt được gọi như một vùng đất, cùng lối nghĩ với ngũ nhạc tứ độc.

Sách cổ nói gì

Muốn biết vận khí đi theo năm thế nào, nam bên trái, nữ bên phải, phải phân cho rõ. — Ma Y Tướng Pháp, câu mở đầu bài ca Lưu Niên Vận Khí Bộ Vị

Phần sau của bài ca kể lần lượt từng tuổi như bảng ở trên; ở đây chỉ dẫn đại ý vì các bản chép lệch chữ nhiều ở đoạn giữa và đoạn cuối.

Bình: chữ quan trọng là vận khí. Lưu niên là bản đồ để xem khí sắc từng năm, không phải để đọc lại hình mặt theo năm. Người dùng bảng này để nói "mũi bạn nhỏ nên năm 48 tuổi kém" là dùng sai cả mục đích của bài ca.

Đọc cho đúng mức

• Độ chính xác giả. Gần trăm điểm trên một khuôn mặt chừng hai mươi xăng-ti-mét — nhiều điểm cách nhau chưa tới một đốt ngón tay. Không ai đọc được khí sắc riêng ở từng điểm như thế. Bảng có giá trị như một cách sắp xếp, không như một dụng cụ đo.
• Năm nào cũng có một điểm để nói. Đó là chỗ hiệu ứng Barnum hoạt động: "năm nay vận chạy qua sơn căn, sức khoẻ cần để ý" — ai mà chẳng cần để ý sức khoẻ? Xem hiệu ứng Barnum.
• Vết, sẹo, nốt ruồi ở điểm của năm không phải lời báo trước. Một vết sẹo do tai nạn nằm ở Chuẩn Đầu không làm năm 48 tuổi của ai xấu đi.
• Sắc mặt đổi bất thường thì đi khám. Vàng da, tím môi, phù mặt là chuyện y khoa, không phải "khí sắc năm nay" — xem khí sắc.

Việc nên làm

• Tính tuổi mụ của mình năm nay, tìm điểm tương ứng trên bảng, rồi tìm nó trên mặt mình trước gương — để học bản đồ, không để đoán.
• Thuộc bốn mốc 28, 41, 48, 60 trước, rồi mới học chi tiết.
• Đọc kèm mười hai cung: nhiều điểm lưu niên trùng với vị trí cung, giúp nhớ cả hai.

Nguồn tham khảo

• Ma Y Tướng Pháp — bài ca Lưu Niên Vận Khí Bộ Vị và đồ hình trăm tuổi (câu mở đầu dẫn nguyên văn; phần còn lại dẫn đại ý vì các bản chép lệch nhau).
• Thần Tướng Toàn Biên — phần lưu niên (đại ý, dùng để đối chiếu vị trí).