Nhà dưới chân dốc, đường dốc đổ xuống cửa: nước mưa và xe là hai chuyện cần lo

Nhà dưới chân dốc, nhất là khi con dốc đổ thẳng xuống cổng, có hai chuyện thật cần lo: nước mưa dồn cả đoạn đường vào sân, và xe xuống dốc lao về phía cửa. Thủy pháp cổ gọi dòng chảy thẳng vào là "xung" — ở phố, dòng ấy chính là nước mưa và dòng xe. Cách xử lý: rãnh thu ngang trước cổng, gờ chặn, trụ hoặc bồn cây chắn.

Hai thứ chảy xuống dốc

Một con dốc trong khu dân cư làm hai việc: gom nước và tăng tốc xe. Cả hai đều dồn về điểm thấp nhất. Nếu điểm thấp nhất ấy là cổng nhà bạn, ngôi nhà nhận trọn phần dư của cả đoạn đường.

Cần phân biệt ba thế, vì mức độ khác hẳn nhau:

Thế thứ ba thường gặp ở các hẻm dốc vùng đồi (Đà Lạt, Bảo Lộc, các thị trấn miền núi), ở dốc lên xuống cầu trong phố, ở đường vào khu dân cư mới san nền cao, và ở những ngõ có mặt đường được nâng nhiều lần trong khi nhà cuối ngõ vẫn giữ cốt cũ.

Phần sách cổ: nước chảy thẳng là "xung"

Táng Thư đặt nền cho mọi thủy pháp bằng một câu:

Khí cưỡi gió thì tan, gặp nước thì dừng. — Táng Thư

Nước, theo cách nhìn này, giữ khí lại — nhưng chỉ khi nó đến chậm, uốn, ôm. Các sách thủy pháp đời sau, như Thủy Long Kinh gắn tên Tưởng Đại Hồng, đại ý quý dòng nước uốn khúc quanh co trước huyệt, ôm lấy đất; kỵ dòng nước chảy thẳng tới đâm vào, hoặc chảy thẳng đi không ngoái lại. Dòng thẳng đâm vào được gọi là "xung" — chữ này cũng được dùng cho con đường đâm thẳng vào nhà (bài đường đâm thẳng vào nhà).

Loan đầu đô thị đọc đường là sông (bài loan đầu trong phố). Một con đường dốc đổ xuống cổng, theo cách đọc ấy, là một dòng sông dốc đổ thẳng vào nhà — thế mà sách thủy pháp coi là nặng nhất. Chỗ hay là cách đọc này khớp gần hoàn toàn với hai chuyện thật ở dưới: nước mưa thì đúng là nước chảy thẳng vào, còn dòng xe thì đúng là "dòng" có tốc độ hướng về nhà.

Bài thủy pháp kể đủ các dạng nước ôm, nước phản, thủy khẩu cho người muốn đi sâu.

Nước mưa: đo trong một trận mưa to

Trước khi làm gì, hãy quan sát một trận mưa rào thật lớn. Đứng ở cổng, xem:

• Nước trên mặt đường chảy về đâu: vào cống lề đường, hay vượt qua miệng cống chảy thẳng vào sân?
• Mặt nước dâng tới đâu so với ngưỡng cổng, ngưỡng cửa nhà?
• Nước rút trong bao lâu sau khi tạnh?
• Rác, lá, cát trôi theo dồn ở đâu?

Chụp ảnh, quay vài đoạn ngắn. Đây là tài liệu tốt nhất để thợ thiết kế đúng, và để làm việc với tổ dân phố nếu cống chung quá nhỏ.

Các biện pháp, xếp từ rẻ đến tốn:

1. Rãnh thu ngang trước cổng. Một rãnh chạy ngang toàn bộ bề rộng lối vào, nằm trong phần đất nhà mình, ngay sau mép cổng. Thợ hay làm rãnh rộng khoảng hai, ba gang tay, có tấm song chắn bằng gang hoặc thép chịu được bánh xe, đáy dốc về một đầu nối vào cống. Rãnh này "cắt" dòng nước trước khi nó vào sân — đúng nghĩa đen của việc chặn dòng xung.

