Ngũ cách tính danh (Thiên, Nhân, Địa, Ngoại, Tổng cách): dùng cho tên tiếng Việt được không

Ngũ cách tính danh là phép xét tên bằng tổng số nét chữ Hán, chia thành Thiên cách, Nhân cách, Địa cách, Ngoại cách, Tổng cách rồi tra bảng 81 số. Phép này do Kumasaki Kenō dựng ở Nhật đầu thế kỷ hai mươi. Tên tiếng Việt viết bằng chữ Quốc ngữ, không có số nét chuẩn, nên cùng một tên có thể ra ba kết quả trái nhau.

Năm cách tính thế nào

Công thức cho tên một chữ họ, hai chữ tên (họ đơn, tên kép), là dạng gần với tên Việt "họ + đệm + tên" nhất:

Tên đơn (hai chữ) thì Địa cách bằng nét chữ tên + 1 và Ngoại cách luôn bằng 2. Mỗi cách ra một con số, đem tra bảng 81 số để biết số ấy tốt hay xấu. Ba cách Thiên, Nhân, Địa còn được đổi ra ngũ hành theo chữ số cuối (1, 2 Mộc; 3, 4 Hoả; 5, 6 Thổ; 7, 8 Kim; 9, 0 Thủy) để xét "tam tài" sinh hay khắc.

Phép này từ đâu ra

Theo truyền thống các sách tính danh, phép ngũ cách "có từ xưa ở Trung Hoa". Văn bản hiện còn cho thấy một lịch sử ngắn hơn nhiều. Người dựng hệ thống là Kumasaki Kenō (熊崎健翁, Hùng Kỳ Kiện Ông), ở Nhật, công bố khoảng năm 1929. Ông ghép ba thứ: cách đếm nét theo Khang Hy tự điển, khung "Thiên, Nhân, Địa" mượn từ thuyết tam tài, và bảng 81 số với lời đoán tốt xấu cho từng số. Từ Nhật, phép này sang Đài Loan, Hồng Kông qua bản dịch và sách phóng tác, rồi vào sách đặt tên tiếng Việt và các trang mạng hiện nay.

Về bảng 81 số, sách tính danh hay nói gốc ở bộ Hồng Phạm Hoàng Cực của Thái Trầm đời Tống. Bộ sách ấy có một hệ 81 số thật, nhưng dùng để diễn nghĩa lý thiên Hồng Phạm; bảng cát hung gắn 81 số vào tên người là phần của trường phái Kumasaki. Các sách mệnh cổ như Tử Bình, Tử Vi không có ngũ cách.

Số nét "Khang Hy" khác số nét viết tay

Ngũ cách đứng hay ngã ở số nét. Tính danh học không dùng số nét viết tay mà dùng số nét "Khang Hy": bộ thủ viết gọn phải tính về dạng đầy đủ của nó. Vài bộ hay gặp:

Riêng bộ 阝 đã có ba con số. Chuẩn chữ Hán ở Trung Quốc đại lục đếm nó hai nét; chuẩn Đài Loan và Nhật đếm ba nét; tính danh Khang Hy tính tám nét vì quy về chữ 阜. Bảng đầy đủ các bộ bị tính khác nhau có ở bài số nét chữ Hán trong tính danh.

Một tên Việt, ba bộ số, ba kết luận

Lấy tên rất phổ biến Nguyễn Minh Anh, viết chữ Hán 阮明英. Số nét mỗi chữ theo ba cách đếm:

Đem vào công thức:

Theo bảng 81 số phổ biến trong sách tính danh Đài Loan, Nhân cách, cái "chủ vận" mà sách coi nặng nhất, ra ba lời khác nhau: 14 là số xấu, 15 là số tốt, 20 là số xấu. Tổng cách 22 xấu, 24 tốt, 31 tốt. Cùng một cái tên, cùng một bảng tra, chỉ đổi cách đếm một bộ thủ là bé từ "tên tốt" thành "tên xấu" hay ngược lại.

Chưa hết. Âm "Minh" có thể là 明 (sáng, 8 nét) hay 銘 (khắc ghi, 14 nét). Đổi sang 銘 thì Nhân cách Khang Hy thành 26, Địa cách thành 25, cả bảng lại khác. Giấy khai sinh Việt Nam không ghi chữ Hán, nên người tính phải tự chọn chữ nào, trong khi chính người mang tên có khi không biết mình là Minh nào.

