Mặt lệch trái phải: tướng thư nói "tả phụ hữu mẫu", sinh học nói ai cũng lệch

Không khuôn mặt nào cân tuyệt đối: hai mắt, hai gò má, hai khoé miệng của mọi người đều chênh nhau ít nhiều, và sinh học coi đó là bình thường. Tướng thư thì có lệ chia hai bên theo âm dương — mắt trái là mặt trời ứng cha, mắt phải là mặt trăng ứng mẹ, gọi gọn là "tả phụ hữu mẫu". Riêng mặt lệch đột ngột là chuyện phải đi khám ngay.

Ai cũng lệch: sinh học nói gì

Đặt một tấm ảnh chụp thẳng mặt lên màn hình, kẻ một đường dọc qua giữa sống mũi, rồi so hai nửa: gần như không ai có hai nửa trùng khít. Một mắt hơi cao hơn, một bên má đầy hơn, một khoé miệng nhếch hơn. Người làm sinh học chia sự lệch này làm hai loại:

• Lệch có hướng — xu hướng chung của cả loài, ví dụ một nửa mặt thường rộng hơn nửa kia ở nhiều người. Không mang nghĩa gì về cá nhân.
• Lệch ngẫu nhiên — những chênh lệch nhỏ riêng từng người, sinh ra từ quá trình lớn lên: dinh dưỡng, bệnh lúc nhỏ, răng mọc lệch, thói quen nhai một bên, ngủ nghiêng một bên, chấn thương cũ.

Hai điều nghiên cứu hiện đại tìm thấy đáng biết khi đọc tướng thư:

Nửa trái của mặt biểu lộ cảm xúc rõ hơn. Năm 1978, nhóm của Sackeim ghép ảnh "hai nửa trái" và "hai nửa phải" của cùng một gương mặt đang biểu lộ cảm xúc; người xem chấm bản ghép từ nửa trái là biểu lộ mạnh hơn. Các nghiên cứu sau có kết quả không hoàn toàn đều, nhưng ý chung vẫn được nhắc nhiều: hai nửa mặt không chỉ khác hình mà khác cả cách "nói".

Ai cũng thích bản trong gương của mình hơn. Năm 1977, Mita và cộng sự cho người tham gia xem ảnh thật và ảnh lật ngược của chính họ: phần đông chọn bản lật — tức bản họ quen thấy trong gương — còn bạn bè của họ lại chọn bản thật. Đây là lý do nhiều người nhìn ảnh chụp thấy mặt mình "lệch, lạ": không phải mặt đổi, mà là bạn đang thấy chiều trái phải ngược với thói quen.

Hiểu hai điều này rồi mới đọc phần tướng thư, để biết một chỗ lệch đáng để tâm tới mức nào.

Tướng thư chia trái phải thế nào

Tướng thư không coi hai nửa mặt là như nhau. Mỗi cặp bộ phận được gán một cặp âm dương, và từ âm dương suy ra cha mẹ, nam nữ.

Trái phải ở đây luôn tính theo chính người được xem, không theo người đứng đối diện. Mắt trái của bạn là "nhật" dù khi người khác nhìn vào, nó nằm bên tay phải họ.

Gốc của lệ này cũ hơn tướng thư rất nhiều. Sách Tố Vấn nói trái phải là "đường đi của âm dương"; các nhà chú giải đời sau hiểu là bên trái khí dương đi lên, bên phải khí âm đi xuống. Người xưa vẽ vũ trụ theo tư thế người ngồi quay mặt về nam — tay trái là phía đông, nơi mặt trời mọc — nên trái thành dương, thành mặt trời, thành cha. Tướng thư chỉ đặt khung ấy lên khuôn mặt.

Sách đọc chỗ lệch ra sao

Từ cái khung âm dương ấy, nhiều sách đời sau suy ra những câu kiểu: mắt trái sáng hơn mắt phải thì cha mạnh hơn mẹ, hay duyên với cha hơn; nhật giác thấp lõm mà nguyệt giác đầy thì sớm xa cha; hai mắt to nhỏ khác nhau thì tính hay đổi. Các câu cụ thể khác nhau tuỳ bản, và chúng tôi không tìm được một câu chuẩn nào mà mọi bản đều chép giống nhau.

Đọc những câu này cần ba điều.

Một, tướng thư nói về chênh lệch rõ, không nói về chênh vài milimét. Sách viết cho mắt thường, nhìn ở khoảng cách ngồi đối diện. Một chỗ lệch phải đo bằng thước mới thấy thì nằm ngoài tầm của sách. Nếu ai cũng lệch mà mọi chỗ lệch đều mang nghĩa, thì câu "lệch là xấu" áp cho tất cả mọi người, tức là không nói được gì về riêng ai.

Hai, phần lớn chênh lệch là lệch do sống. Ngủ nghiêng về một bên nhiều năm làm một bên má, một bên mắt có nếp sâu hơn. Nhai một bên làm cơ hàm bên ấy dày hơn. Mất một chiếc răng hàm, má bên ấy hóp xuống. Những chỗ lệch này là ghi chép về thói quen, không phải về cha mẹ. Theo đúng tinh thần tướng tùy tâm biến, cái gì do nếp sống gây ra thì đổi theo nếp sống.