2. Gờ chặn ở ngưỡng. Ngay sau rãnh, mặt sân nhích lên vài phân thành một gờ thoải, xe máy vẫn lên được. Nước tràn qua rãnh gặp gờ thì quay về rãnh.

3. Sân dốc ngược ra ngoài. Mặt sân trong nhà dốc nhẹ về phía rãnh, để nước trong sân không đọng mà cũng chảy ra rãnh.

4. Tấm chắn nước tháo lắp ở cửa. Với nhà mà ngưỡng cửa đã thấp hơn mặt đường, một tấm chắn nhôm hoặc thép có gioăng, gài vào khung cửa khi trời mưa to, là lớp cuối cùng.

5. Nâng nền. Cách triệt để nhất và tốn nhất, nên tính khi đằng nào cũng sửa lớn. Trường hợp đường bị nâng sau khiến nhà tụt xuống có bài riêng: nhà thấp hơn mặt đường.

Một lỗi hay gặp: đổ thêm bê tông nâng ngưỡng cổng thật cao để chặn nước, không làm rãnh. Nước bị chặn ở cổng sẽ dồn sang nhà hàng xóm hoặc tràn qua chỗ thấp nhất của tường rào — chuyển rắc rối sang người khác và đôi khi tạo tranh chấp. Rãnh nối cống luôn tốt hơn bức tường chặn.

Xe: chuyện ít người tính khi mua nhà

Nhà cuối dốc đổ thẳng vào có rủi ro mà sách cổ không thể nói tới: xe mất phanh, xe máy chạy nhanh không kịp cua, xe tải chở nặng trôi dốc. Những biện pháp thực tế:

• Trụ chắn hoặc bồn cây bê tông nặng đặt trong phần đất nhà mình, hai bên lối vào hoặc ngay trước bức tường đối diện trục dốc. Bồn cây xây vừa là lớp chắn, vừa là mảng xanh làm mềm mặt tiền.
• Gương cầu lồi ở khúc cua cuối dốc để xe ra vào nhà mình thấy xe đang xuống.
• Đèn chiếu sáng cổng và đoạn cuối dốc, bật cả đêm.
• Gờ giảm tốc trên đường chung: không tự đổ. Đường, ngõ là tài sản chung; tự làm gờ là sai quy định và có thể gây ngã xe. Hãy đề nghị qua tổ dân phố để phường xem xét lắp gờ đúng chuẩn, biển cảnh báo dốc.
• Không để trẻ chơi ở sân trước nếu cổng mở thẳng ra trục dốc; cổng nên đóng được, then cài ở độ cao trẻ không tự mở.

Với nhà đang chọn mua, hãy đứng ở cổng vào giờ tan tầm, nhìn lên dốc vài phút. Tốc độ xe xuống dốc ở giờ đó cho bạn biết nhiều hơn mọi lời bình.

Nhà dưới chân dốc đồi, taluy

Ở vùng đồi núi, "chân dốc" còn có nghĩa là nằm dưới một sườn đất — taluy đường hay sườn đồi sau nhà. Rủi ro ở đây là đất trôi, sạt khi mưa dầm nhiều ngày. Các dấu hiệu cần chú ý: vết nứt trên sườn đất phía trên, cây nghiêng, tường chắn phình bụng, nước đục chảy ra từ chân taluy. Gặp các dấu hiệu ấy thì báo chính quyền địa phương và hỏi kỹ sư địa kỹ thuật — không phải chuyện phong thủy.

"Tiền cao hậu thấp" và cách đọc của các phái

Dân gian có câu nhà nên tiền thấp hậu cao — trước thấp sau cao, phía trước thoáng, phía sau có chỗ tựa — và kỵ tiền cao hậu thấp. Nhà dưới chân dốc mà con dốc nằm phía trước là đúng thế dân gian kỵ. Câu này gần với ý của các sách dương trạch như Dương Trạch Tam Yếu (đại ý: nhà có chỗ tựa phía sau, phía trước rộng thoáng là thế yên), nhưng dạng câu vần là của dân gian.