Tên Việt vướng thêm ba chỗ

1. Tên bốn chữ trở lên. Công thức Kumasaki làm cho tên Nhật (họ một hoặc hai chữ, tên một hoặc hai chữ). Tên Việt như "Tôn Nữ Minh Anh", "Nguyễn Thị Minh Khai" có bốn chữ; người tính phải tự ghép đệm vào họ hay vào tên, mỗi cách ra một bộ số khác.
2. Tên thuần Việt. Mây, Nắng, Bống không có chữ Hán. Một số trang đếm nét chữ cái Quốc ngữ; cách này không có nguồn nào, bàn kỹ ở bài ngũ hành tên thuần Việt.
3. Chữ Thị, chữ Văn. Hai chữ đệm này (氏, 文) đều bốn nét, rất nhiều người có. Thêm hay bớt một chữ đệm làm Địa cách và Tổng cách đổi hẳn, nên đổi tên đệm theo ngũ cách là chuyện hay gặp mà không có căn cứ vững (bài tên đệm Văn, Thị).

Ngũ cách đặt cạnh Bát Tự

Nếu cha mẹ muốn xét tên theo một hệ có gốc mệnh lý, Bát Tự là lựa chọn đứng vững hơn (bài đặt tên con theo Bát Tự).

Sách cổ nói gì

Ngũ cách không có trong sách cổ, nên phần này nói về hai thứ ngũ cách hay viện tới.

Khang Hy tự điển (1716) xếp chữ theo 214 bộ thủ, mỗi chữ ghi bộ và số nét phần ngoài bộ. Đó là một cách sắp chữ để tra, không phải một phép đoán tên; "số nét Khang Hy" trong tính danh là cách đọc lại từ điển ấy theo một quy ước mới (quy bộ viết gọn về dạng đầy đủ).

Câu hay được các trang đặt tên dẫn là:

"Danh không chính thì lời không thuận; lời không thuận thì việc không thành." — Luận Ngữ, thiên Tử Lộ.

Bình: Khổng Tử nói câu này khi Tử Lộ hỏi việc chính sự nước Vệ, chữ "danh" ở đây là danh phận, tên gọi đúng cho từng vai trong xã hội, không phải tên riêng của một người. Dùng câu ấy để bán phép chấm số nét là dẫn sai ngữ cảnh.

Đọc cho đúng mức

• Ngũ cách là một hệ có cấu trúc rõ, dùng nhất quán được với tên Nhật, tên Hoa viết bằng chữ Hán có chuẩn. Với tên Việt, nó thiếu chính đầu vào cơ bản nhất là một con số nét được mọi người công nhận.
• Ngay trong giới tính danh Đài Loan, Nhật cũng có nhiều phái: phái tính theo Khang Hy, phái tính theo chữ đang viết, phái thêm "số ảo" cho tên một chữ. Bảng 81 số cũng có vài chỗ các sách xếp khác nhau.
• Không có nghiên cứu nào cho thấy tổng số nét của tên liên quan tới sức khoẻ, học hành hay thu nhập.
• Nếu đã thích một cái tên vì nghĩa, đừng bỏ nó chỉ vì một bảng tra cho "xấu" theo một cách đếm.

Việc nên làm

• Nếu vẫn muốn xem ngũ cách, hãy ghi rõ chữ Hán của từng chữ trong tên và cách đếm nét đang dùng; không có hai thứ đó thì kết quả không so được với ai.
• Dùng ngũ cách, nếu có, chỉ để loại tên mà mọi cách đếm đều ra xấu, không dùng để chọn.
• Đặt nghĩa và âm lên trước: tên đọc thuận khi ghép với họ, nghĩa đẹp, dễ viết (bài kiểm tên trước khi đặt).
• Muốn có một lớp mệnh lý cho tên, lập Bát Tự của bé và chọn chữ theo dụng thần.

🀄Lá số Bát Tự (Tứ Trụ)
Bốn trụ năm tháng ngày giờ theo tiết khí, Thập Thần, ngũ hành vượng suy.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Luận Ngữ — thiên Tử Lộ, câu "danh bất chính tắc ngôn bất thuận" (nguyên văn).
• Khang Hy tự điển (1716) — hệ 214 bộ thủ và cách ghi số nét (đại ý).
• Cơ sở dữ liệu chữ Hán Unihan của Unicode — số nét, bộ thủ của các chữ 阮, 明, 英, 銘; mã Adobe-Japan1 ghi bộ 阝 ba nét.
• Bảng 81 số theo các sách tính danh Đài Loan phổ biến (phái Kumasaki); vài con số được các sách xếp khác nhau.