Ba, khung âm dương là một quy ước để nhớ. Gán mắt trái cho cha không phải kết quả quan sát hàng nghìn gia đình rồi rút ra; nó đi từ trên xuống — từ vũ trụ luận về khuôn mặt. Đọc nó như một bộ ký hiệu, không như một phát hiện.

Cân đối và đẹp: một sự thật bị thổi phồng

Câu "mặt càng cân càng đẹp, càng tốt tướng" có một phần đúng và một phần bị thổi phồng.

Phần đúng: trong nhiều thí nghiệm, những khuôn mặt được làm cho cân hơn một chút thường được chấm là dễ nhìn hơn một chút. Phần bị thổi phồng: khi người ta lấy một nửa mặt rồi lật ra để tạo một gương mặt cân tuyệt đối, người xem thường thấy nó lạ, cứng, thiếu sinh khí. Một chút lệch là thứ làm khuôn mặt người trông "sống".

Tướng thư thật ra cũng không đòi cân tuyệt đối. Thứ sách đòi là "triều" — các bộ phận hướng về giữa, đỡ lấy nhau — và thần trong mắt. Một gương mặt hơi lệch mà ánh mắt định, sắc da nhuận, sách vẫn khen. Xem thần, khí, sắc.

Khi mặt lệch là dấu hiệu phải đi khám

Đây là phần quan trọng nhất của bài. Lệch bẩm sinh hay lệch lâu năm thì không sao; lệch mới xuất hiện thì khác.

Không có câu tướng thư nào thay được những việc trên. Một người thấy miệng mình méo đi mà đi tra sách tướng là đang để mất thời gian quý nhất.

Sách cổ nói gì

Trái và phải là đường đi của âm và dương. — Tố Vấn, Âm Dương Ứng Tượng Đại Luận

Bình: câu này nằm trong sách y, và ngay đoạn ấy dùng nó để giải vì sao bệnh ở bên này hay bên kia cơ thể khác nhau. Tướng thư mượn khung ấy để đọc hai nửa mặt. Biết gốc là sách y giúp ta nhớ rằng trái phải trước hết là chuyện của cơ thể.

Ma Y Tướng Pháp, phần luận mắt, đại ý: mắt trái là mặt trời, tượng cha; mắt phải là mặt trăng, tượng mẹ; hai mắt nên sáng đều, đen trắng phân minh. Phần lưu niên có câu "nam tả nữ hữu các phân minh" — nam đếm từ trái, nữ đếm từ phải. Chúng tôi dẫn đại ý vì các bản chép lệch nhau ở câu chữ.

Bình: chữ quan trọng trong câu về mắt là "sáng đều". Sách khen sự đều, nhưng thứ cần đều là ánh sáng của mắt — tức thần — chứ không phải kích cỡ mi mắt.

Đọc cho đúng mức

• "Tả phụ hữu mẫu" là quy ước biểu tượng, xuất phát từ âm dương, không phải kết quả quan sát. Không nên dùng nó để kết luận về quan hệ của ai đó với cha mẹ họ.
• Chênh lệch nhỏ là của mọi người. Đọc nghĩa cho từng milimét lệch là dùng sách ngoài tầm sách.
• Ảnh và gương đều đánh lừa. Gương lật trái phải; ảnh chụp gần làm phồng bên gần máy. Xem bài xem tướng qua ảnh trước khi kết luận mặt mình lệch.
• Phái khác: một số thầy tướng hiện nay xem nửa trái là "tiên thiên" (bẩm sinh), nửa phải là "hậu thiên" (tự tạo), giống cách nhiều người xem chỉ tay hai bàn tay. Lối này không có trong các bản Ma Y chúng tôi đối chiếu; nó gần với cách đọc tay trái – tay phải hơn — xem xem tay trái hay tay phải.

Việc nên làm

• Nếu thấy mặt mình lệch trên ảnh, chụp lại từ khoảng một mét rưỡi, máy ngang tầm mắt, rồi so với gương — phần lớn "lệch" biến mất.
• Để ý thói quen: ngủ nghiêng một bên, chống cằm một tay, nhai một bên. Đổi bên dần dần là cách duy nhất làm mặt cân lại theo năm tháng.
• Mất răng hàm thì làm răng sớm — vừa để nhai, vừa để má không hóp một bên.
• Bất kỳ chỗ lệch nào mới xuất hiện, nhất là méo miệng, xệ mặt, sụp mí: đi khám, không chờ.
• Muốn đọc mặt theo sách, nhìn ánh mắt trước — đó là thứ sách thật sự đòi phải đều.

Nguồn tham khảo

• Hoàng Đế Nội Kinh, Tố Vấn — Âm Dương Ứng Tượng Đại Luận (câu về trái phải dẫn nguyên văn).
• Ma Y Tướng Pháp (bản lưu hành đời Minh – Thanh) — phần luận mắt, mười hai cung, bài ca lưu niên (đại ý).
• Sackeim H. A., Gur R. C., Saucy M. C. — "Emotions are expressed more intensely on the left side of the face", Science (1978).
• Mita T. H., Dermer M., Knight J. — "Reversed facial images and the mere-exposure hypothesis", Journal of Personality and Social Psychology (1977).