Các phái lý khí đọc khác nhau:

• Huyền Không Phi Tinh không đọc "cao – thấp" chung chung mà đọc theo sao. Chỗ đất cao (núi, dốc lên, nhà cao) hợp với cung có sơn tinh vượng; chỗ thấp, trống, có nước, có đường đi hợp với cung có hướng tinh vượng. Một con dốc cao phía trước có thể hợp hoặc không, tùy tinh bàn nhà ấy. Ở vận 9, nhà "song tinh đáo hướng" có cả sơn tinh lẫn hướng tinh vượng ở phía trước; con dốc cao phía trước đỡ cho sơn tinh nhưng che mất chỗ trống cho hướng tinh. Bài bốn cục cơ bản giải thích, còn công cụ phi tinh cho bạn xem tinh bàn nhà mình.
• Bát Trạch chủ yếu xét hướng cửa với cung phi, gần như không bàn độ dốc.
• Loan đầu coi trọng nhất là dòng chảy có đâm thẳng vào hay không — như phần đầu bài.

Đọc cho đúng mức

Phần nặng của thế nhà này là kỹ thuật: thoát nước, an toàn giao thông, ổn định nền đất. Phong thủy ở đây chủ yếu đặt tên cho những rủi ro có thật. Đừng để cái tên ấy làm mình quên việc đo đạc: một rãnh thu đúng kích thước làm được nhiều hơn mọi vật đặt trước cửa.

Cũng không nên phóng đại. Không có sách nào nói "nhà dưới chân dốc thì hao tài, tổn người"; đó là lời người sau gán thêm. Rất nhiều nhà ở chân dốc sống yên ổn vì đã làm rãnh, làm gờ, có cổng chắc. Câu "tiền cao hậu thấp" là kinh nghiệm dân gian, không phải định luật.

Nhà có địa thế phức tạp — vừa dốc, vừa cua, vừa có mương — nên mời kỹ sư thoát nước và, nếu muốn, một thầy có kinh nghiệm loan đầu đô thị cùng xem tại chỗ, thay vì dựa vào bảng tra.

Việc nên làm

• Quan sát và quay lại đường nước trong một trận mưa to trước khi thuê thợ.
• Làm rãnh thu ngang trước cổng, có song chắn chịu lực, nối vào cống; kèm gờ chặn thoải ở ngưỡng.
• Không nâng ngưỡng cổng để chặn nước mà không có rãnh — tránh đẩy nước sang nhà bên.
• Đặt trụ chắn hoặc bồn cây bê tông nặng trong phần đất nhà mình, ở chỗ đối diện trục dốc.
• Đề nghị qua tổ dân phố lắp gờ giảm tốc, biển cảnh báo, gương cầu lồi ở cuối dốc; không tự đổ gờ trên đường chung.
• Nhà dưới taluy: theo dõi vết nứt, tường chắn; mưa dầm nhiều ngày thì ưu tiên an toàn.

Bồn cây xây, chậu gốm lớn ở cổng là thứ dân gian hay xếp vào hành Thổ — "đất chặn nước" theo lý Thổ khắc Thủy. Nếu muốn đặt một vật làm lời nhắc giữ lối vào luôn khô ráo, vững chãi, nhiều nhà chọn đồ gốm, đá; phần chặn nước thật vẫn là cái rãnh.

Nguồn tham khảo

• Táng Thư, gắn tên Quách Phác — câu "khí thừa phong tắc tán, giới thủy tắc chỉ".
• Thủy Long Kinh, gắn tên Tưởng Đại Hồng — phần luận thế nước uốn khúc và nước chảy thẳng (đại ý).
• Triệu Cửu Phong — Dương Trạch Tam Yếu, đời Thanh (đại ý về thế nhà có tựa sau, thoáng trước).